by Электрон сигарета сўнгги йилларда тобора кенг тарқалиб, айниқса ёшлар орасида одатий кўринишга айланиб бормоқда. Кўпчилик уни оддий сигаретага қараганда зарарсизроқ деб ўйлайди, ҳатто айримлари уни тамаки ташлаш воситаси сифатида ҳам кўради. Лекин илмий тадқиқотлар шуни кўрсатмоқдаки, электрон сигареталар ҳам соғлиқ учун жиддий хавф туғдиради. Уларнинг таркибида нафақат никотин, балки турли кимёвий моддалар ҳам бўлиб, инсон организмига зарар етказади. Электрон сигаретадан фойдаланишнинг зарарларини турли жиҳатларда кўриб чиқиш лозим.
Mavzu davomida
Электрон сигаретанинг ишлаш принсипи
Оддий сигарет тамакини куйдириш орқали ишласа, электрон сигаретада махсус суюқлик қиздирилиб, буғ шаклида нафас йўлларига юборилади. Ушбу суюқликда никотин, ароматик қўшимчалар, глитсерин ва пропилен гликол каби моддалар мавжуд. Қиздириш жараёнида бу моддалар кимёвий ўзгаришларга учраб, инсон ўпкасига турли зарарли бирикмалар кириб боради. Шунинг учун электрон сигарета чекиш оддий сигаретага нисбатан бошқача механизмда ишласа-да, соғлиқ учун хавфли бўлиб қолаверади.
Никотиннинг салбий таъсири
Электрон сигареталарда ҳам никотин асосий таркибий қисм ҳисобланади. Никотин кучли қарамликни юзага келтирувчи моддадир. У мияга тезда таъсир қилиб, нерв тизимини рағбатлантиради, кейинчалик эса одамни унга кўникиб қолишга мажбур қилади. Никотиндан мунтазам фойдаланиш юрак-қон томир касалликлари хавфини оширади, қон босимини кўтаради ва юрак уриш тезлигини кучайтиради. Бундан ташқари, никотин ёш организмга янада кўпроқ зарар етказади. Ўсмирлар ва ёшлар орасида электрон сигаретанинг кенг тарқалиши уларнинг нерв тизими ва миясининг нормал ривожланишига тўсқинлик қилиши мумкин.
Нафас олиш тизимига таъсири
Электрон сигарета буғининг ўпкага кириб бориши нафас йўлларида яллиғланиш жараёнларини келтириб чиқариши мумкин. Узоқ муддат фойдаланилганда бронхит ва астмага ўхшаш касалликлар ривожланиш эҳтимоли юқори бўлади. Тадқиқотлар кўрсатишича, электрон сигаретадан мунтазам фойдаланадиганларда ўпка тўқималарида шикастланиш кузатилади. Ҳаттоки айрим ҳолларда электрон сигарета суюқлигида мавжуд бўлган айрим моддалар қиздирилганда кансероген бирикмаларга айланади ва бу ўпка саратони хавфини орттиради.
Юрак-қон томир тизимига хавфи
Электрон сигаретадан чиқадиган никотин ва бошқа кимёвий моддалар қон томирларининг торайишига олиб келади. Натижада юракка тушадиган босим кучаяди ва қон айланиш тизимида бузилишлар юз беради. Электрон сигарета чекувчиларда инсулт ва инфаркт хавфи юқори бўлиши қайд этилган. Шунингдек, қондаги кислород ташувчи ҳужайраларга зарар етиб, организмда доимий чарчоқ ва ҳолсизлик пайдо бўлади.
Иммунитет тизимига таъсири
Соғлом организмнинг асосий таянчи бўлган иммунитет тизими ҳам электрон сигарета таъсиридан азият чекади. Нафас йўлларига кирган кимёвий моддалар ҳимоя ҳужайраларининг фаолиятини сусайтиради. Натижада инсон турли инфексион касалликларга тезроқ чалинади. Ҳатто оддий шамоллаш ҳам оғирроқ кечиши мумкин. Шунингдек, иммунитетнинг сусайиши туфайли сурункали касалликлар кучайиб кетади.
Ёшлар орасида хавфли оқибатлар
Электрон сигаретанинг энг хавфли жиҳатларидан бири — унинг ёшлар орасида оммалашиб бораётганидир. Ўсмирлик даврида организм ҳали тўлиқ шаклланмаган бўлади. Бу даврда никотин истеъмоли миянинг ўсиши ва ривожланишига жиддий путур етказади. Консентратсия қобилияти пасаяди, хотира сустлашади, ўқув жараёнида қийинчиликлар юзага келади. Бундан ташқари, ёшлар орасида электрон сигарета чекишни модага айлантириш, кейинчалик уларни оддий сигарет ёки бошқа зарарли моддаларни истеъмол қилишга ундаши мумкин.
Руҳий қарамлик ва психологик муаммолар
Электрон сигарета нафақат жисмоний, балки руҳий қарамликни ҳам келтириб чиқаради. Одам аста-секин чекишни одат қилиб олади ва бу одатдан воз кечиш қийинлашади. Никотиндан вақтинча воз кечилганда безовталик, асабийлашиш, уйқусизлик, депрессия каби аломатлар пайдо бўлади. Натижада инсон яна сигаретага қайтишга мажбур бўлади. Психологлар таъкидлаганидек, электрон сигаретани «зарарсиз» деб қабул қилиш одамларни ўзини алдашга олиб келади ва улар аслида жиддий қарамлик гирдобига тушиб қолади.
Электрон сигаретанинг атроф-муҳитга таъсири
Кўпчилик электрон сигаретани оддий тамакига нисбатан атроф-муҳит учун хавфсизроқ деб билади. Аммо амалда ундай эмас. Электрон сигаретанинг ишлатилган патронлари ва батареялари экология учун катта муаммо туғдиради. Улар таркибида оғир металлар бўлиб, тўғри утилизатсия қилинмаса, тупроқ ва сув ҳавзаларини заҳарлайди. Бундан ташқари, электрон сигаретанинг буғи ҳам тоза ҳавога зарар етказади, чунки у таркибида кимёвий моддаларни ўз ичига олади.
Электрон сигаретани ташлаш қийинлиги
Кўплаб инсонлар электрон сигаретани одатдагидан хавфсизроқ деб қабул қилиб, уни ташлаш осон бўлади деб ўйлашади. Лекин амалда электрон сигарета ҳам кучли қарамликни юзага келтиради. Никотин миқдори юқори бўлган суюқликлар тезда одатга айланади. Ташлашга уринганда эса инсон руҳий ва жисмоний қийналади. Шунинг учун электрон сигаретадан воз кечиш ҳам оддий сигаретани ташлашдек мураккаб жараён ҳисобланади.
Хулоса
Электрон сигарета оддий сигаретага нисбатан «зарарсиз» восита сифатида тақдим этилаётган бўлса-да, аслида у ҳам соғлиқ учун катта хавф туғдиради. Унинг таркибидаги никотин қарамликни юзага келтиради, юрак-қон томир, нафас олиш ва иммунитет тизимига жиддий зарар етказади. Ёш организмлар учун эса янада кўпроқ хавфли бўлиб, уларнинг ривожланишини издан чиқаради. Бундан ташқари, руҳий қарамлик, психологик муаммолар ва экологик муаммолар ҳам электрон сигарета оқибатларидан биридир. Шундай экан, соғлиқни асраш учун электрон сигарета ҳам оддий тамаки маҳсулотлари қаторида хавфли ҳисобланади. Чекишдан воз кечишнинг ягона йўли эса умуман бу одатни бошламасликдир.
