Тахикардия (юрак тез уриши) нима? Тахикардия турлари

Юрак саломатлиги бизнинг умумий саломатлигимизнинг асосларидан биридир. Юракнинг мунтазам ишлаши танадаги кислород ва озуқа моддаларини ташиш учун жуда муҳимдир. Бироқ, баъзида юрак одатдагидан тезроқ уради ва бу тахикардия деб аталади. Тахикардия – юрак уриш тезлиги дақиқасига 100 мартадан ортиқ бўлган ҳолат. Ушбу мақолада тахикардия нима эканлигини, унинг сабаблари, белгилари, диагностика усуллари ва даволаш усулларини батафсил кўриб чиқамиз.

Тахикардия нима?

Тахикардия юрак тезлиги одатдагидан тезроқ бўлган ҳолатни англатади. Одатда, катталардаги юрак уриш тезлиги дақиқада 60 дан 100 гача. Тахикардия бу кўрсаткич 100 дан ошиб кетганда аниқланади. Тахикардия қисқа муддатли ёки узоқ муддатли муаммога айланиши мумкин. Юрак ритмининг бузилишидан бири бўлган тахикардия баъзан ҳаёт учун хавфли вазиятларга олиб келиши мумкин.

Тахикардия турлари

Тахикардия келиб чиқиши ва пайдо бўлишига қараб турли турларга бўлинади:

• Синус тахикардия: Бу тахикардиянинг энг кенг тарқалган тури бўлиб, одатда жисмоний машқлар, стресс ёки касаллик каби ҳолатлар натижасида юзага келади. У юракнинг нормал стимулятсион марказидан (синус тугунидан) келиб чиқади.
• Суправентрикуляр тахикардия (СВТ): Юракнинг юқори камераларидан (атриум) келиб чиқади. Атриял фибрилатсия, атриял флуттер ва пароксисмал суправентрикуляр тахикардия каби пастки турлар мавжуд.
• Вентрикуляр тахикардия (ВТ): Бу юракнинг пастки камераларидан (қоринчалар) келиб чиқади ва кўпинча жиддий юрак касалликлари белгисидир. Бу ҳаёт учун хавфли бўлиши мумкин ва шошилинч аралашувни талаб қилади.
• Вентрикуляр фибрилатсия: юрак қоринчаларида тартибсиз ва тез уришлар пайдо бўлади. Бу шошилинч тиббий ёрдамни талаб қиладиган ҳаёт учун хавфли ҳолат.

Юрак тез уришига нима сабаб бўлади?

Юрак уришининг сабаблари хилма-хил бўлиб, баъзи ҳолатлар жиддий соғлиқ муаммоларини кўрсатиши мумкин. Бу эрда юрак уришининг асосий сабаблари:

1. Жисмоний фаоллик ва жисмоний машқлар

Жисмоний машқлар пайтида юрак тезлашади, чунки у кўпроқ кислород ва озуқа моддаларини олиб юриши керак. Бу нормал ва соғлом жавоб.

2. Стресс ва ташвиш

Стресс ва ташвиш танадаги адреналиннинг чиқарилишига олиб келади. Адреналин юрак уриш тезлигини ошириши ва юрак тез уришига олиб келиши мумкин.

3. Кофеин ва никотин

Кофеин ва никотин каби стимуляторлар юрак тезлигини ошириши мумкин. Ушбу моддаларни ҳаддан ташқари истеъмол қилиш тахикардияга олиб келиши мумкин.

4. Дори воситалари

Баъзи дорилар, айниқса совуқ дори-дармонлар, астма ингалерлари ва парҳез таблеткалари юрак тезлигини ошириши мумкин.

5. Юрак касалликлари

Юрак хуружи, юрак этишмовчилиги, юрак қопқоғи касалликлари ва кардиёмиёпатия каби юрак касалликлари тахикардияга олиб келиши мумкин.

6. Электролитлар мувозанатининг бузилиши

Калий, магний ва калсий каби электролитлар мувозанатининг бузилиши юрак ритмининг бузилишига олиб келиши мумкин.

7. Гормонал ўзгаришлар

Қалқонсимон без гормонларининг ҳаддан ташқари ишлаб чиқарилиши (гипертироидизм) юрак тезлигини ошириши мумкин.

8. Анемия

Анемия юракнинг тез уришига олиб келиши мумкин, чунки организм этарли кислородни олиб юролмайди.

Аломатлар

Тахикардия одатда аниқ аломатлар билан ўзини намоён қилади. Энг кўп учрайдиган аломатлар:

• тез юрак уриши (дақиқада 100 мартадан ортиқ)
• Кўкрак қафасидаги оғриқ ёки сиқилиш
• нафас қисилиши
• бош айланиши ёки бош чайқалиши
• ҳушидан кетиш
• юрак уришини ҳис қилиш

Диагностика усуллари

Тахикардия диагностикаси учун турли усуллар қўлланилади:

1. Электрокардиограмма (ЭКГ): Юракнинг электр фаоллигини ўлчайди ва анормал ритмларни аниқлайди.
2. Холтер монитор: Бу юрак ритмини 24 соат ёки ундан кўпроқ вақт давомида доимий равишда қайд этадиган портатив қурилма.
3. Экокардиёграм: Бу юракнинг тузилиши ва функсиясини баҳолайдиган ултратовушга асосланган тест.
4. Стресс тести: Жисмоний машқлар пайтида юрак тезлиги ва ритмини назорат қилади.
5. Қон тестлари: Электролитлар даражасини, қалқонсимон без гормонларини ва бошқа тегишли омилларни текширади.

Даволаш имкониятлари

Тахикардияни даволаш тахикардиянинг асосий сабаби ва турига қараб ўзгаради. Даволаш вариантлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

1. Дори воситалари билан даволаш

• Бета-блокерлар: юрак тезлигини пасайтиради.
• Калсий канал блокерлари: юрак тезлигини тартибга солади.
• Антиаритмик дорилар: юрак ритмини нормал ҳолатга қайтаради.

2. Турмуш тарзини ўзгартириш

• Кофеин ва никотин истеъмолини камайтириш
• Стрессни бошқариш
• Доимий жисмоний машқлар
• Соғлом овқатланиш

Хулоса

Тахикардия юрак соғлиғига таҳдид соладиган ва турли сабабларга кўра юзага келиши мумкин бўлган муҳим ҳолатдир. Тахикардияни даволашда эрта ташхис қўйиш ва тўғри даволаш жуда муҳимдир. Юрак уриши аломатларини бошдан кечираётган одамлар учун соғлиқни сақлаш мутахассисига мурожаат қилиш ва керакли баҳолашларни ўтказиш муҳимдир. Соғлом турмуш тарзини қабул қилиш юрак соғлиғини сақлашнинг энг муҳим босқичларидан биридир.