by Буқоқ – қалқонсимон безнинг одатдагидан каттароқ бўлган ҳолати. Қалқонсимон без – бўйиннинг олд қисмида жойлашган ва организмдаги метаболизмни тартибга солувчи орган. Катталашган қалқонсимон без баъзида қалқонсимон без гормонларининг ортиқча ёки кам секретсиясини келтириб чиқариши мумкин. Бундай ҳолатлар гипертироидизм (қалқонсимон без гормонининг кўплиги) ва гипотироидизм (қалқонсимон гормоннинг этишмаслиги) деб аталади.
Mavzu davomida
Буқоқнинг сабаблари
Буқоқнинг энг кенг тарқалган сабаби ёд танқислигидир. Ёд қалқонсимон без гормонларини ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган элементдир. Буқоқ кўпроқ ёд танқислиги бўлган ҳудудларда яшовчи одамларда учрайди. Ёдланган туздан фойдаланиш бу муаммонинг олдини олишнинг самарали усули ҳисобланади.
Буқоқнинг бошқа сабаблари қуйидагилардан иборат:
- қалқонсимон безнинг яллиғланиши (тироидит)
- қалқонсимон без тугунлари (қалқонсимон безда ҳосил бўлган кичик массалар)
- Гравес касаллиги (гипертироидизмга олиб келадиган иммунитет тизими касаллиги)
- ҳашимото касаллиги (гипотироидизмга олиб келадиган иммунитет тизими касаллиги)
- ҳомиладорлик ва менопауза (гормонал ўзгаришлар буқоқ ривожланишига сабаб бўлиши мумкин)
- баъзи дорилар (масалан, амиодарон)
Буқоқнинг белгилари
Буқоқнинг белгилари қалқонсимон безнинг катталигига ва қалқонсимон гормонлар даражасига қараб ўзгаради. Баъзи одамларда аломатлар бўлмаслиги мумкин. Бошқа одамларда қуйидаги аломатлар пайдо бўлиши мумкин:
- Бўйиндаги шиш ёки масса
- Томоқдаги босим ёки сиқилиш ҳисси
- Нафас олиш ёки ютишда қийинчилик
- Овознинг хириллаши ёки ўзгариши
- Йўтал
- Юрак уриши
- Асабийлашиш
- Терлаш
- Оғирликни йўқотиш ёки ошириш
- Соч тўкилиши
- Қуруқ тери
- Ич қотиши ёки диарея
- Тартибсиз давр
- Депрессия
Буқоқ кимда кўпроқ учрайди?
Буқоқ ҳар қандай ёш ва жинсда пайдо бўлиши мумкин. Бироқ, баъзи омиллар буқоқ хавфини ошириши мумкин. Булар:
- Аёлларда
- 40 ёшдан катталарда
- Оилада бўқоқ ёки қалқонсимон без касаллиги бўлганларда
- Ёд етишмайдиган ҳудудларда яшашларда
- Ҳомиладорлик ёки менопауза даврида
- Баъзи дориларни қўллашда
Буқоқ ташхиси
Буқоқ ташхисини физик текширув, қон текшируви ва тасвирлаш усуллари билан қўйиш мумкин. Физик текширув вақтида шифокор сизнинг бўйинингизни текширади ва қалқонсимон безнинг ҳажми ва шаклини баҳолайди. Қон тестлари қалқонсимон без гормонлари ва антикорлар даражасини ўлчайди. Кўриш усуллари билан қалқонсимон безнинг тузилиши, тугунларнинг мавжудлиги ва ҳажми текширилади. Ушбу усуллар ултратовуш, синтиграфия, биопсия ва МРТ каби тестларни ўз ичига олади.
Буқоқни даволаш
Буқоқни даволаш буқоқнинг сабаби, ҳажми ва белгиларига қараб фарқланади. Баъзи ҳолларда даволаниш керак бўлмаслиги мумкин. Шифокор сизни мунтазам равишда кузатиб боришни ва ёдланган туздан фойдаланишни тавсия қилиши мумкин. Баъзи ҳолларда дори терапияси, радиоактив ёд терапияси ёки жарроҳлик даволаш талаб қилиниши мумкин.
Қалқонсимон без гормонлари даражасини тартибга солиш учун дори терапияси қўлланилади. Гипертироидизмда қалқонсимон без гормонларининг секретсиясини камайтирадиган дорилар берилади. Гипотироидизм бўлса, этишмаётган қалқонсимон гормонлар алмаштирилади.
Қалқонсимон безни қисқартириш учун радиоактив ёд терапияси қўлланилади. Ушбу даволашда радиоактив ёд оғиз орқали олинади. Радиоактив ёд қалқонсимон безга этиб боради ва у эрдаги ҳужайраларни йўқ қилади. Шундай қилиб, қалқонсимон безнинг ўсиши ва ортиқча гормонлар ажралишининг олди олинади.
Жарроҳлик даволаш – қалқонсимон безни тўлиқ ёки қисман олиб ташлаш жараёни. Ушбу даволаш усули қалқонсимон без жуда катта, саратон тугунлари, радиоактив ёд терапиясига жавоб бермайдиган гипертироидизм ёки ҳомиладорлик пайтида дори-дармонларни қабул қила олмайдиган аёллар учун қўлланилиши мумкин.
Қачон шифокорга бориш керак?
Буқоқ жиддий асоратларни келтириб чиқариши мумкин. Шунинг учун, агар сиз бўйнингизда бўлак ёки бўлакни сезсангиз, нафас олиш ёки ютишда қийинчиликларга дуч келсангиз ёки бошқа аломатлардан бирини кузатсангиз, дарҳол шифокорга мурожаат қилишингиз керак. Эрта ташхис қўйиш ва даволаш гуатрнинг ривожланиши ва юзага келиши мумкин бўлган муаммоларни олдини олиш учун муҳимдир.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, буқоқ қалқонсимон безнинг кенгайиши натижасида юзага келадиган соғлиқ муаммоси бўлиб, унинг белгилари, сабаблари ва даволаш усуллари ҳар хил бўлиши мумкин. Агар сизда бўғоз аломатлари бўлса ёки бўғоз хавфи мавжуд бўлса, шифокор билан маслаҳатлашиш муҳимдир. Тўғри ташхис қўйиш ва даволаш билан буқоқнинг таъсирини камайтириш ва соғлом ҳаётни сақлаб қолиш мумкин.
