Фолик кислота нима? Фолик кислота этишмовчилигининг белгилари қандай?

Фолик кислота нима?

Фолик кислота ёки фолат кислота сувда эрийдиган Б витамини бўлиб, Б9 витамини сифатида ҳам танилган. Ушбу витамин тананинг кўплаб муҳим функтсияларини бажариши учун зарурдир. Фолик кислота ДНК ва РНК синтези, ҳужайра бўлиниши ва ҳужайра ўсиши каби муҳим жараёнларда муҳим рол ўйнайди. Шунингдек, у аминокислоталарнинг метаболизмида ва қон ҳужайраларини ишлаб чиқаришда асосий компонент ҳисобланади. Унинг табиий шакли фолат сифатида танилган ва кўплаб озиқ-овқатларда мавжуд, фолий кислотаси эса кўпинча қўшимчалар ва бойитилган овқатларда ишлатилади.

Фолик кислота ҳомиладорлик даврида айниқса муҳимдир, чунки у чақалоқларнинг мия ва орқа мия ривожланиши учун зарурдир. Ҳомиладорлик пайтида фолий кислотасини этарли даражада истеъмол қилиш туғма нуқсонларни, масалан, асаб найчалари нуқсонларини олдини олишга ёрдам беради. Шунинг учун ҳомиладорликни режалаштираётган аёллар ва ҳомиладор аёллар этарли миқдорда фолий кислотасини олишлари тавсия этилади.

Фолик кислота танқислиги белгилари

Фолик кислота танқислиги организмда етарлича фолий кислотаси олмаганида юзага келади. Бу ҳолат турли аломатлар ва соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Фолат кислотаси этишмаслигининг белгилари қуйидагилардан иборат:

1. Анемия:
   Фолик кислота этишмовчилиги мегалобластик анемия деб номланувчи анемия турига олиб келиши мумкин. Бу ҳолат қизил қон ҳужайраларининг ўсиши ва бўлинишининг бузилишига олиб келади, чарчоқ, заифлик ва рангпар тери каби белгилар билан намоён бўлади.
2. Овқат ҳазм қилиш муаммолари:
   Танқислиги иштаҳани йўқотиш, вазн йўқотиш, кўнгил айниши ва диарея каби овқат ҳазм қилиш муаммоларига олиб келиши мумкин. Ушбу аломатлар тананинг этарли озиқ моддаларини олишига тўсқинлик қилиб, вазиятни ёмонлаштириши мумкин.
3. Руҳий саломатлик муаммолари:
   Фолик кислота мия фаолияти ва ҳиссий саломатлик учун муҳимдир. Фолик кислота етишмаслиги руҳий тушкунлик, унутувчанлик, диққатни жамлашда қийинчилик ва руҳий саломатлик муаммоларига олиб келиши мумкин.
4. Иммун тизими заифлиги:
   Фолик кислота иммунитет тизими учун ҳам муҳимдир. Унинг етишмаслиги инфексиялар ва касалликларга қаршиликнинг пасайишига олиб келиши мумкин.
5. Ривожланиш муаммолари:
   Айниқса, ҳомиладорлик даврида фолий кислотаси етишмовчилиги ҳомиланинг мия ва орқа мия ривожланишида жиддий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин. Нерв найчалари нуқсонлари, умуртқа поғонаси ва аненсефалия каби туғма нуқсонлар бу етишмовчиликдан келиб чиқиши мумкин.
6. Юрак саломатлиги муаммолари:
   Фолик кислота етишмовчилиги ҳомосистеин даражасининг ошишига олиб келиши мумкин. Юқори ҳомосистеин юрак-қон томир касалликлари хавфини ошириши мумкин.

Фолик кислота танқислиги сабаблари

Фолик кислота этишмовчилиги турли сабабларга кўра юзага келиши мумкин:

• Нотўғри овқатланиш: фолий кислотасига бой озиқ-овқатларни этарли даражада истеъмол қилмаслик.
• Сўрилиш билан боғлиқ муаммолар: Крон касаллиги каби овқат ҳазм қилиш тизими касалликлари фолий кислотасининг сўрилишини олдини олади.
• Спиртли ичимликларни истеъмол қилиш: Спиртли ичимликларни ортиқча истеъмол қилиш фолий кислотасининг сўрилишини ва ишлатилишини бузиши мумкин.
• Ҳомиладорлик ва эмизиш: Бу даврларда фолий кислотасига бўлган эҳтиёж ортиб боради ва уни етарли миқдорда қабул қилмаслик танқисликка олиб келиши мумкин.
• Дори воситаларидан фойдаланиш: Баъзи дорилар фолий кислотасининг сўрилишига ёки метаболизмига таъсир қилиши мумкин.

Фолик кислота манбалари ва қўшимчалари

Фолик кислота етишмовчилигини олдини олиш учун фолий кислотасига бой озиқ-овқатларни истеъмол қилиш муҳимдир. Фолик кислота ўз ичига олган баъзи озиқ-овқатларга қуйидагилар киради:

• яшил баргли сабзавотлар (исмалоқ, карам)
• дуккаклилар (ловия, ясмиқ)
• ситрус мевалари ва шарбатлари
• ёнғоқ ва уруғлар
• бойитилган дон ва нонлар

Қўшимчалар кундалик фолий кислотасига бўлган эҳтиёжни қондириш учун ҳам ишлатилиши мумкин. Айниқса, ҳомиладорликни режалаштираётган аёллар учун ҳомиладорликдан олдин ва ҳомиладорликнинг биринчи ойларида фолий кислотаси қўшимчаларини олиш тавсия этилади.

Хулоса

Фолик кислота тананинг соғлом ишлаши учун зарур бўлган витаминдир. Фолик кислотанинг этарли даражада истеъмол қилинишини таъминлаш муҳим, чунки унинг етишмаслиги жиддий соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Фолик кислотага бўлган эҳтиёж мувозанатли ва хилма-хил овқатланиш билан қондирилиши мумкин, аммо баъзи ҳолларда қўшимчалардан фойдаланиш керак бўлиши мумкин. Фолат кислотасини, айниқса ҳомиладорлик даврида истеъмол қилишга эътибор бериш она ва чақалоқ саломатлигини ҳимоя қилишда муҳим рол ўйнайди. Фолат кислотаси этишмовчилиги белгиларига эътибор бериш ва эрта аралашиш узоқ муддатли соғлиқ муаммоларининг олдини олишга ёрдам беради.