Анорексия нима белгилари ва даволаш усуллари

Анорексия – бу одамнинг ортиқча вазн йиғишдан қўрқиб, овқат эйишдан бош тортиши ёки жуда кам овқатланиши. Бу ҳолат инсоннинг тана қиёфасини бузади ва соғлом вазнда бўлса ҳам ўзини семиз деб билади. Анорексия жиддий соғлиқ муаммоларига ва ҳатто ўлимга олиб келиши мумкин. Ушбу мақолада анорексия нима, унинг белгилари, сабаблари ва даволаш усуллари батафсил кўриб чиқилади.

Анорексия нима?

Анорексия – бу овқатланиш бузилишининг бир тури бўлиб, унда одам озиқ-овқат истеъмолини чеклашга, ортиқча жисмоний машқлар билан шуғулланишга ёки иккаласининг комбинатсиясига мойил бўлади ва тана вазнини назорат қилиш учун обсесиф истакни англатади. Бу ҳолат руҳий саломатлик муаммосини акс эттиради, унда одам ўз тана қиёфаси ҳақида жиддий нотўғри тушунчага эга ва кўпинча тана вазнини одатдагидан юқори деб билади.

Анорексия нафақат жисмоний саломатликка, балки инсоннинг ижтимоий, ҳиссий ва психологик ҳолатига ҳам салбий таъсир кўрсатади. Агар даволанмаса, ҳаёт учун хавфли асоратларни келтириб чиқариши мумкин.

Анорексия белгилари

Анорексия белгилари беморнинг ёши, жинси ва оғирлигига қараб фарқ қилиши мумкин. Бироқ, у одатда қуйидаги аломатларни ўз ичига олади:

Ортиқча вазн йўқотиш: Анорексия билан оғриган одамлар тана вазнини соғлом даражадан анча пастга туширади ва ортиқча вазндан халос бўлади.

Озиқ-овқатларни чеклаш: Анорексия билан оғриган беморлар кўпинча овқатни чеклайдилар ёки баъзи озиқ-овқат гуруҳларини бутунлай рад этадилар.

Ҳаддан ташқари жисмоний машқлар: Анорексия билан оғриган беморлар кўпинча ортиқча машқ қилишга мойилдирлар, бу эса вазн йўқотишни тезлаштириши мумкин.

Тана қиёфаси бузилиши: Анорексия билан оғриган беморлар ўз таналарини бўрттириб кўрадилар ва шунинг учун вазн йўқотишни давом эттириш истагини ҳис қилишади.

Ижтимоий изолятсия: Анорексия инсоннинг ижтимоий муносабатларига таъсир қилади ва ижтимоий изолятсияга олиб келиши мумкин.

Ҳиссий ўзгаришлар: Анорексия ташвиш, депрессия ва бошқа ҳиссий муаммоларга олиб келиши мумкин.

Анорексия сабаблари

Анорексиянинг аниқ сабаблари тўлиқ маълум эмас, аммо касалликнинг ривожланишига қуйидаги омиллар ёрдам бериши мумкин:

• Генетик омиллар: Оила тарихи анорексия хавфини ошириши мумкин.
• Психологик омиллар: ўз-ўзини паст ҳурмат қилиш, мукаммаллик, қўрқув ва депрессия анорексия хавфини ошириши мумкин.
• Ижтимоий ва маданий омиллар: Оммавий ахборот воситалари томонидан идеаллаштирилган нозик тана тури ва ижтимоий босим анорексия хавфини ошириши мумкин.
• Травма ёки Стресс: Травматик ҳодисалар ёки ҳаддан ташқари стресс анорексия хавфини ошириши мумкин.

Анорексия диагностикаси

Тана вазнининг сезиларли даражада камайишига олиб келадиган анорексия ташхисида, вазн йўқотишига олиб келадиган бошқа касалликнинг мавжудлигини ҳисобга олиш керак. Беморларда вазн йўқотишдан ташқари, руҳий ҳолатнинг ўзгариши, жинсий истакнинг йўқолиши, ўзини паст баҳолаш, интроверсия, ижтимоий фобия ва депрессия каби психиатрик аломатлар ҳам кузатилади. Совуққа сезувчанлик, паст қон босими, ич қотиши, ошқозоннинг секин бўшатилиши ва пулснинг пастлиги анорексия ташхисини қўйишга ёрдам берадиган белгилардир. Бундан ташқари, қонда лейкотситларнинг камайиши ва анемия кузатилиши мумкин. Оғирликни йўқотиш туфайли ҳайз кўришнинг бузилиши ва ҳатто ҳайз кўришнинг тўхташи каби клиник кўринишларга қўшимча равишда, эстроген даражасининг пастлиги туфайли суяк зичлиги ва остеопорознинг пасайиши кузатилиши мумкин. Овқатланиш орқали қусиш билан боғлиқ хатти-ҳаракатлар ошқозон кенгайишига ва ошқозон ёрилишига олиб келиши мумкин. Анорексия ташхиси беморнинг клиник ва психологик натижаларини баҳолаш орқали амалга оширилиши мумкин.

Анорексия даволаш усуллари

Анорексия нервозани даволаш инсоннинг жисмоний саломатлиги ва психологик фаровонлигини яхшилашга қаратилган. Даволаш мултидисиплинер ёндашувни талаб қилади ва қуйидаги элементларни ўз ичига олиши мумкин:

1. Озиқланишни даволаш: Анорексия билан оғриган беморларга вазн олиш ва соғлом овқатланиш одатларини ривожлантириш учун ёрдам беради.
2. Психотерапия: индивидуал, оилавий ёки гуруҳ терапияси беморга психологик қийинчиликларни энгишга ёрдам беради.
3. Дори-дармонлар: Баъзи ҳолларда ташвиш, руҳий тушкунлик ёки обсесиф фикрлар каби психиатрик муаммолар учун дорилар буюрилиши мумкин.
4. Касалхонага ётқизиш: Оғир ҳолатларда ёки ҳаёт учун хавфли вазн йўқотишда касалхонага ётқизиш талаб қилиниши мумкин.
5. Оилани қўллаб-қувватлаш: Оила аъзолари даволаниш жараёнида беморни қўллаб-қувватлашлари ва анорексия билан қандай курашиш бўйича тренинглар олишлари мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, анорексия жисмоний ва руҳий саломатликка салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган жиддий овқатланиш бузилишидир. Эрта ташхис қўйиш ва даволаш беморнинг тикланиш имкониятини оширади. Агар сиз анорексия белгиларини бошдан кечираётган бўлсангиз ёки ушбу касаллик ҳақида ташвишлансангиз, соғлиқни сақлаш мутахассиси билан боғланиш муҳимдир. Даволаш инсоннинг ёшига, соғлиғига ва касалликнинг оғирлигига қараб белгиланади.