“Suvni o‘tirib ich, oshqozoningga zarar bo‘ladi”, degan gapni ko‘pchilik eshitgan. Ba’zan tik turib suv ichish buyrak faoliyatini buzishi yoki oshqozon yarasiga sabab bo‘lishi ham aytiladi. Ammo sog‘lom odamda tik turib suv ichishning o‘zi oshqozon yoki boshqa ichki a’zolarni shikastlashi ishonchli ilmiy dalillar bilan tasdiqlanmagan. UCLA tibbiyot mutaxassisi ham bu da’voni rad etadi. Suv ichishda uning tozaligi, miqdori va odamning bemalol yuta olishi muhim.
Mavzu davomida
Ichilgan suv organizmda qanday harakatlanadi?
Suv yutilgach, qizilo‘ngach orqali oshqozonga, undan ichakka o‘tadi. Ichaklarda so‘rilgan suv qon aylanishiga qo‘shiladi. Bu jarayonda hazm yo‘li mushaklari ham qatnashadi. Shuning uchun suvning harakatini faqat odamning tik turgani yoki o‘tirgani bilan tushuntirish to‘g‘ri emas.
Buyraklar esa ichilgan suvni oshqozondan bevosita olib filtrlamaydi. Ular qonni filtrlab, ortiqcha suv va chiqindi moddalarni siydik orqali chiqaradi. Shu sabab “tik turganda suv buyrakdan filtrlanmasdan o‘tib ketadi” degan tushuncha organizmning ishlashiga mos kelmaydi.
Tik turib suv ichish oshqozon yarasiga sabab bo‘ladimi?
Tik turib suv ichishni oshqozon yarasining isbotlangan sababi deb ko‘rsatish uchun asos yo‘q. Oshqozon va o‘n ikki barmoq ichak yarasining eng ko‘p uchraydigan sabablari — Helicobacter pylori bakteriyasi hamda ibuprofen kabi ayrim yallig‘lanishga qarshi og‘riq qoldiruvchi dorilardir. (NIDDK — oshqozon yarasi.)
Suv ichgandan keyin qorinda og‘riq, achishish yoki ko‘ngil aynishi takrorlansa, buni faqat ichish holatiga bog‘lab qo‘ymaslik kerak. Bunday belgilar sababini aniqlash zarur. O‘tirib ichganda o‘zingizni qulayroq his qilishingiz mumkin, ammo holatni o‘zgartirish mavjud kasallikni davolash o‘rnini bosmaydi.

O‘tirib suv ichish infeksiyalardan himoya qiladimi?
O‘tirib ichish suvni zararsizlantirmaydi. Masalan, vabo kasalligi bakteriya bilan ifloslangan suv yoki oziq-ovqat orqali yuqadi. Undan himoyalanishda xavfsiz ichimlik suvi, sanitariya va qo‘l gigiyenasi asosiy o‘rin tutadi. Suvni qaysi holatda ichish bu choralar o‘rnini bosa olmaydi. (JSST — vabo va uning oldini olish.)
Qaysi holatlarda o‘tirib ichish foydali?
Yutish qiyinligi bo‘lgan odamlar uchun ichish paytidagi holat alohida ahamiyatga ega. Tibbiyotda bu muammo disfagiya, ya’ni ovqat yoki suyuqlikni yutishning qiyinlashishi deb ataladi. Bunday vaziyatda gavdani tik tutib, tayanchli o‘rindiqda o‘tirish, shoshilmaslik va kichik ho‘plamlar bilan ichish tavsiya etilishi mumkin. Shaxsiy ko‘rsatmalarni yutishni baholaydigan mutaxassis belgilaydi.
Bu tavsiyalar sog‘lom odamlarning barchasi tik turib suv ichishdan voz kechishi kerakligini anglatmaydi. O‘tirib ichish sizga qulay bo‘lsa, shu odatni davom ettirishingiz mumkin.
Suv ichishda nimalarga e’tibor berish kerak?
Kundalik ehtiyoj yosh, jismoniy faollik, ob-havo va salomatlikka qarab o‘zgaradi. NHS ko‘pchilik uchun kuniga 6–8 stakan suyuqlikni umumiy yo‘nalish sifatida ko‘rsatadi. Bunga suvdan tashqari boshqa ichimliklar ham kiradi; issiq havoda, uzoq jismoniy faollikda, homiladorlik va emizishda ehtiyoj ortishi mumkin.
Kundalik odatlarda quyidagilar yordam beradi:
- Xavfsiz suv tanlang. Ichish holati ifloslangan suvdagi mikroblardan himoya qilmaydi.
- Suyuqlikni kun davomida iching. Kundalik ehtiyojni birdaniga qoplashga urinmang.
- Chanqoqni e’tiborsiz qoldirmang. Siydikning och sariq bo‘lishi ham ko‘pchilikda yetarli suyuqlik olayotganining taxminiy belgisi.
- O‘zingizni haddan tashqari ko‘p ichishga majburlamang. Ko‘proq suv har doim ham ko‘proq foyda degani emas.
- Belgilangan cheklovga amal qiling. Buyrak yoki yurak kasalligi tufayli shifokor suyuqlik miqdorini cheklagan bo‘lsa, umumiy tavsiyaga qarab uni oshirmang.
Juda ko‘p suv ichish kam hollarda qondagi natriy miqdorini xavfli darajada kamaytirishi mumkin. Giponatriyemiya deb ataladigan bu holat tananing ortiqcha suvni chiqarish imkoniyati yetmay qolganda yuz beradi. Uning tik turib yoki o‘tirib ichishga aloqasi yo‘q.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
Suv ichayotganda tez-tez yo‘talish, qalqib ketish, tomoqda tiqilish hissi yoki ichgandan keyin ovozning ho‘l, g‘arg‘arali eshitilishi yutish muammosining belgisi bo‘lishi mumkin. Bunday holatni shunchaki “tik turib ichganimdan” deb qoldirmasdan, shifokorga murojaat qilish kerak.