by Инсон танаси мураккаб бир организмдир. Бу организмнинг соғломлигини сақлашда жисмоний фаоллик жуда муҳим ўрин тутади. Жисмоний фаолият турли касалликларнинг олдини олишда, танадаги мушак массасини кўпайтиришда, ҳаракат ва мослашувчанликни вақт ўтиши билан оширишда ёрдам беради. Жисмоний фаолиятлар ичида энг кенг қамровли машғулотлардан бири сузиш спортидир.
Сузиш — турли техникалар ёрдамида сув юзида қолиш ва сувда ҳаракатланишга асосланган спорт туридир. Бошқа кўплаб спорт турларида одатда тананинг бир ёки бир нечта қисми ишлайди, аммо сузишда деярли бутун тана фаолиятда бўлади. Шу билан бирга нафас машқлари, қўл ва оёқларнинг мунтазам ҳаракати ҳам энергия сарфи нуқтайи назаридан муҳим ҳисобланади. Кўплаб соғлиқ мутахассислари касалликларнинг олдини олиш ёки даволаш жараёнида сузишни тез-тез тавсия қиладилар.
Сузиш одатда махсус жиҳозларни талаб қилмайди. Денгизда ёки стерил бассейнда, сузишни ўрганиш даражасига қараб билакчалар каби воситалардан ташқари, оддий сузиш кийимлари кифоя қилади. Сузиш чақалоқлардан тортиб қарияларгача барча ёш гуруҳлари учун тавсия этиладиган спорт туридир.
Mavzu davomida
Сузиш Услублари Нималардан Иборат?
Сузишни бошлашдан олдин, агар сузишни билмасангиз, аввало ўз соҳасида мутахассис бўлган мураббийдан сузиш техникаларини ўрганиш керак. Шу тарзда маълум вақт мураббий назорати остида амалий машғулотлар олиб борилиши лозим. Сузиш ҳаракати рефлекс даражасига етгандан сўнг эса, уни мустақил тарзда спорт сифатида кундалик режаларга киритиш мумкин.
Сузишда бир нечта услуб мавжуд. Улар: эркин, орқа, қурбақа, капалак услублари сифатида номланади.
- Эркин услубда тана сувга параллел ҳолатда бўлади. Оёқлар мунтазам оралиқларда ритмик ҳаракат қилиб тананинг олдинга сурилишини ва сув устида туришини таъминлайди. Ўнг ва чап қўллар эса айлана шаклида ҳаракат қилиб танани олдинга силжитади. Бу услуб сувда энг тез ҳаракатланиш услубидир. Одатда спорт мусобақаларида айнан шу услуб танланади.
Орқа Услубнинг Фойдалари
Орқа услубда, сувга орқа билан ётилади ва оёқлар сувга параллел равишда узатилади. Оёқлар ритмик ҳаракатлар билан сувда тепади, ўнг ва чап қўллар эса тўғри шаклда айлана ҳаракат қилиб олдинга ҳаракатлантиради.
Бу сузиш шакли орқа мушакларининг барчасини ишлатгани сабабли, одатда орқа билан боғлиқ муаммолар ва ҳолат (постура) бузилишларида айнан шу услуб тавсия этилади. Орқа услубнинг фойдалари орасида ҳолат бузилишларидан ташқари, орқа билан боғлиқ умуртқа касалликлари ҳам бор.
Қурбақа Услуби
Қурбақа услубида кўкрак ва бош сув юзасида бўлади. Оёқлар аввал ўз томонга тортилиб, кейин зарба бераётгандек қилиб чўзилади ва яна қайта тортилади. Оёқларнинг шу тарзда қурбақа каби итариш кучи ҳосил қилиши сув ичида олдинга силжишни таъминлайди. Худди шунингдек, қўллар ҳам симметрик айлана ҳаракат қилиб йўналиш беради.
Капалак Услуби
Капалак сузиш услуби, сузиш услублари ичида энг қийин услуб сифатида таърифланади. Бу услубда тана сувга юзтубан ётади ва қўл ҳамда оёқларнинг тўлқинга ўхшаш ҳаракатига асосланади.
