by Mavzu davomida
Шизофрения нима
Шизофрения – бу одамнинг фикрлаш, ҳис қилиш ва ўзини тутишига таъсир қиладиган руҳий касаллик. Шизофрения билан оғриган одамлар нима ҳақиқий ва нима ҳақиқий эмас ўртасидаги фарқни аниқлашда қийинчиликларга дуч келишлари мумкин ва уларнинг кундалик фаолиятига халақит берадиган алданишлар, галлютсинатсиялар, нотўғри нутқ ёки хатти-ҳаракатлар ва бошқа аломатларни бошдан кечириши мумкин.
Шизофрениянинг сабаби тўлиқ тушунилмаган, аммо бу генетик, атроф-муҳит ва мия кимёси омилларининг комбинатсияси эканлигига ишонилади. Даволаш одатда симптомларни бошқариш ва ҳаёт сифатини яхшилаш учун дори-дармонлар, терапия ва қўллаб-қувватлаш хизматларининг комбинатсиясини ўз ичига олади.
Шизофрениянинг турлари
Шизофрения мураккаб руҳий касаллик бўлиб, турли хил аломатларга эга. ДСМ-5 маълумотларига кўра, шизофрения ташхиси қўйилган одам ўз белгиларига кўра турли хил субтипларга эга. Шизофрениянинг баъзи кенг тарқалган турлари:
Параноид шизофрения: Бу тип кўпинча таъқиб ва фитна мавзуларини ўз ичига олган алданишлар ва эшитиш галлютсинатсиялари билан тавсифланади.
Гебефреник шизофрения: Бу турдаги одам ўзини ғалати тутиши, мантиқий номувофиқликларни намоён қилиши ва кайфиятнинг кескин ўзгаришини бошдан кечириши мумкин.
Кататоник шизофрения: Бу турдаги одам жисмоний ҳаракатларда ҳаддан ташқари ҳолатни намоён қилиши, ҳаракатсиз бўлиб қолиши ва жиддий ҳиссий реактсияни кўрсатмаслиги мумкин.
Тартибсиз шизофрения: Бу турдаги одамнинг нутқи ва фикрлари тушунарсиз ва маъносиз бўлиши мумкин. Ушбу турдаги шизофрения одатда ёш катталарда учрайди.
Соф шизофрения: Бу турдаги одамнинг аломатлари аниқ эмас ва кўпинча ижтимоий чекиниш ёки апатия каби белгилар билан намоён бўлади.
Аралаш шизофрения: Бу типда маълум бир турга боғланмаган ҳолда бир нечта аломат кўринади.
Шизофренияни даволаш
Шизофренияни даволаш бир қатор психотерапия ва дори воситаларидан фойдаланишни ўз ичига олади. Даволаш усуллари симптомларнинг оғирлигига, беморнинг ёшига, умумий соғлиғига ва шахсий имтиёзларга қараб фарқ қилиши мумкин. Баъзи умумий шизофрения даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Антипсикотик дорилар: Ушбу дорилар симптомларни назорат қилишда ёрдам беради ва кўпинча галлютсинатсиялар, алданишлар, фикрлаш бузилиши ва бошқа аломатларни камайтиришда самарали бўлади. Бироқ, бу дорилар ён таъсирга эга бўлиши мумкинлиги сабабли, дориларнинг дозаси ва қўлланилиши шифокор томонидан текширилиши керак.
Психотерапия: Ушбу даволаш усули инсоннинг аломатларини, шунингдек, ижтимоий кўникмаларини, руҳий саломатлигини ва ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Когнитив хулқ-атвор терапияси, оилавий терапия, когнитив қайта қуриш ва психотаълим каби усуллар орқали одамларга уларнинг аломатларини тушуниш ва назорат қилишда ёрдам берилади.
Электроконвулсив терапия (ЭКТ): ЭКТ психотерапия ва дори-дармонлар этарли бўлмаган ҳолларда қўлланиладиган даволаш усулидир. Ушбу даволаш усули миядаги электр фаоллигини ўзгартириб, симптомларни камайтиришга ёрдам беради.
Реабилитатсия: Реабилитатсия инсоннинг ижтимоий кўникмаларини ва мустақиллигини тиклашга ёрдам бериш учун мўлжалланган. Ушбу даволаш усули касбий таълим, иш жойида қўллаб-қувватлаш, жамоат ресурсларидан фойдаланиш, уй-жой шароитларининг нотўғрилигини тартибга солиш ва жамиятда яхшироқ интегратсияга қаратилган.
Даволаш одатда узоқ давом этади ва уни диққат билан кузатиб бориш керак. Шизофренияни тўлиқ даволаш мумкин бўлмаса-да, бу даволанадиган ҳолат ва симптомларни назорат қилишнинг самарали усуллари мавжуд.
