by Невралгия — бу нерв тизими касалликлари орасида кенг тарқалган ҳолат бўлиб, асосан бирор нервнинг шикастланиши ёки ирритатсияси натижасида юзага келадиган кескин, тўсатдан бошланадиган ва одатда қисқа давом этадиган оғриқ билан тавсифланади. Бу оғриқ нерв бўйлаб тарқалади ва кўпинча ёндош аломатлар билан кечади. Кўпчилик невралгияни бошқа сурункали оғриқлардан ажрата олмайди, бироқ у ўзига хос клиник белгиларга эга бўлиб, ўз вақтида ташхис қўйиш ва даволашни талаб қилади.
Mavzu davomida
Невралгиянинг сабаблар
Невралгия турли сабаблар билан юзага келиши мумкин. Энг кенг тарқалган омиллардан бири нервнинг сиқилиши ёки шикастланишидир. Бу ҳолат травмадан кейин, умуртқа ёки бош мия соҳасида жарроҳлик амалиётидан сўнг, инфексион касалликлар, совуқ уриши ёки ҳатто стресс натижасида ҳам пайдо бўлиши мумкин. Баъзан эса невралгиянинг сабаби аниқланмайди ва бу ҳолат “идиопатик невралгия” деб юритилади. Шунингдек, қандли диабет, мултипле склероз, ўсмалар, орқа мия дисклари чурраси, ва бошқа нерв тизими касалликлари ҳам невралгиянинг ривожланишига олиб келиши мумкин.
Невралгия турлари ва белгилари
Энг кенг тарқалган невралгия турларидан бири бу уч шохли нерв невралгиясидир. Бу нерв юзнинг ҳаракат ва сезги қисмларини бошқаради. Уч шохли нерв невралгиясида бемор юзда айниқса бир томонлама, кескин ва тўсатдан бошланувчи оғриқни ҳис қилади. Оғриқ овқатланишда, тиш ювишда, юзни ювишда ёки ҳатто енгил шамолда ҳам кучайиши мумкин. Бу турдаги оғриқлар одатда қисқа муддатли бўлади, лекин жуда кучли бўлиб, беморни кундалик ҳаётдан четлаштириши мумкин.
Яна бир кенг тарқалган шакли бу орқа мия нервларининг сиқилишидан келиб чиқадиган радикуляр невралгиядир. Бундай ҳолатда оғриқ орқа, бел ёки бўйинда бошланиб, қўл-оёқ томон тарқалади. Оғриқ билан бирга мускуллар кучсизлиги, қалтираш ёки уюшиш кузатилади. Айниқса бел соҳасидаги радикулит ҳолатлари ўртача ва катта ёшдаги кишилар орасида тез-тез учрайди. Шунингдек, орқа бўйин соҳасидаги сиқилишлар бош оғриғи, бош айланиши, қулоқ остида оғриқ ва ҳатто кўз олдида қора нуқталар пайдо бўлишига олиб келиши мумкин.
Постгерпетик невралгия эса сувчечак вирусининг фаоллашуви натижасида келиб чиқади. Бу ҳолатда беморда терида қичишиш, тошма, кейинчалик эса доимий ва кучли оғриқ пайдо бўлади. Ушбу турдаги невралгия, айниқса, кекса ёшдаги одамларда учрайди ва одатда узоқ муддатли оғриқ билан кечади.
Невралгияни ташхислаш усуллари
Невралгия ташхиси қўйиш учун шифокор беморнинг шикоятларини тинглаб, клиник текширувлар ўтказади. Баъзида қўшимча текширувлар — магнит-резонанс томография (МРТ), компютер томографияси (КТ), электромиография ва қон таҳлиллари талаб қилинади. Айниқса, уч шохли нерв невралгиясида МРТ орқали нервга босим қилаётган қон томири ёки ўсмалар аниқланиши мумкин. Диагнозни тўғри қўйиш даволашда муҳим аҳамиятга эга, чунки оғриқнинг бошқа сабабларини — тиш касалликлари, мигрен, синусит, ва юрак хуружларини истисно қилиш лозим бўлади.