Оёқлар бутунлай сув остида ҳаракатини давом эттирар экан, қўллар ва бош бир-бирига қарама-қарши тарзда ҳаракатланади: қўллар сув ичида бўлса, бош сув ташқарисида бўлади. Бу услубда қўлларнинг айлана ҳаракати юқорига-пастга эмас, балки сувга параллел айлана шаклида бўлади.
Орқа услубнинг фойдалари сезилганидек, қайси услуб танланишидан қатъи назар, барча сузиш услублари соғлиқ учун умумий фойда беради.
Сузиш Спортининг Физиологик Фойдалари Сезиладими?
Сузиш спортининг кўплаб физиологик фойдалари мавжуд. Сузиш мушак-скелет тизими, нафас олиш тизими, қон айланиш тизими каби турли жисмоний тизимларнинг соғлиғини мустаҳкамлашда ижобий хусусиятларга эга.
Сузишнинг фойдалари орасида энг асосийлари шундан иборатки, у танадаги барча ҳаракат органларини ишлатади. Айниқса, болалик даврида соғлом ўсиш ва ривожланишни қўллаб-қувватлайди. Болаларда мушак ривожланишидан ташқари куч, мувозанат, рефлекс, ритм каби хусусиятларнинг шаклланишига ҳам ёрдам беради.
Сузишнинг энг асосий фойдаларидан бири мушак ва бўғимларнинг фаолиятини қўллаб-қувватлашидир. Сузиш спорти барча ёш гуруҳларида мушакларнинг кучини оширишда, бўғимларнинг ҳаракат имкониятларини кенгайтиришда фойдалидир. Шунингдек, мушак ва бўғимларнинг ҳаракат частотаси ортиши натижасида бутун танада мослашувчанлик пайдо бўлади. Бунга қўшимча равишда, сузиш вақтида ритмик ҳаракатлар орқали сув устида тура олиш мувозанатни ривожлантиришда муҳимдир.
Сузиш мунтазам жисмоний фаолиятга айланганда, тадқиқотларда сузувчи инсонларнинг рефлекслари ривожланганлиги ҳам қайд этилган. Бундан ташқари, сузиш орқали суяк зичлигининг ошишига оид илмий ишланмалар ҳам мавжуд.
Кундалик ҳаётда кўпинча одамлар стол ортида ёки тик ҳолда ишлашлари сабабли, барча ёш гуруҳларида ҳолат (постура) бузилишлари кузатилиши мумкин. Сузиш билан шуғулланиш орқали орқа, елка ва қўл мушакларининг ишлаши натижасида туришга таъсир қилувчи мушаклар кучаяди. Шу сабабли сузиш спорти ҳолат бузилишларини бартараф этишда муҳим ўрин тутади.
Сузишнинг яна бир физиологик фойдаси – нафас олиш тизимига бўлган ижобий таъсиридир. Сузиш спортини бошқа спорт турлари билан солиштирганда, улар одатда тик ҳолатда бажарилади. Аммо сузиш асосан сув юзида юзтубан куч ишлатиш принсипига асосланади. Бу ҳолатда сув кўкракка босим қилгани сабабли нафас олиш-чиқариш тик тургандаги ҳолатга қараганда бироз қийинлашади.
Мазкур қийинчилик нафас олиш мушакларининг ривожланишини таъминлаб, нафас олиш сиғимининг ортишига ёрдам беради. Ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, сузувчи инсонларнинг нафас олиш сиғими сузмайдиганларга қараганда анча юқори бўлади.
Сузишнинг Ҳомиладорлик Давридаги Фойдалари
Сузишнинг қон айланиш тизимига кўплаб фойдалари мавжуд. Уларнинг биринчиси – ўпкаларнинг нафас олиш сиғимини ошириш билан бирга, тананинг кислородланишини яхшилашидир. Шу йўл билан бутун тана кўпроқ кислородланиб, соғломроқ бўлади.
Бундан ташқари, тананинг ётиқ ҳолатда бўлиши юракнинг бутунлай қон билан тўлишига ва ҳар бир қисқаришда танага кўпроқ қон ҳайдалишига ёрдам беради. Ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, мунтазам сузувчи инсонларнинг юрак-қон томир саломатлиги сузмайдиганларга қараганда анча яхшироқдир. Шу билан бирга, сузиш юқори қон босимини (гипертензия) пасайтиришда ҳам самаралидир.
