Тиш тошини тозалаш нима? Қандай амалга оширилади?

Тиш тошини тозалаш — тишларда тўпланиб қолган бляшка ва қотиб қолган тиш тошини стоматолог махсус асбоблар ёрдамида олиб ташлайдиган муолажадир.

Тиш тоши ҳосил бўлишига сабаб бўладиган бляшкалар вақт ўтиши билан тиш сиртида тўпланиб, тишларнинг чиришига ва турли тиш (милк) касалликлари пайдо бўлишига олиб келиши мумкин. Тиш тошини тозалаш орқали бундай бирикмаларни йўқотиш ва умумий оғиз соғлигини сақлаш мумкин.

Тиш тоши нега пайдо бўлади?

Тиш тоши — тиш юзасида тўпланадиган бляшканинг қотиб қолиши натижасида ҳосил бўладиган модда. Бляшка — оғизда доимий равишда юзага келадиган ёпишқоқ қатлам бўлиб, таркибида бактериялар, озиқ-овқат қолдиқлари ва сўлак мавжуд. Агар тишлар мунтазам тозаланмаса ва ип билан ишлатилмаса, бляшка вақт ўтиши билан қотиб, тиш тошига айланади. Тиш тоши одатда тишларнинг орқа томонида ва оралиғида пайдо бўлади ва кўпинча жигарранг кўринишда бўлади.

Тиш тоши қандай тозаланади?

Тиш тошини тозалаш — стоматологлар томонидан профессионал тарзда бажариладиган муолажа. Шифокор жараён давомида тишларда тўпланган тошларни олиб ташлаш учун махсус асбоблардан фойдаланади. Булар орасида ултратовушли қурилмалар, махсус скейлер (тирноқчалар) ва кичик қўл асбоблари бор. Стоматологлар тишларнинг орқа қисмида тўпланган бляшка ва тиш тошларни тозалаш учун махсус асбобларни эҳтиёткорлик билан тиш оралиғига киритадилар. Шу сабабли ҳосил бўлган тиш тошини тозалатиш учун маълум муддатларда стоматологга бориб туриш керак.

Тиш тошини тозалашнинг фойдалари нималар?

Тиш тошини тозалаш, аввало, оғиз ва тиш соғлиғини асрашда жуда фойдали. Ушбу муолажа туфайли тиш чиришлари ва милк касалликларининг олдини олиш мумкин. Тишлар янада оқроқ ва ялтираган кўринишда бўлиши мумкин. Одатда бу жараён оғриқсиз ўтади, бироқ милк касаллиги ёки бошқа тиш муаммолари бўлган одамларда баъзан бироз ноқулайлик туғдириши мумкин.

Тиш тоши ҳосил бўлишини олдини олиш йўллари нималар?

Тиш тоши ҳосил бўлишининг олдини олиш учун мунтазам тиш ювиш ва тиш ипидан фойдаланиш зарур. Бунга қўшимча равишда, мунтазам равишда стоматолог кўригига бориш ҳам тиш тоши ҳосил бўлишини тўхтатиш ва умумий оғиз соғлиғи учун муҳимдир. Шифокорлар профессионал муолажалар билан бирга, бляшка ва иш тошлар тўпланишининг олдини олиш бўйича турли тавсиялар бериши мумкин. Умуман олганда, олдини олиш чораларидан айримлари:

• Тиш ювиш: Ҳар куни, мунтазам равишда кунига 2 марта тиш ювиш — тиш тошининг олдини олишнинг ажралмас қисми. Тишни ювишда юмшоқ тукли тиш чўткасидан фойдаланишга эътибор бериш керак.
• Фторли тиш пастаси: Фтор тиш эмалини шикастланишдан ҳимоя қилади. Баъзи тиш пасталарида қўшимча равишда триклосан номли модда ҳам бўлиши мумкин; у тиш тошини ҳосил қилувчи бактерияларга қарши курашишда ёрдам беради.
• Тиш ипидан фойдаланиш: Тиш ипи чўткага етиб бормайдиган жойларни тозалаб, тиш тоши ва бляшка ҳосил бўлишининг олдини олишга ёрдам беради.
• Гаргара қилиш: Тиш ювиш ва ипдан сўнг кунига 1 марта антисептик оғиз чаювчи восита билан чайиш чуқурроқ тозалашни таъминлайди; мунтазам антисептик гаргара бляшкага сабаб бўлувчи бактерияларни камайтиради.
• Овқатланиш одатларига эътибор: Шакар миқдори юқори ва крахмалли таомлар бактериялар кўпайишини кучайтириб, тиш тоши ҳосил бўлишини тезлаштириши мумкин. Бундай маҳсулотлар истеъмолини чеклаш ҳамда ҳар овқатдан сўнг тиш ювиш ва кўп сув ичиш тиш тоши ҳосил бўлишига тўсқинлик қилади.
• Чекишдан тийилиш: Айрим тадқиқотлар чекиш милк касалликларини қўзғатиши ва тиш тоши ҳосил бўлишини тезлаштиришини кўрсатган. Шу сабабли чекишни ташлаш ёки камайтириш фойдали.
• Стоматолог кўрикларини эътиборсиз қолдирмаслик: Мунтазам равишда шифокорга бориб, тиш тоши назорат қилинади ва зарур бўлса, тозаланади. Бу орқали милк касалликлари ёки бошқа тиш муаммоларини эрта аниқлаш ва даволаш мумкин бўлади.

