by Mavzu davomida
Тарвуз нима?
Қовоқдошлар оиласига мансуб бир йиллик ўсимлик бўлган тарвуз йирик шарсимон полиз экини ҳисобланади. Ширин ва сувли мева бўлган битта тарвузнинг массаси 1,5-2 килограммдан 8-10 килограммгача ўзгариши мумкин. Унинг судралувчи пояси бор. Кенг барглари ва қалин пўстлоғи туфайли тўғри иқлим шароитида бардошли деб айтиш мумкин. Мўтадил иқлим шароитида ўсадиган тарвуз совуққа жуда сезгир. Дунёда истеъмоли ва ишлаб чиқарилиши юқори бўлган тарвуз помидордан кейин энг кўп ҳосил қилинадиган экин ҳисобланади. Сув миқдори тахминан 92% ни ташкил қилади.
Тарвузнинг озуқавий миқдори қандай?
Тарвуз жуда мазали бўлиши билан бирга озуқавий қиймати юқори бўлган мевалардан биридир. Таркибида сув миқдори кўп бўлганлиги сабабли унинг энергия миқдори паст бўлади. 100 грамм тарвуз танани тахминан 30 ккл энергия билан таъминлайди. 200 грамм ва тахминан бир тилим, тарвузнинг миқдори 60 ккл га тўғри келади. 100 грамм тарвуз таркибида 8 грамм углевод, 0,6 грамм оқсил, 0,2 грамм ёғ мавжуд. Витамин ва минерал таркиби ҳам жуда юқори ва 100 грамм тарвуз суткалик витамин К эҳтиёжининг 14 фоизини, А витаминининг 12 фоизини, калий минералининг 3 фоизини, магнийнинг 2 фоизини ва Б1, Б5, Б6 витаминларини қондиради талабнинг 2%. У каротиноидларга жуда бой.
Тарвузнинг қандай фойдалари бор?
Витамин ва минералларга ва антиоксидант озуқаларга жуда бой бўлган тарвуз, бу хусусияти туфайли организмга саломатлик нуқтаи назаридан жуда кўп фойда келтиради. Тарвузнинг ўзи бу фойдаларни олиш учун самарали бўлмасада, тарвузни диетага қўшиш орқали яхши натижалар олиш мумкин. Мана, тарвузнинг энг муҳим маълум фойдалари:
- Саратон билан курашади
Тарвуз кўп миқдорда каротеноидли ликопенни ўз ичига олган озиқ-овқатлардан биридир, бу қизил ранг пигментини беради. Ликопен каротеноиднинг бир тури бўлиб, уни А витаминига айлантириб бўлмайди ва жуда кучли антиоксидантдир. Танадаги эркин радикалларни камайтирадиган таъсирга эга бўлган ликопен, бу хусусияти туфайли оксидловчи стрессни камайтиради ва ҳужайраларни саратон касаллигидан ҳимоя қилади. Помидор, тарвуз, атиргул, пушти грейфурт каби қизил меваларда мавжуд бўлган ликопен кўплаб саратон турларидан, айниқса простата саратонидан ҳимоя қилади. Бундан ташқари, унинг ривожланишини секинлаштириш, тананинг ҳимоясини кучайтириш ва мавжуд саратон касалликларида даволанишга ижобий таъсир кўрсатиши аниқланди.
- Юрак-қон томир саломатлигини қўллаб-қувватлайди
Тарвуздаги юқори ликопеннинг яна бир ижобий таъсири шундаки, у юрак-қон томир касалликларидан ҳимоя қилади. Муҳим ўсимлик компоненти бўлган ликопен артерияларнинг эластиклигини сақлаш ва мустаҳкамлашга таъсир қилади. Бу хусусият туфайли артерияларда атерома плиталари пайдо бўлиши ва уларнинг тиқилиб қолиши олдини олади ва атеросклероз каби касалликлардан ҳимоя қилади. Бундан ташқари, гипертониянинг олдини олишга ёрдам берадиган ликопен юрак-қон томир касалликларига қарши курашадиган фитонсиддир. Дунёда энг кўп ўлимга сабаб бўлган касалликлар гуруҳи юрак-қон томир касалликлари эканлиги эътиборга олинса, тарвуз ва ликопен миқдори юқори бўлган бошқа озиқ-овқатларни мунтазам истеъмол қилиш жуда фойдали эканлиги кўринади.
- Бу спортчилар учун жуда фойдали озиқ-овқат
Тарвуз – машқдан олдин истеъмол қилиш учун жуда мос. Таркибидаги сув туфайли, спорт машғулотлари пайтида терлаш натижасида пайдо бўлиши мумкин бўлган сувсизланишни олдини олади, шу билан бирга, кам толалар миқдори туфайли қорин бўшлиғида шишиш ҳисси туғдирмайди. Калийнинг юқори миқдори туфайли у машқлар пайтида мушакларнинг функтсияларини кучайтириш орқали ишлашни оширади. Ўз ичига олган Л-ситрулин аминокислота туфайли, машғулот пайтида ишлашни қўллаб-қувватлашга ёрдам бериши маълум. Бундан ташқари, тарвуз спортчиларда машғулотлардан сўнг мушакларнинг тикланиш жараёнини тезлаштиради ва оғриқ пайдо бўлишини камайтиради. Таркибидаги аминокислоталар, калий ва магний каби минераллар туфайли мушакларнинг тикланиш жараёнини тезлаштиради, юқори озуқавий қиймати туфайли эса мушаклардаги гликоген заҳираларини тўлдиришга ёрдам беради.
- Тери саломатлигини яхшилайди
Кун давомида истеъмол қилинадиган овқатлар таркибига кирадиган сув умумий сувга бўлган эҳтиёжнинг тахминан 20% ни қондиради. Бундан ташқари, сув миқдори юқори бўлган тарвуз каби маҳсулотларини истеъмол қилиш, кунига камида икки литр сув истеъмол қилиш билан амалга оширилса, тананинг намлик мувозанатини сақлашда жуда самарали. Терини мунтазам равишда янгилаб туриш, терининг соғлиғини ҳимоя қилиш ва тери нуқсонларини олдини олиш учун терининг идеал намлигини сақлаб қолиш жуда муҳимдир. Тарвуздаги сувнинг юқори миқдори бу намликнинг таъминланишини қўллаб-қувватлайди, тарвуздаги юқори витамин ва минераллар эса терини чиройли қилиш ва қуруқлик ва экзема каби муаммоларни олдини олишда самарали.
- Сувсизланишни олдини олади
Суюқликни етарли даражада истеъмол қилмаслик – дунёдаги жуда кенг тарқалган муаммо. Шу билан бирга, турли дори-дармонларни истеъмол қилиш, чой ва қаҳвани кўп истеъмол қилиш, сувнинг чиқарилишини оширадиган диарея каби муаммолари, сув истеъмоли етарли бўлмаганда сувсизланиш пайдо бўлиши мумкин. Бунинг олдини олиш учун кунлик суюқлик талабини тўлиқ қондириш керак. Камида 2 литр сув истеъмол қилиш керак, чой ва қаҳва каби диуретик таъсир кўрсатадиган ва танадан сувни олиб ташлайдиган ичимликлар бу миқдорга киритилмаслиги керак. Сув истеъмоли билан бир қаторда тарвуз каби 92% сув бўлган маҳсулотларини истеъмол қилиш ҳам сувсизланишнинг олдини олишда муҳимдир. Тарвуз, кўнгил айниши ва қайт қилиш каби ҳолатларда сув истеъмоли камайган вақтда тснавул қилинса фойдали ҳисобланади.
