Гетерохромия нима? Гетерохромия нимадан келиб чиқади?

Кўз ранги генетик омиллар ва меланин пигменти тақсимотига боғлиқ хусусиятдир. Баъзи одамларда кўзлар ўртасида ёки битта кўзнинг ўзида турли ранглар кўриниши мумкин — бу ҳолат гетерохромия (ҳетерочромиа) деб аталади. Кўпинча туғма бўлса-да, айрим касалликлар, жароҳатлар ёки дори қабул қилиш туфайли кейин ҳам пайдо бўлиши мумкин. Гетерохромия одатда эстетик ҳолат сифатида қаралса-да, баъзи ҳолатларда яширин соғлиқ муаммолари билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Гетерохромия нима?

Гетерохромия — кўздаги меланин пигменти тақсимотидаги фарқлар туфайли юзага келадиган ҳолат. У кўзлар ўртасида ёки битта кўзнинг ўзида турли ранг оҳанглари кўриниши билан характерланади. Асосан уч кўринишда учрайди:

• Тўлиқ (комплет) Гетерохромия — икки кўз бутунлай турли рангда (масалан, бири мовий, иккинчиси жигарранг).
• Секториал (қисман) Гетерохромия — ирис (ирис; рангдор парда)нинг бир қисмида бошқа ранг бўлади.
• Марказий Гетерохромия — қорачиққа яқин жойда ичдан ташқарига қараб турли рангли ҳалқалар кўринади; одатда зарарсиз.

Гетерохромия кўпинча кўриш қобилиятига таъсир қилмайди, бироқ айрим ҳолатларда генетик касалликлар ёки кўз жароҳатларининг белгиси бўлиши мумкин.

Гетерохромия нимадан келиб чиқади?

Гетерохромия ривожланишида турли омиллар рол ўйнайди: генетик мойиллик, жароҳатлар, касалликлар ёки дори воситалари.

Генетик омиллар
Кўпинча туғма бўлади ва ҳеч қандай соғлиқ муаммосига ҳамроҳ бўлмаслиги мумкин. Масалан, Ваарденбург синдроми (Ваарденбург сйндроме) кўз рангидаги фарқланишга сабаб бўлиши мумкин.

Кўз жароҳатлари ва травмалар
Кўз соҳасига зарба, жарроҳлик аралашувлар ёки яллиғланишлар ирис пигменти ўзгаришига олиб келиши мумкин. Кимёвий моддаларга таъсир ҳам сабаб бўлади.

Кўз касалликлари

• Фучс ҳетерокромик иридосиклит (Фучс ҳетерочромик иридосйклитис) — яллиғланиш билан боғлиқ ранг ўзгаришлари.
• Ҳорнер синдроми (Ҳорнер сйндроме) — нерв тизими зарарланиши билан боғлиқ бўлиб, ирис рангида фарқ келтириб чиқариши мумкин.
• Нейрофиброматоз (неурофиброматосис) — тери ва нерв тизимини зарарлайдиган касаллик бўлиб, пигментатсия ўзгаришларига сабаб бўлиши мумкин.

Дори воситалари
Айниқса айрим глаукома дорилари — простагландин аналоглари (простагландин аналогс) — узоқ муддат қўлланганда кўз рангини ўзгартириши мумкин. Кўз ичига юбориладиган инъексиялар ёки айрим кортикостероидлар (кортикостероидс) ҳам ранг ўзгаришларига олиб келиши мумкин.

Ўсмалар
Жуда кам ҳолларда кўз ичидаги ўсмалар (масалан, меланома ) Гетерохромияга сабаб бўлади. Бундай вазиятларда рангнинг тўсатдан ўзгариши кузатилади ва шифокор кўригидан ўтиш лозим.

Гетерохромия бўйича оператсия қандай ўтказилади?

Гетерохромияни ўзгартириш ёки “текислаш” истагидаги беморлар учун бир неча усул бор. Аммо улар асосан эстетик мақсадга қаратилган ва тиббий зарурат бўлмаса, тавсия этилмайди.

• Ирис имплантатсияси
  Кўз рангини ўзгартириш учун сунъий ирис жойлаштирилади. Бироқ бу оператсия жиддий асоратлар (масалан, глаукома, кўриш пасайиши ва б.) хавфини оширади, шунинг учун кўпчилик офталмологлар тавсия этмайди.
• Лазер ёрдамида кўз рангини ўзгартириш
  Лазер ирисдаги меланин пигментини нишонга олиб рангни ўзгартириши мумкин. Баъзи ҳолларда ижобий натижа берса-да, узоқ муддатли таъсири ҳақида етарли илмий маълумот йўқ.
• Контакт линзалар
  Жарроҳлик ёки лазер каби инвазив усулларсиз, махсус рангли линзалар билан Гетерохромияни эстетик жиҳатдан яшириш мумкин — бу энг хавфсиз ва вақтинчалик ечим ҳисобланади.

Ҳар қандай жарроҳлик аралашувдан аввал кўз шифокори билан маслаҳатлашиш зарур. Гетерохромия кўпинча тиббий муаммо эмас ва кўп ҳолларда давога ҳожат бўлмайди.

Кўз рангидаги фарқланиш кўпинча зарарсиз. Сабаблари генетика, травма, касалликлар ёки дори воситалари бўлиши мумкин. Эстетик ташвиш туфайли айрим беморлар тузатишни хоҳлашади, бироқ оператсия ва лазер (ласер) усуллари жиддий хавф туғдириши мумкин; энг хавфсиз йўл — рангли контакт линзалардир. Агар кўз рангингизда тўсатдан ўзгариш сезсангиз ёки яширин касалликдан шубҳалансангиз, офталмологга мурожаат қилинг.

Кўп сўраладиган саволлар

Гетерохромия кейинроқ пайдо бўлиши мумкинми?
Ҳа. Туғма Гетерохромия генетик омилларга боғлиқ. Бироқ кейинчалик ҳам юзага келиши мумкин: травмалар, кўз ичидаги яллиғланишлар (Фучс ҳетерокромик иридосиклит), айрим дориларни узоқ қўллаш ва нерв тизимига шикаст етказувчи касалликлар (Ҳорнер синдроми) бунга сабаб бўлиши мумкин. Кўз рангингиз тўсатдан ўзгарса, жиддий муаммо йўқлигини текширтириш учун шифокорга боринг.

Сочда гетерохромия қандай бўлади?
Соч толаларининг турли рангларда бўлиши соч гетерохромия дейилади; генетик, гормонал ўзгаришлар ёки баъзи касалликлар сабаб бўлади. Кўринишлари:

• Қисман (парсиел) — сочнинг муайян қисми бошқа рангда (масалан, жигарранг соч орасида бир неча оқ/сариқ бўлаклар).
• Сегментал — битта соч толаси илдиздан учига қараб ранг ўзгартиради.
• Генетик — туғма бўлиб, айрим одамларда табиатан икки хил рангдаги соч ўсади.
• Касаллик ёки витамин танқислиги билан боғлиқ — витилиго, албинизм, Б12 етишмовчилиги ва айрим гормонал бузилишлар рангга таъсир қилади.
  Одатда бу тиббий муаммо эмас, эстетик хусусият сифатида қаралади.