Тиш тоши қайси ҳолатларга сабаб бўлиши мумкин?

Тиш тоши ҳосил бўлиши милк касалликларининг энг муҳим сабабларидан биридир. Кўп учрайдиган милк муаммолар — шиш, қизариш, қонаш ва милк чекиниши. Тиш тошига сабаб бўлувчи бактериялар тиш йўқотишдан тортиб, юрак касаллиги, ўпка касалликлари ва бошқа жиддий соғлиқ муаммоларигача олиб келиши мумкин. Умуман, тиш тоши қуйидаги нохуш ҳолатларга сабаб бўлиши эҳтимол:

• Тиш чиришлари: Тиш тоши тишларни қоплаб, кислота ишлаб чиқарувчи бактерияларнинг тиш эмалига зарар етказишига шароит яратади ва бу тиш чиришига олиб келади.
• Милк касалликлари: Тиш тоши тозаланмаса, кўпайиб боради ва турли милк касалликларини келтириб чиқаради. Энг кўп учрайдигани — гингивит (милк яллиғланиши).
• Тиш йўқотиш: Тиш тоши тишларни ушлаб турувчи суяк тўқимасига зарар етказиб, тишларнинг синувчанлашишига ёки уларни олиб ташлашга тўғри келадиган ҳолатларга сабаб бўлиши мумкин.
• Оғиз ҳиди: Тиш тоши бактериялар кўпайиши сабаб ёмон ҳид (ҳалитоз)га олиб келади.
• Тиш сезгирлиги: Тиш тоши тиш эмалига зарар етказиб, сезгирликни кучайтириши мумкин.

Тиш тоши кимларда кўпроқ учрайди?

Тиш тоши ҳар қандай ёшда учраши мумкин, бироқ айрим одамларда бошқаларга нисбатан кўпроқ кузатилади. Кўпроқ учраши мумкин бўлган ҳолатлар:

• Оғиз ва тиш гигиенасига етарли риоя қилинмаслиги
• Чекиш
• Ширин ва кислотали овқатланиш тарзи
• Тиш оралиғида бўшлиқлар ёки нотекис (қийшайган) тишлар
• Оғиз қуриши ёки сўлак ажралишининг камлиги
• Баъзи дори воситаларидан фойдаланиш

Юқоридаги омилларга эга бўлганлар тиш тоши ҳосил бўлишига кўпроқ мойил бўлиши мумкин. Шу боис, бундай кишиларга стоматолог кўригини тез-тез ўтказиш тавсия этилади.

Тиш тошини тозалатишнинг зарари борми?

Тиш тошини тозалаш тишларга зарар етказмайдиган муолажа ҳисобланади. Профессионал тиш тозалаш орқали эҳтимолий оғиз ва тиш соғлиги муаммоларининг олди олинади. Тиш тоши — тишларда тўпланган бляшканинг қотиши натижасида ҳосил бўлган қаттиқ модда бўлгани учун оддий тиш ювиш ёки ип билан уни олиб ташлаб бўлмайди. Тозалаш жараёни мутахассис стоматолог томонидан бажарилгани сабабли тиш эмалининг шикастланиши ёки милкнинг жароҳатланиши кузатилмайди. Бироқ муолажадан сўнг камдан-кам ҳолларда милк қонаши ёки тиш сезгирлиги пайдо бўлиши мумкин; бу асоратлар қисқа муддат ичида ўз-ўзидан йўқолади.

Тез-тез сўраладиган саволлар

• Яшил чой ичиш тиш тоши ҳосил бўлишининг олдини оладими?
• Тиш тошини уй шароитида тозалаш мумкинми?
• Тиш тоши ҳолатида содали (карбонатли) усуллар фойда берадими?
• Тиш тошини қанчалик тез-тез тозалатиш керак?