Болаларда семириш сабаб ва даволаш

Болалардаги семириш – бу даволаниш керак бўлган муаммо бўлиб, у болалик даврида ва боланинг келажакдаги ҳаётида соғлиқ муаммолари учун хавф туғдириши мумкин. Бу асосан катталарда учрайдиган қандли диабет, холестерин ва қон босими каби муаммоларини эрта аниқлашга олиб келади. Болаликдаги семиришни овқатланиш терапияси билан бартараф этиш мумкин. 

Болаларда семизлик нима?

Семириб кетиш, таърифига кўра, танадаги ёғ массасининг кўпайиши. Болалик семизлиги – бу ҳолатнинг болалик ёки ўсмирлик даврида пайдо бўлиши. Озиқ-овқат билан олинган энергия тананинг эҳтиёжидан кўп бўлгани ва бу ҳолат узоқ вақт давом этганлиги сабабли, танадаги ёғ тўқималари аста-секин ўсиб боради.

Болаларда семиришга нима сабаб бўлади?

Болаларда семизлик сабаблари орасида энг муҳим омил оиладан келиб чиқадиган овқатланиш хатти-ҳаракатлари бўлсада, у кўплаб омиллар туфайли ривожланиши мумкин. Ушбу сабабларни қуйидагича санаб ўтиш мумкин:

• Фаст фоод  озиқ-овқат турларини ўз ичига олган таомларни истеъмол қилиш,
• Кўп миқдорда қайта ишланган маҳсулотларни ўз ичига олган қадоқланган озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш,
• Қандли диабет ва семиришга йўл очадиган оддий шакар миқдори юқори бўлган шакарли ва газланган ичимликлар,
• Семизликка генетик мойиллик,
• Оғирликни келтириб чиқарадиган баъзи касалликлар, масалан, қалқонсимон без гормонларининг бузилиши,
• Гормонал омиллар,
• Қўлланиладиган дорилар ёки тиббий қўлланмалар,
• Ширинликлар ва газакларни тез-тез истеъмол қилиш,
• Жисмоний фаолиятнинг этишмаслиги,
• Экран олдида ўтказиладиган вақтни кўпайтириш
• Компютер ўйинлари билан жуда кўп вақт ўтказиш
• Имтиҳонлар ва уй вазифалари туфайли столда ўтказиш вақтининг кўпайиши,
• Уйқу бузилиши,
• Тўғри вақтда этарли даражада ухламаслик
• Жисмоний машқлар ва спорт одатларига эга бўлмаслик.

Шуни унутмаслик керакки, болалар энг кўп ота-онасидан ўрнак оладилар. Бу овқатланиш учун ҳам амал қилади. Боланинг тўғри овқатланиш унинг соғлиғига бевосита таъсир қилади.

Болаларда семиришнинг хавфлар томонлари

Болалик семизлиг тез-тез учрайдиган баъзи касалликлар эҳтимолини ошириши мумкин. Ушбу касалликлар қуйидагилардан иборат:

Қандли диабет:  Семириб кетиш инсулин қаршилигини келтириб чиқаради, бу организмдаги шакарни назорат қилишни қийинлаштиради ва диабет учун хавф туғдиради. Қандли диабет нафақат семириш билан боғлиқ. Боланинг овқат истеъмол қилиш одатлари ҳам диабет хавфига таъсир қилади. Боланинг рационида қадоқланган ва қайта ишланган озиқ-овқат истеъмоли, шакарли ичимликлар, оддий углеводлар миқдори юқори бўлган овқатлар ҳам кўриб чиқилиши керак.

Холестерин ва юқори қон босими:  Семириб кетган бола учун, агар семиришнинг сабаби кўп ёғли овқатланиш бўлса, бу артерияларда бляшка тўпланиши ва томирларнинг қаттиқлашиши ва юракнинг шикастланишига олиб келиши мумкин. Бундан ташқари, газаклар таркибида юқори туз миқдори келажакда қон босими касаллигига мойилликни оширади.

