by Гипертензия бутун дунёда энг кенг тарқалган сурункали касалликлардан биридир. Мамлакатимизда деярли 10 миллион киши, яъни ҳар 3 кишидан бирида юқори қон босими белгилари мавжуд. Ушбу беморларнинг тахминан 5-6 фоизи самарали даволаниш билан соғлиғини тиклаши мумкин.
Mavzu davomida
Гипертензия нима?
Қон юракдан ҳайдалади ва томирлар бўйлаб айланаётганда томирларга босим ўтказади. Қон босими систолик ва диастолик бўлинади. Юрак қисқаради ва қонни томирлар томон итаради. Қоннинг веналарга ўтадиган қон босимига систолик дейилади. Юрак бўшашганда, томирларда ҳали ҳам қон босими мавжуд бўлади. Бу босим диастолик деб аталади. 18 ёшдан ошган катталар дам олиш ҳолатида нормал систолик қон босими 120 ммҲг ва диастолик қон босими 80 ммҲг бўлиши керак. Гипертензия билан оғриган беморларда қон томирларидаги босимнинг қиймати меъёрдан юқори бўлади.
Гипертензия белгилари қандай?
Қон босими 180/110 ммҲг дан ошмаса, у ҳеч қандай аломат кўрсатмаслиги мумкин. Аммо у доимо юқори бўлса, у танага зарар этказади. Юқори қон босимининг энг кенг тарқалган белгилари:
- Тез-тез сийиш, айниқса кечаси сийиш учун уйғониш
- Ҳира ёки икки томонлама кўриш
- Оёқларда шиш
- Нафас қисилиши
- Заифлик, чарчоқ, безовталик
- Бурундан қон кетиш
- Нотўғри юрак уриши ва юрак оғриғи
- Бош айланиши ва бош оғриғи
Гипертензия сабаблари нима?
Юқори қон босимининг иккита энг муҳим сабаби бор: генетик ва атроф-муҳит омиллари. Гипертензия тарихи бўлган биринчи даражали қариндоши бўлган одамларда гипертензия ривожланиш хавфи юқори. Гипертензиянинг энг кенг тарқалган сабаблари:
- Ҳаддан ташқари шўр овқатларни истеъмол қилиш
- Юқори интракраниал босим
- Аортанинг юракдан чиқадиган жойининг торлиги
- Крон ва Кушинг касаллиги, буйраклардан ажралиб чиқадиган кортизон ёки алдостерон гормонларининг ортиқча секретсияси натижасида юзага келади.
- Буйрак ўсмалари
- Ўткир ёки сурункали буйрак касалликлари
- Буйрак томирларининг торайиши
- Қалқонсимон без касалликлари
- Қандли диабет
- Юқори холестерин
- Ҳомиладорлик
- Ноқонуний дорилар, масалан, совуққа қарши дорилар, деконжестанлар, баъзи оғриқ қолдирувчи воситалар, туғилишни назорат қилиш таблеткалари, кокаин ва амфетаминлар
- Ортиқча вазн
- Спиртли ичимликлар ва чекиш
Гипертензия қандай даволанади?
Юқори қон босими билан оғриган беморларни даволаш учун, биринчи навбатда, беморларнинг турмуш тарзини ўзгартиришлари сўралади. Агар қон босими бемор нормал вазндан юқори бўлса, идеал вазнга қайтиш учун этарли ва мувозанатли овқатланиш дастурини қўллаш тавсия этилади. Ортиқча вазн гипертензиянинг энг муҳим сабабларидан биридир. Шунгдек, гипертония билан оғриган беморларда туз истеъмоли чекланади мева ва сабзавотлар истеъмоли оширилади.
Маргарин, сариёғ ва чўчқа ёғи каби тўйинган ёғларга бой овқатлар диетадан чиқариб ташланади. Спиртли ичимликлар ва сигаретани истеъмол қилишни, албатта, тўхтатиш керак. Қон босими билан оғриган беморларнинг мунтазам жисмоний фаоллиги қон босимини тартибга солишга ёрдам беради. Дори-дармонлар билан даволаш турмуш тарзидаги ўзгаришларга мослаша олмайдиган ёки ўзгаришларга қарамай, қон босимини пасайтира олмайдиган беморларга қўлланилади. Сурункали касаллик бўлган гипертензия ҳаёт давомида маълум вақт оралиғида шифокор назоратини талаб қилади. Шифокор томонидан тавсия этилган дори-дармонларни мунтазам равишда қабул қилиш керак ва шифокор билан маслаҳатлашмасдан дозани ўзгартирмаслик керак.
Қон босимини нима пасайтиради?
- Қон босими юқори бўлса, беморга қўлларини, оёқларини оддий суви билан ювиш тавсия этилади. Совуқ сув билан душ қабул қилиш ҳам қон босимини пасайтиришга ёрдам беради.
- Қон босими кўтарилганда, дарҳол лимон шарбатини сиқиб, суюлтириш қон босимини пасайтириши мумкин.
- Тузсиз ёгурт ва айран ҳам қон босимини пасайтирувчи таъсирга эга. Шу билан бирга, қатиқ ёки айроннинг тузсиз бўлишига алоҳида эътибор бериш керак.
- Анор ва грейфурт каби мева шарбатлари, тимян шарбати ҳам қон босимини пасайтиради.
- Одамлар орасида юқори қон босимида қўлланиладиган саримсоқ ҳам қон босимини туширувчи таъсирга эга.
