Болаларда ич қотиши ҳақида

Болалардаги ич қотиши ҳафтада икки ёки ундан кам оғриқли ва қаттиқ нажас бўлишининг шартидир. Болалар поликлиникасига ётқизилган болаларнинг 3 фоизида ич қотиши кузатилади. Болалардаги ич қотишининг 95 фоизи функтсионал констипатсия бўлиб, асосий касаллик йўқ. Қолган 5 фоизда ич қотиши жарроҳлик ёки бошқа касалликлар туфайли юзага келади.

Қўшимча овқатга ўтиш, ҳожатхонага ўргатиш жараёни, стресс, боланинг кундузги ёки мактабга кириши каби сабаблар болаларда ич қотишига олиб келиши мумкин.

Болаларда ич қотишининг белгилари қандай?

Тўрт ёшгача бўлган болаларда қуйидаги белгиларнинг камида иккитаси бир ой давомида ва тўрт ёшдан катта болаларда икки ой давом этса, ич қотиши ҳисобланади:

• Ҳафтада икки ёки ундан кам дефекатсия(организм томонидан нажасни овқат ҳазм қилиш трактидан (одамда-ректумдан) анал чиқиш тешиги (анус) орқали чиқариш жараёни.)
• Оғриқли ёки қаттиқ дефекатсия
• Дефекатсия тарихи,
• Бир вақтнинг ўзида жуда кўп дефекатсия
• Йўғон ичакнинг охирги қисми (тўғри ичак) доимо тўла.

Ичакларнинг нормал ишлаш тартиби қандай?

Чақалоқлар туғилгандан кейин 24-48 соат ичида биринчи ахлатни чиқарадилар. Кейинчалик, кўкрак сути билан озиқланган чақалоқларда кунига ўртача тўрт марта оч сариқ рангдаги нажас пайдо бўлади. Қўшимчалар билан озиқланганларда бу рақам камроқ бўлиши мумкин. Болалар икки ёшга тўлганда, бу рақам кунига ўртача иккига камаяди; тўрт ёшга тўлганларида, уларнинг дефекатсия шакллари катталарникига ўхшай бошлайди (у кунига 1-2 марта ва ҳар 2-3 кунда ўзгариши мумкин).

Болаларда ич қотишининг сабаблари нима?

Айтганимиздек, болалардаги ич қотишининг 95 фоизи функтсионалдир ва асосий анатомик муаммо йўқ. Кўпинча, овқатланишдаги ўзгаришлар ёки болаларга таъсир қиладиган стресс функтсионал ич қотишига олиб келади.

• Она сутидан қўшимча кашаларга ўтиш,
• Болалар боғчаси ёки мактабни боришни бошлаш,
• Боланинг кунлик жадвали жуда банд (кун давомида мактаб ва қўшимча машғулотлар),
• Уйда стрессли вазиятлар
• Касалликлар,
• Сувсизланиш болаларда ич қотишига олиб келиши мумкин.

Бир марта ич қотиб қоладиган ва қаттиқ ахлатга эга бўлган болада дефекатсия пайтида ҳаддан ташқари чўзилиш туфайли оғриқ пайдо бўлади. Кейинчалик дефекатсия оғриқли бўлишидан қўрқиб, бола бу сафар ахлатини ушлаб, оғриқдан қочишга ҳаракат қилади. Бу вақтда нажаснинг тўғри ичакдаги суюқ қисми сўрилади ва нажас тобора қаттиқлаша бошлайди. Бола нажасни ушлаб туролмайдиган даражага етганда, у кўпроқ оғриқ ва ноқулайликни ҳис қила бошлайди ва оғриқли жараён бошланади. Вақт ўтиши билан бу анал ёриқлари (думба чиқишида), тўғри ичакнинг пролапсаси (йўғон ичакнинг думбадан чиқадиган охирги қисми) ва геморройга (геморрой) олиб келиши мумкин.

Қабзият ва ахлатни ушлаб туриш одатлари узоқ вақт давом этса, қотиб қолган нажас аста-секин йўғон ичакнинг охирги қисмини кенгайишига олиб келади. Бундай ҳолда, юқоридан кўпроқ оқадиган нажас қаттиқ ахлат атрофига оқади ва боланинг ички кийимини ифлосланишига олиб келади.

Қабзиятнинг қандай турлари мавжуд?

• Гўдаклик даврида ривожланадиган ва номаълум сабабга эга бўлган » идиопатик ич қотиши» .
• «Кўкрак сути ич қотиши «, шунингдек, псевдо-констипатсия деб аталади ,
• Она сутидан сунъий озиқлантиришга ўтишда пайдо бўладиган » формулали констипатсия» ,
• 4-5 ойликдан бошлаб чақалоқларнинг овқатланишига гуруч уни қўшилганда кузатиладиган «гуруч, донли қабзият» ,
• 6 ойгача бўлган чақалоқларда дефекатсиядан олдин қийинчилик » чақалоқ дискексияси» ,
• «Психососял ич қотиши» ҳожатхонага янги келганларда кузатилади ,
• » Функтсионал ич қотиши» 95 фоизда кузатилади
• Баъзи жарроҳлик ва жарроҳлик бўлмаган касалликлар каби анатомик сабабларга кўра ич қотиши.

Чақалоқларнинг ахлатининг частотаси ва шакли ҳар доим ич қотишининг белгисими?