Сузиш умумий ҳолда бутун тананинг ҳаракати билан боғлиқ спорт бўлгани учун, калория сарфлаш нуқтайи назаридан ҳам самарали ҳисобланади. Шу сабабли сузиш соғлом вазн бошқаруви масаласида соғлиқ мутахассислари томонидан тез-тез тавсия қилинадиган фаолиятдир. Бу жиҳатдан қаралганда, сузиш жуда яхши калория ёқадиган спортдир. Шу билан бирга, бутун тана мушакларининг ишлашини ва мушак ҳосил бўлишини қўллаб-қувватлагани сабабли, тананинг ташқи кўринишини шакллантиришга ёрдам беради, соғлом ва таранг қиёфа беради.
Буларнинг барчасига қўшимча равишда, ҳомиладорлик даврида шифокор тавсияси билан сузган аёлларда кислородланиш сиғимининг ортиши туфайли ҳам ўз соғлиқлари, ҳам чақалоқларининг ўсиши ва ривожланиши ижобий таъсир кўрсатади. Шунингдек, ҳомиладор аёллар сузиш орқали ҳаракат ва мушак имкониятларини оширганлари сабабли, сузмайдиганларга қараганда туғруқлари енгилроқ кечади.
Аммо ҳомиладор аёллар мунтазам сузишлари ёки сузишни давом эттиришлари учун албатта шифокорларидан рухсат олишлари лозим.
Сузишнинг Билиш (Когнитив) Фойдалари
Сузишнинг жисмоний фойдаларидан ташқари, билиш жараёнларига ҳам ижобий таъсири мавжуд. Аввало, тананинг тўлиқ қон билан таъминланиши ва кислородланиш сиғимининг ошиши, мия физиологик жиҳатдан одатдагидан кўра яхшироқ озиқланишини таъминлайди.
Бундан ташқари, сузиш вақтида стресс ва хавотирни бошқариш, сувда юзага келган муаммони энг қисқа муддатда ҳал қилиш зарурияти, шунингдек, совуққонлик хусусиятларини мустаҳкамлашда муҳим рол ўйнайди. Бу каби кўникмалар болалик даврида болаларга янада курашчан ва чидамли бўлиш борасида ёрдам беради.
Шу билан бирга, сувнинг тинчлантирувчи хусусияти сабабли, барча ёш гуруҳлари учун, айниқса ортиқча стрессга дучор бўладиган шахслар учун сузиш стрессни камайтирувчи самарали фаолиятдир.
Сузишнинг Танага Фойдалари
Сузишнинг физиологик ва психологик фойдаларидан ташқари, яна кўплаб ижобий таъсирларини санаб ўтиш мумкин. Улар қуйидагилардан иборат:
- Мушак ва бўғимларнинг ишлашини қўллаб-қувватлаб, ҳаракат имкониятини оширади.
- Мушак ҳосил бўлишини рағбатлантириб, мушак ва бўғим оғриқларининг камайишига ёрдам беради.
- Сузиш вақтида кўп калория сарфланиши ортиқча ёғларнинг йўқолишида иштирок этади. Шу сабабли вазн камайишини қўллаб-қувватлайди.
- Нафас олиш сиғимини ошириб, нафас олиш тизими касалликларининг олдини олишда самарали ҳисобланади.
- Сузишдан сўнг уйқу сифати яхшиланади.
- Сувнинг тинчлантирувчи таъсири туфайли стрессни камайтиришда фойдалидир.
Сузиш мустақил спорт тури сифатида кўплаб фойдаларни ўз ичига олади. Соғлиқ учун бу ижобий таъсирлари сабабли, турли касалликларнинг олдини олишда ёки даволаш жараёнида муҳим аҳамиятга эга. Касалликларни даволашда эса, соҳа бўйича мутахассис шифокорнинг тавсияси соғайишни тезлаштиришда янада самарали бўлади. Шу сабабли, мақолада тилга олинган муаммолар мавжуд бўлса, энг яқин тиббий муассасага мурожаат қилиш лозим. Медикал Парк шифохоналари бу хизматларни тақдим этади.