Невралгияни даволаш усуллари
Невралгия давоси комплекс ёндашувни талаб қилади. Даволаш асосан оғриқни енгиллаштириш, нервни тинчлантириш ва сабабни бартараф этишга йўналтирилган. Энг кўп қўлланиладиган дорилар — оғриқ қолдирувчи аналгетиклар, антиконвулсантлар, антидепрессантлар ва баъзида стероидлар бўлиши мумкин. Шунингдек, физиотерапия, иссиқ компресслар, акупунктура ва рефлексотерапия каби усуллар ҳам ёрдам беради.
Баъзан консерватив даволаш етарли бўлмайди ва жарроҳлик аралашуви талаб қилинади. Айниқса, уч шохли нерв невралгиясида вервга босим қилаётган қон томир олиб ташланади ёки нервнинг оғриқ сигналини узатувчи қисми радиочастотали усул билан исдан чиқарилади. Шунингдек, невростимулятсия усули ҳам қўлланилади, бунда нервга электр импулслари юборилиб, оғриқ сезгиси бостирилади. Бундай усуллар замонавий тиббиётда тобора оммалашиб бормоқда ва кўплаб беморлар учун оғриқсиз ҳаётга йўл очмоқда.
Невралгиянинг олдини олиш
Невралгиядан сақланиш учун бир нечта профилактик чоралар мавжуд. Энг аввало, орқа ва бўйинни совуқдан асраш, тўғри жисмоний фаолият билан шуғулланиш ва стрессдан қочиш муҳимдир. Нерв тизимининг мустаҳкамлиги организмнинг умумий соғлиғи билан бевосита боғлиқ бўлиб, иммунитетни кўтариш, етарли уйқу, тўйимли овқатланиш ва зарарли одатлардан воз кечиш муҳим аҳамиятга эга. Диабет ёки юрак-қон томир касалликлари каби сурункали хасталикларни назоратда сақлаш ҳам невралгия ривожланишининг олдини олади.
Шунингдек, гигиена қоидаларига риоя қилиш орқали вирусли инфексиялардан ҳимояланиш ҳам зарур. Сувчечак вирусига қарши эмлаш постгерпетик невралгия хавфини камайтиришга ёрдам беради. Иш жойида нотўғри ўтириш, узоқ вақт ҳаракатсиз қолиш, ёки оғир юк кўтариш каби омиллар орқа умуртқа нервларига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Шу сабабли, эргономик меҳнат шароитларини яратиш, вақт-вақти билан танаффус қилиш ва машқлар бажариш муҳимдир.
Шуни таъкидлаш лозимки, невралгия — бу нафақат оғриқ, балки инсон ҳаёт сифатини пасайтирувчи, руҳий ҳолатга салбий таъсир кўрсатадиган жиддий ҳолатдир. У билан яшаш, ишлаш ва дам олиш мушкул бўлиши мумкин. Шу боис, невралгия аломатлари пайдо бўлса, имкон қадар тезроқ невропатологга мурожаат қилиш лозим. Даволаш эрта бошланса, тикланиш эҳтимоли шунча юқори бўлади.
Хулоса
Хулоса қилиб айтганда, невралгия – бу оғриқли, аммо назорат остига олинадиган ҳолатдир. Тиббиётнинг замонавий ютуқлари туфайли ушбу дардни енгиллаштириш ва ҳатто ундан бутунлай халос бўлиш имконияти мавжуд. Муҳими, организмга бефарқ бўлмаслик, соғлиқни эътиборсиз қолдирмаслик ва ҳар қандай оғриқни вақтида баҳолаш зарур. Невралгия бизни огоҳлантираётган сигналдир — тана тинимсиз ишлаётган асаб тизимининг ёрдам сўрови. Уни эшитиш, англаш ва зарур чораларни кўриш эса соғлом ҳаёт сари қўйилган муҳим қадамлардан биридир.