Жигар ва буйраклар фаолиятининг бузилиши:  нотўғри овқатланиш ва ортиқча вазн боланинг танасига юк бўлиб, аъзоларга зарар етказиши мумкин. Семириш жигар касалликлари хавфини оширади.

Нафас олиш тизими касалликлари:  астма, нафас олишда қийинчилик, жисмоний машқлар пайтида нафас олишни назорат қилишда қийинчилик каби соғлиқ муаммолари кўпинча семириб кетган болаларда кузатилади. Агар у уйқу пайтида уйқу апное сифатида пайдо бўлса, даволаш муҳим аҳамиятга эга.

Суяк ва бўғимларнинг касалликлари:  болаларда ортиқча вазн танадаги суяклар ва бўғимларга босим ўтказади. Қўшимчалар оғриғи, сон ёки орқа жароҳатлар пайдо бўлиши мумкин.

Ижтимоий хавфлар: .Жисмоний танқид қилиниши, мазах қилиниши, тенгдошлари томонидан ҳақорат қилиш каби ёмон хатти-ҳаракатлар болаларда ўзига ишончсизлик, ўз қадр-қимматини бузиш, руҳий тушкунлик ва ташвиш каби оқибатларга олиб келади. Бу жараённи яхши бошқариш учун тажрибали болалар психологидан ёрдам олиш муҳимдир.

Болаларда семиришни даволаш

Болалик семизлигига қарши курашишда оила зиммасига катта масъулият юкланган. Семириб кетган болаларда мақсад болани оз овқатланиш эмас, балки унга тўғри овқатланиш одатларини беришдир.

Озиқланиш терапияси:  тез вазн йўқотишга олиб келадиган машҳур парҳез амалиётлари болалар учун мос эмас. Улар ўсиш ва ривожланишга салбий таъсир қилади. Бунинг ўрнига, болага тўғри овқатланиш одатларини бериш муҳимдир. Боланинг овқатланишига қуйидаги ўзгаришлар киритилиши мумкин:

• Агар мактаб уйдан пиёда масофада жойлашган бўлса, машина ёки автобусдан фойдаланиш ўрнига мактабга пиёда ёки велосипедда бориш,
• Бола билан келишилган ҳолда компютер, телевизор ёки телефон билан ўтказган вақтини чеклаш;
• Болаларнинг спорт машғулотларида иштирок этишини қўллаб-қувватлаш, болаларга улар учун энг мос спорт турини танлашда босим ўтказмасликка ҳаракат қилиш;
• Оилавий зинапоялардан фойдаланишни оммалаштириш, очиқ ҳавода биргаликда машғулотларда қатнашиш, табиатда вақт ўтказиш;
• Мактабдаги бошқа ота-оналар билан жисмоний фаолликни ошириш бўйича тадбирларни режалаштириш.

Уйқу тартиби:  Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, уйқу вақтининг этарли эмаслиги гормонларга таъсир қилади ва очлик ва тўйинганлик мувозанатини бузади. Бу ҳолат семириш учун хавф туғдиради. Болаларнинг уйғунроқ ва мувозанатли уйқуси учун оила азолар ҳам вақтлироқ ухлаши керак, бу болага ўрнак бўлишлари керак. Бола кунига 8-10 соат ухлаши керак. Уйда керакли тартибни яратишда қийинчиликлар мавжуд бўлса, мутахассис психологдан ёрдам олиш мумкин.

Болаларнинг бўйи ва вазни мунтазам равишда ўз соҳаси бўйича мутахассислар бўлган диетологлар иштирокида назорат қилиб борилиши, ривожланишини қаттиқ назорат қилиб бориши керак. Касалхоналаримизда болаларда семиришни даволаш амалга оширилади. Фарзандингизда болалик давридаги семириб кетиш хавфи бўлса, иложи борича тезроқ диетологлар билан учрашувга ёзилишни унутманг.