Айтганимиздек, чақалоқлар кунига ўртача тўрт марта дефекатсия қилишади. Бу рақам овқатланиш турига (она сути, таркиби) ва миқдорига қараб кўпайиши ёки камайиши мумкин.  Бироқ, баъзи ҳолларда, фақат эмизикли чақалоқлар ҳар куни дефекатсия қилмайди ва бу муддат бир ҳафтагача узайтирилиши мумкин. Улар дефекатсия пайтида ноқулайлик сезмайдилар ва нажаслари юмшоқ бўлади. Бу нормал овқатланадиган, яхши ривожланган, безовталик, қусиш кабилар чақалоқларда нормал ҳолат бўлиб, бу ичак тутилиши деб ҳисобланмайди. Халқ орасида «сохта ич қотиши» деб ҳам аталади ва аралашувга ҳожат йўқ. Одатда қаттиқ озиқ-овқатга ўтиш пайтида улар ҳар куни дефекатсия қилишни бошлайдилар.

Баъзида олти ойдан кичик бўлган чақалоқлар, қўшимча муаммоларсиз, нормал ривожланиш ва овқатланиш билан, дефекатсия қилишдан олдин кунига бир неча марта зўриқишади, оёқларини ўзларига тортиб, худди мажбуран ташқарига чиқаришади. Нажаслар юмшоқ. Бу ҳолат ҳам ич қотиш деб ҳисобланмайди. Бу чақалоқларда ич қотиб қолмайди, лекин уларнинг дефекатсия механизмлари ҳали тўлиқ ривожланмаган. Оддий жараёнда дефекатсия учун қорин бўшлиғи мушакларининг қисқариши ва йўғон ичакнинг охирги қисмининг синхрон бўшашиши талаб қилинади. «Болалар дисгезияси » деб аталадиган бу ҳолатда чақалоқлар дефекатсия қилиш учун қорин мушакларини қисқартирадилар. Бу ҳолат вақтинчалик ва бир неча ҳафта ичида нормал ҳолатга қайтади. 

Болаларда ич қотишини қандай даволаш мумкин?

Даволаш қийин ва узоқ муддатли болаларда ич қотиши, бу болалар оилалар ва шифокорларнинг ҳамкорлигини талаб қиладиган касаллик бўлиб, унга енгил қарамаслик керак. Кўпинча бошқа асосий касалликларсиз кузатилади. Қабзиятнинг барча жиҳатлари билан шуғулланиш керак ва уни келтириб чиқарадиган барча муаммоларни ҳал қилиш учун ҳаракат қилиш керак. Бир неча босқичли болаларда ич қотишини даволаш қуйидагича:

• Агар мавжуд бўлса, ичакларда тўпланган қаттиқ ахлатни ҳўқна(клизма) қилиш керак,
• Болада мунтазам юмшоқ ахлат бўлиши учун дори-дармонларни буюриш керак,
• Тўғри ҳожатхона одатларига эга бўлиш керак (ҳар овқатдан кейин ҳожатхонада ўтириш, оёқ остига табурет қўйиш, тиззаларни сондан бироз баландроқ қилиш, мажбурламаслик, шошилмаслик, ўйин ёки мактабда кечиктирмаслик),
• Анал ёриқ (ёрилиш) каби касалликларни даволаш керак,
• Боланинг овқатланишини тартибга солиш керак. Кўп суюқлик истеъмол қилиш ва толага бой озиқ-овқатлар билан озиқланиши таъминланиши керак,
• Шубҳали ҳолатларда бошқа асосий касалликларни текшириш ва анатомик сабабни топиш керак.

Қабзиятни даволаш қийин ва сабр-тоқат талаб қилади. Бошланган дори-дармонлар дарҳол таъсир қилмаслиги мумкин ва узоқ муддатли фойдаланиш, вақти-вақти билан дозани назорат қилиш ва терапияни қайта бошлаш талаб қилиниши мумкин. Болалар қийин ва оғриқли дефекатсия одатини бартараф этиш учун ҳатто узоқ вақт керак бўлиши мумкин.

Ота-оналар ўзларининг қарорлари билан даволанишдан фойда кўрган деб ўйлашганда, ҳамма нарса бошига қайтиши мумкин. Даволаш камида 2-3 ой давом этиши керак ва болада камида бир ой давомида мунтазам, юмшоқ ахлат бўлиши керак.

Болаларда ич қотиши такрорланадими?

Агар даволаниш эрта тўхтатилса ва тавсия этилган тарзда бажарилмаса, ич қотиши ҳеч қачон йўқолиши ёки қисқа вақт ичида такрорланиши мумкин эмас. Болаликда ич қотиб қолган одамларнинг тахминан 25 фоизи катталарда ҳам ич қотиши бўлади.

Қандай касалликлар ич қотишига олиб келиши мумкин?

Қабзиятнинг 5 фоизи анатомик сабабларга кўра юзага келади. Хиршспрунг касаллиги (Ичакларнинг меъёрдагидан кенгайиб ёки узайиши ) жарроҳлик йўли билан тузатилиши керак бўлган анал атрезия ва анал стеноз кўпроқ учрайди. Бошқа гуруҳ касалликлари орасида энг кўп учрайдиган гипокалемия ва гиперкалсемия касаллигини кўриш мумкин.