by Тери аллергияси — одатда аллергик овқатларни истеъмол қилиш, терининг аллергик реаксия чақирадиган моддалар билан контакти ёки стресс каби омилларга боғлиқ ҳолда терида қизаришлар билан намоён бўладиган соғлиқ муаммосидир.
Mavzu davomida
Тери аллергияси нима?
Сизни касалликлардан ҳимоя қиладиган ва ҳаётга нисбатан барқарорлик (резистентлик)ни оширадиган иммун тизимнинг энг катта “органи” — теридир. Ичкаридан ҳам, ташқаридан ҳам келадиган хавфларга қарши ҳимоя қалқони бўлиб хизмат қиладиган тери турли таъсиротларга жавобан реаксия кўрсатиши мумкин. Ана шу реаксиялар тери аллергиясига олиб келади.
Тери аллергиясини қандай билса бўлади?
Қичишиш ва терида қизариш — тери аллергиясини англатадиган асосий белгилар. Аммо тери аллергиясининг бир нечта кўринишлари бор. Бугун айниқса экзема ва уртикар (уртикария) тез-тез учрайдиган тери аллергиялари сирасига киради. Терининг қуриши ва кучли қичишиш билан кечадиган бу аллергиялар даражаси турлича бўлиши мумкин. Олдини олмасангиз, аллергия келтирадиган ноқулайликлар кучаяди.
Тери аллергияси белгилари нималар?
Аллергия турига қараб белгилар фарқланса-да, кўпи бир-бирига ўхшаш:
- Терида қизариш. Қизариш баъзан маълум бир таомни истеъмол қилгандан кейин, баъзан эса аллергик реаксия чақирадиган моддага/овқатга тегиш натижасида турли даражада пайдо бўлади.
- Кучли қичишиш. Қичишишнинг кучи ва жойи аллергия турига боғлиқ. Экзема ва овқатга боғлиқ тери аллергиясида қичишиш тананинг турли қисмларида кузатилади; ҳашарот чақиши ёки кимёвий модда сабабли бўлса, қичишиш одатда контакт бўлган жойда пайдо бўлади.
- Қуриш. Тери юзасида бошланган қуриш кучайса ва унга қичишиш қўшилса, экзема эҳтимоли бор.
- Юрак уришининг пасайиши ва тўсатдан шок. Кам ҳолларда, аллергенга нисбатан иммун ҳимоя паст бўлса, юқоридаги белгиларга қўшимча равишда юрак уриш тезлигининг пасайиши ва тўсатдан шок ҳолати юз бериши мумкин. Бундай вазиятда зудлик билан яқин тиббиёт муассасасига мурожаат қилинг.
Тери аллергияси нимадан келиб чиқади?
Тери аллергиясини келтириб чиқарувчи омиллар одамдан одамга фарқ қилади. Аллергик овқатларни истеъмол қилиш, терининг аллергик реаксия чақирадиган моддаларга тегиши ва стресс тери аллергиясига сабаб бўлиши мумкин. Умумий сабаблар:
Экзема / Атопик дерматит
Кучайиш даражаси ўзгариб турадиган экзема тери аллергиясининг энг кенг тарқалган турларидан. Атопик дерматит номи билан ҳам танилган бу ҳолат терининг турли жойларида пайдо бўлиб, ўзини намоён қилади. Кучли қичишиш ва қуришга ёниш, шиш каби реаксиялар ҳамроҳ бўлиши мумкин.
Экзема турли аллергенлар билан терининг контактда бўлишидан ёки стрессдан келиб чиқиши мумкин. Оилангизда экзема бўлган бўлса, генетик мойиллик туфайли сизда ҳам кузатилиши эҳтимоли юқори.
Овқат истеъмоли билан юзага келадиган тери аллергияси
Айниқса ер ёнғоқ, кажу, ёнғоқ, бодом каби қуруқ мевалар, шунингдек сигир сути, тухум, соя, қулупнай каби маҳсулотлар тери аллергиясини қўзғатиши мумкин. Баъзан овқатни истеъмол қилишнинг ўзи, ҳатто айрим одамларда шунчаки ҳидини сезиш ҳам терида аллергик реаксия чақиради.
