by Шишган милклар, яъни милк тўқималарининг яллиғланиши ёки суюқлик тўпланиши натижасида ҳажми катталашиши, оғриқли ва ноқулай ҳолатларнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Тиббий тил билан айтганда, бу ҳолат “гингивит” деб аталади ва у оғиз бўшлиғи саломатлигига жиддий таҳдид туғдиради. Ҳар бир инсон ҳаёти давомида ҳеч бўлмаганда бир марта милк шишиши билан дуч келган бўлиши мумкин. Бу ҳолат енгил ноқулайликдан тортиб, чуқур даволашни талаб қиладиган касалликка айланиши мумкин. Милк шишишининг сабаблари, белгилари ва даволаш усулларини билиш, оғиз саломатлигини сақлашда муҳим ўрин тутади.
Mavzu davomida
Шишган милклар сабаблари
Милкларнинг шишишига олиб келувчи энг асосий омил бу оғиз гигиенасига етарлича эътибор бермасликдир. Тишлар орасида қолган озиқ-овқат қолдиқлари бактериялар учун муҳит яратади. Бу бактериялар тиш ва милк орасида бляшка ҳосил қилиб, яллиғланишни бошлайди. Айнан шу бляшка ва тозалашда давомий лоқайдлик гингивитни юзага келтиради. Бундан ташқари, гормонлар даражасининг ўзгариши, хусусан ҳомиладорлик, ўсмирлик ёки ҳайз кўриш пайтидаги гормон ўзгаришлари ҳам милкларнинг шишишига сабаб бўлиши мумкин. Иммунитетнинг пасайиши, парҳезда витамин К этишмаслиги, айниқса аскорбин кислотанинг етарли бўлмаслиги ҳам милкларни заифлаштиради ва яллиғланишга мойил қилади.
Шунингдек, сигарет чекадиган одамларда, диабет ёки юрак-қон томир касалликларига чалинганларда милклар кўпроқ таъсирланади. Айрим дори воситалари, масалан, қон босимини туширувчи дорилар, антидепрессантлар ёки иммуносупрессив препаратлар ҳам милк шишига олиб келиши мумкин. Оғизда нотўғри ўрнатилган протезлар, жуда қаттиқ тиш ювиш, ёки тиш орасидаги жойларни тозалашда нотўғри техникаларнинг қўлланилиши ҳам милк тўқимасининг шикастланишига сабаб бўлади.
Белгилари ва ташхис
Милк шишишининг илк белгиларидан бири бу милкларнинг қизариши ва ўз шаклини йўқотиб, шишиб қолишидир. Одатда соғлом милк пушти рангда бўлади, аммо яллиғланганида улар қизил, баъзида эса тўқ бинафша рангга ўхшаш тусга киради. Шишган милклар кўпинча тегинишга сезувчан бўлади, овқат чайнаш пайтида ёки оддий тиш тозалашда қонай бошлайди. Оғизда доимий ёқимсиз ҳид, ачишиш ёки оғриқ, ёмон таъм сезиш ҳисси ҳам ушбу ҳолатнинг белгиларига киради. Баъзида милклар тишдан ажралиб кетгандек туюлади ёки тишлар ҳаракатлана бошлайди.
Ташхис одатда стоматолог томонидан кўздан кечириш орқали аниқланади. Шунингдек, рентген орқали тиш атрофидаги суякларнинг ҳолати баҳоланади. Қон таҳлиллари орқали эса яллиғланиш даражаси, витамин етишмовчилиги ёки бошқа умумий касалликлар аниқланиши мумкин.
Шишган милклар оқибатлари
Дастлабки босқичда шишган милклар кўринишда оддий яллиғланиш бўлиб туюлса ҳам, бу ҳолат даволанмаса, парадонтит деб аталувчи оғир тиш касаллигига олиб келиши мумкин. Парадонтит ҳолатида тиш атрофидаги суяк ва юмшоқ тўқималар емирилади, натижада тишлар силкиниб қолади ва охир-оқибат тушиб кетади. Бундан ташқари, сурункали яллиғланиш организмга кенг миқёсда зарар етказади. Юрак касалликлари, диабет, нафас йўллари инфексиялари ва ҳатто ҳомиладорликдаги муаммолар билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги илмий жиҳатдан исботланган.
