by Чақалоқлар туғилгандан кейин тез ўсиш ва ривожланиш даврига киради. Бу жараённи кўп даврларга бўлиш мумкин ва ҳар бир босқич чақалоқларнинг жисмоний, ҳиссий ва когнитив қобилиятларида аниқ ўзгаришларни кўрсатади. Чақалоқларнинг ривожланиши бўйича тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу босқичларнинг ҳар бири ўзига хос хусусият ва аҳамиятга эга. Биринчи йилнинг ҳар бир ойи чақалоқлар ҳаётидаги муҳим босқич ҳисобланади ва ота-оналар учун ажойиб ўқув жараёнидир. Қуйда, чақалоқ ривожланишининг биринчи йилидаги муҳим босқичлар:
1 Ой: Янги дунёсига мослашиш
Биринчи ой – чақалоқларнинг янги дунёсига мослашиш даври. Бу даврда чақалоқлар атрофдаги огоҳлантиришларга сезгир бўлиб қоладилар. Ота-оналар билан боғланиш жараёни бошланади ва чақалоқлар ўзларининг асосий эҳтиёжларини (овқатланиш, ухлаш, тозалаш) қондириш учун йиғлашни ўрганадилар.
2 Ой: Визуал қизиқиш
Иккинчи ойда чақалоқлар визуал қизиқишни намоён қила бошлайдилар. Улар ранг-баранг нарсаларга, юз ифодаларига ва ҳаракатларга кўпроқ қизиқиш билдирадилар. Бу даврда чақалоқлар атроф-муҳитни кўпроқ ўрганишни бошлайдилар.
3 Ой: Ижтимоий табассум ва мулоқот
Учинчи ойда чақалоқлар ижтимоий табассум ва товушларга жавоб бера бошлайдилар. Шунингдек, улар ўзларини кўпроқ ҳаракатга келтира бошлайдилар. Улар ота-оналар билан кўпроқ мулоқот қилишни бошлайдилар ва уларга муносабат билдиришни ўрганадилар.
4 Ой: Овоз ва биринчи кулгига жавоб
Тўртинчи ой – чақалоқлар товушларга кўпроқ жавоб бера бошлаган давр. Чақалоқлар ҳам кулишни бошлайдилар. Улар ота-оналарнинг овозига кўпроқ қизиқиш билдирадилар.
5 Ой: Юзни аниқлаш ва восита маҳоратини ривожлантириш
Бешинчи ойда чақалоқлар юзни таниб олиш қобилиятини ривожлантирадилар. Шу билан бирга, қўл-кўзни мувофиқлаштириш кучаяди ва восита қобилиятлари яхшиланади. Бу даврда чақалоқлар ўйинчоқларни ушлаб, қўл-кўзни мувофиқлаштириш ёрдамида нарсаларни ўрганишлари мумкин.
6 Ой: Қўллаб-қувватланадиган ўтириш
Олтинчи ой – чақалоқлар қўллаб-қувватланадиган ўтириш қобилиятларини ривожлантирадиган давр. Бундан ташқари, бу даврда чақалоқлар биринчи қўшимча овқатларни олишни бошлайдилар. Бу даврда чақалоқлар овқатни парчалашни ўрганадилар ва оғзаки восита кўникмаларини ривожлантирадилар.
7 Ой: Эмаклаш ва объэктнинг доимийлиги
Эттинчи ойда чақалоқлар эмаклай бошлайди. Бу даврда чақалоқлар объэктнинг доимийлиги тушунчасини ўрганишни бошлайдилар. Объэктнинг йўқолиши уларнинг мавжудлигига бўлган ишончига таъсир қилмайди.
8 Ой: Мақсадли ҳаракатлар ва мулоқот қобилиятлари
Саккизинчи ойда чақалоқлар мақсадли ҳаракатлар қилиш қобилиятини ривожлантирадилар. Бундан ташқари, бу даврда мулоқот қобилиятлари ортади. Чақалоқлар ота-оналарига истакларини билдириш учун имо-ишоралар ва товушлардан фойдаланишни бошлайдилар.
9 Ой: Туриш ва ижтимоий ўзаро таъсир
Тўққизинчи ойда чақалоқлар тик туриш қобилиятларини ривожлантирадилар. Бундан ташқари, бу даврда уларнинг ижтимоий ўзаро таъсири кучаяди. Чақалоқлар ўйнашни ва бошқа болалар билан мулоқот қилишни бошлайдилар.
10 Ой: Юриш ва тилни ривожлантиришга тайёргарлик
Ўнинчи ойда чақалоқлар юришга тайёргарлик кўришади. Бундан ташқари, тил ривожланиши тезлашади. Чақалоқлар оддий сўзларни тушунишни ва айтишни бошлайдилар.
11 Ой: Биринчи қадамлар ва автономия
Ўн биринчи ойда чақалоқлар одатда биринчи қадамларини қўйишни бошлайдилар. Бу даврда чақалоқлар ўзларининг автономияларини олишни бошлайдилар. Бундан ташқари, бу даврда объэктларни таниб олиш ва таснифлаш қобилияти ривожланади.
12 Ой: Биринчи туғилган кун ва асосий ўзгаришлар
Биринчи туғилган кун чақалоқлар учун муҳим босқичдир. Бу даврда чақалоқлар юришни яхшироқ назорат қиладилар ва мураккаброқ нарсалар билан ўйнашни бошлайдилар. Бундан ташқари, бу даврда тил ривожланиши тезлашади ва чақалоқлар кўпроқ сўзларни тушуна бошлайдилар.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, биринчи йил давомида чақалоқнинг ривожланиши тез ва сезиларли даражада ривожланади. Ота-оналар ҳар ойда уларнинг ривожланишини кузатиб, чақалоқларини энг яхши тарзда қўллаб-қувватлашлари мумкин. Ҳар бир боланинг ривожланиши ҳар хил бўлса-да, бу умумий босқичлар ота-оналарга чақалоқнинг нормал ривожланишига риоя қилиш учун кўрсатма беради.