Ҳашарот чақиши билан юзага келадиган тери аллергияси
Терингиз ҳашарот чақиши (ёки санчиши)га жавоб қайтариши натижасида пайдо бўладиган аллергиянинг оғирлиги одамдан одамга фарқ қилади. Кўпчиликда ҳашарот чақиши жиддий реаксия чақирмаса-да, айримларда юрак уриш тезлигининг пасайиши ва тўсатдан шок ҳолатларига олиб келиши мумкин. Айниқса ари чақиши оғир аллергик реаксия келтириб чиқариши эҳтимоли катта. Белгилар — шиш, қичишиш, ёниш, қизариш. Бундай ҳолатга мойил бўлсангиз, ҳашарот чақишидан янада эҳтиёт бўлинг.
Кимёвий моддалардан келиб чиқадиган тери аллергияси
Зарари бўлган кимёвий моддалар тери билан контактда бўлганда, таҳриқ пайдо қилади. Айниқса соч бўёқлари, дезодорантлар ҳамда никел, хром каби моддаларга эътибор беринг — улар тери аллергиясини қўзғатиши мумкин. Бунга йўл қўймаслик учун терингизга фойдали таркибли маҳсулотларни танланг ва танангизда реаксия чақирадиган кимёвий моддалардан узоқлашишга ҳаракат қилинг.
Чақулоқларда (гўдакларда) тери аллергияси
Чақулоқларда тери аллергияси кўпинча овқат ва аллергик экзема кўринишида учрайди. Айниқса қўшимча овқат даврида сут ва сут маҳсулотлари, тухум, ёнғоқ каби маҳсулотларга аллергик реаксия бўлиши мумкин. Бу даврда ота-она сифатида 3 кун қоидасига амал қилинг: битта маҳсулотни 3 кун давомида беринг ва шу муддатда тери аллергияси белгилари борми, кузатинг. Дастлабки белгилар одатда қичишиш ва қизаришдир — болангизнинг бутун танасини кўздан кечиринг.
Аллергик экзема чақулоқларда терида қичишиш, тўшмалар тарзида кўринади. Олдини олмасангиз, оғирлашиб, даволаш қийинлашади. Олдини олиш учун ҳўл салфетка, кир ювиш кукуни каби кимёвий таркибли маҳсулотларнинг бола териси билан контактидан чекланинг; ишлатадиган барча маҳсулотлар табиий таркибли бўлишига эътибор беринг.
Чақулоқларда тери аллергиясини олдини олиш ёки енгиллатиш учун намлагичлардан мунтазам фойдаланинг. Уларнинг табиий таркибли бўлишига эътибор беринг. Боланинг терисини тез-тез намлаб турсангиз, экзема билан боғлиқ тери аллергиясининг олдини олишингиз мумкин.
Тери аллергияси қандай ўтади?
Аввало аллергик реаксияни келтираётган омилларни бартараф этиш керак. Агар аллергия маълум бир овқатдан бўлса, уни дарҳол тўхтатиш лозим. Агар контакт (масалан, буюм ёки кимёвий модда) туфайли бўлса, контактни узинг ва ўша маҳсулотлардан кейинча фойдаланманг. Шунда баъзан аллергия ўзиёқ чекинади.
Контактни узганингиздан кейин ҳам аллергия давом этса, аввало мутахассисга мурожаат қилинг. Кўрикдан сўнг сабаб аниқланмаса, батафсил аллергия тестлари ўтказилиб, сабаб топилади ва мос даволаш бошланади. Катталарда тери аллергияси дори воситалари билан даволанади: оғиз орқали қабул қилинадиган айрим дорилар, антибиотикли малҳамлар ва тозароқ таркибли кремлар қўлланади.
Чақулоқ ва болаларда ҳам дори билан даволаш мумкин, бироқ аввал тоза таркибли кремлар билан натижага эришишга уринилади; ёрдам бермаса, шифокор дори тавсия қилиши мумкин.
Аллергия якунлангач, терида турли доғлар ёки излар қолиши мумкин. Бундай кўринишдан халос бўлиш учун лазер усулини танлашингиз мумкин; оддий лазер оператсиялари билан бу изларни барқарор йўқотиш имкони бор.
Кўп бериладиган саволлар
- Тери аллергияси қачон ўтади? +
- Тери аллергиясини уй шароитида қандай даволаш мумкин? +