Даволаш ва олдини олиш
Шишган милкларни даволашда биринчи навбатда сабабни аниқлаш муҳимдир. Энг оддий ва самарали чоралар – оғиз гигиенасини яхшилаш, яъни кунига икки марта тўғри техникада тишларни тозалаш ва ҳар куни тиш орасини махсус ип билан тозалашдан иборат. Антибактериал оғиз чайиш воситаларидан фойдаланиш ҳам яллиғланишни камайтиришга ёрдам беради. Стоматолог томонидан бажариладиган профессионал тозалаш – скейлинг ва планировка, яъни тишлар остидаги бляшкаларни олиб ташлаш, энг самарали усуллардан биридир.
Агар шишишнинг сабаби дори воситалари бўлса, шифокор билан маслаҳатлашиб, муқобил дорилар танлаш лозим бўлади. Гормонлар билан боғлиқ бўлган ҳолатларда эса вақтинчалик оғиз гигиенасига кучлироқ эътибор қаратиш тавсия этилади. Витамин К ёки бошқа фойдали моддалар танқислиги аниқланса, тегишли парҳез ёки парҳез қўшимчалари буюрилади.
Даволашга ёрдамчи сифатида халқ табобатида ҳам баъзи воситалар қўлланилади. Масалан, тузли сувда оғизни чайиш, ромашка ёки дуб дарахти пўстлоғи дамламалари шишиш ва яллиғланишни камайтиришга ёрдам беради. Бироқ уларни мутахассис билан маслаҳатлашган ҳолда қўллаш керак, чунки айрим ўсимликлар аллергик реаксиялар чақириши мумкин.
Болалар ва ҳомиладор аёлларда милк шишиши
Болаларда милк шишишининг асосий сабаби – ёмон гигиена ёки тиш чиқиш давридаги табиий яллиғланишдир. Бу ҳолат одатда вақтинчалик бўлиб, тўғри парвариш билан ўтиб кетади. Аммо узоқ давом этувчи шишиш ҳолатида болалар стоматологига мурожаат қилиш керак бўлади. Ҳомиладор аёлларда эса гормонлар таъсирида милклар жуда сезувчан бўлиб қолади. Бу даврда тиш тозалашга кучли эътибор бериш ва ҳар бир оғиз бўшлиғи ўзгаришига бефарқ бўлмаслик керак.
Соғлом милклар учун тавсиялар
Соғлом милклар соғлом тишларнинг асоси ҳисобланади. Шунинг учун ҳар куни гигиеник тозаликка амал қилиш, енгил ва доимий тарзда оғизни чайиш, тишлар орасини тозалаш одатга айланиши керак. Ҳар 6 ойда бир марта стоматолог кўригидан ўтиш, бляшкаларни профессионал тарзда тозалатиш ҳам оғиз бўшлиғи касалликларининг олдини олишда муҳимдир. Ширинлик ва кислоталарга бой маҳсулотлардан кейин оғизни чайиш, чекишни ташлаш ва соғлом турмуш тарзига риоя қилиш орқали милк шишишининг олдини олиш мумкин.
Хулоса
Шишган милклар, дастлаб оддий ноқулайлик бўлиб кўринса-да, бу ҳолат организм саломатлигига жиддий таъсир кўрсатадиган омилга айланиши мумкин. Оғиз гигиенасини назорат қилиш, соғлом овқатланиш, мунтазам тиббий кўрикдан ўтиш орқали милк шишишини нафақат даволаш, балки умуман олдини олиш мумкин. Ҳар бир инсон оғиз бўшлиғининг тозалигини сақлаб, милклар саломатлигини асраши орқали умумий саломатлигига ижобий таъсир кўрсатади.
