Ёғ бези (липома) оператсияси нима?

Липомалар ёғ кисталари, яхши хулқли ёғ безлари ва ёмон хулқли ёғ безлари сифатида уч гуруҳга бўлинади. Ёғ кисталари ва яхши хулқли ёғ безлари одатда зарарсиз бўлади, лекин баъзан ташқи кўриниш (эстетика) билан боғлиқ муаммолар ёки атрофдаги орган ва тўқималарга босим ўтказгани учун уларни олиб ташлашга тўғри келиши мумкин.
Ёмон хулқли ёғ безлари (липома) эса саратонлашиш белгисини кўрсатиши мумкин бўлгани сабабли албатта даволаш (жарроҳлик аралашуви) талаб қиладиган тузилмалардир.

Липомалар одатда оғриқсиз, думалоқ, юмшоқ ва қўл билан пайпаслаганда силжийдиган (ҳаракатчан) китлелар кўринишида бўлади. Энг кўп:

• бўйинда,
• елкалар атрофида,
• орқа (бел–орқа қисмида),
• кўкракда,
• қўлларда
• ва сонларда учрайди.

Бош соҳасида ва бўйинда ёғ бези нисбатан кам учрайди. Айниқса юздаги ёғ безлари кўринишга ва бевосита инсоннинг ижтимоий ҳаётига таъсир қилади. Юзда пайдо бўлган ёғ бези кўз остида ёғ бези (липома) шаклида кўриниши мумкин.

Ёғ безаси оператсияси нима, деган саволга ўтишдан олдин ёғ безалари ҳақида қисқача маълумот бериш фойдалидир. Ёғ безалари кўпинча оғриқ ёки бошқа шикоятга сабаб бўлмайдиган, думалоқ ва юмшоқ тузилишга эга ҳосилалардир.

Одатда бўйин, елка, орқа, қўл, юз ва бош соҳасида учрайди. Юз қисмида айниқса кўз атрофида ёғ безаларига тез-тез дуч келинади. Аниқ чегараланган қоидаси бўлмаса-да, яхши хулқли липомалар кўпинча ҳаракатчан бўлади, ёмон хулқли липомалар эса кўпроқ ҳаракатсиз бўлади.

Ёғ безини олиб ташлаш сабаблари орасида:

• ташқи кўринишдан (эстетик жиҳатдан) норози бўлиш,
• катталашгани сари яқин жойлашган тана қисмларида оғриқ келтириб чиқариши,
• ҳамда саратонлашишга мойиллик белгилари намоён бўлиши кабилар бор.

Бу каби ҳолатларда оператсия одатда маҳаллий (локал) анестезия остида амалга оширилади. Баъзи ҳолларда липоманинг катталиги ёки беморнинг сезгирлигига қараб умумий наркоз (умумий анестезия) ҳам қўлланиши мумкин.

Ёғ бези оператсияси нима, деган саволга қисқача қилиб: липома жойлашган соҳага, липоманинг ўлчамига мос узунликда кесма қилиш ва ёғ безини тўлиқ олиб ташлаш жараёни, деб таъриф бериш мумкин.

Болаларда ёғ бези (липома) оператсияси қандай ўтади?

Болаларда ёғ бези пайдо бўлиши кам учрайди. Ёғ бези аниқланганда, аввало гормонал текширувлар ва шифокор кўригидан ўтказилиб, сабаблар аниқланади ва шунга қараб турли даволаш усуллари қўлланади. Зарур бўлса, оператсия ҳам вариант сифатида кўриб чиқилади.

“Болаларда ёғ бези оператсияси қийинми?” деган саволга жавобан шуни айтиш мумкинки, одатда болалар учун ҳар қандай оператсия, ҳатто кичик жарроҳлик амалиётлари ҳам руҳий ва жисмоний жиҳатдан бироз қийин кечиши мумкин. Шу сабабли оператсиядан олдин, жарроҳлик жараёнининг ўзи ва ундан кейинги давр ҳақида болага ёши ва тушуниш даражасига мос тилда тушунтириш бериш муҳимдир.

Аёлларда ёғ бези оператсияси қандай ўтади?

Аёлларда ёғ бези пайдо бўлиш сабаблари барча катталарда учраши мумкин бўлган омиллар билан бир қаторда, кам учрайдиган баъзи касалликлар билан ҳам боғлиқ бўлиши мумкин.

Масалан:

• Оғриқ келтириб чиқарадиган кўп сонли ёғ безаларининг ўсиши билан кечадиган Деркума касаллиги аёлларда кўпроқ учрайди.
• Гарднер синдроми ҳам тери остида ёғ бези (липома)лар пайдо бўлиши кузатиладиган, аёлларда нисбатан кўпроқ учрайдиган касалликлардан биридир.

Кўпинча бу каби ҳолатларда липомаларни даволаш учун жарроҳлик аралашуви талаб қилинади.

Эркакларда ёғ бези (липома) оператсияси қандай ўтади?

Эркакларда ёғ бези оператсиясига олиб келувчи сабабларга:

• ирсий (генетик) мойиллик,
• носоғлом овқатланиш,
• қандли диабет (диабет),
• жигар касалликлари

каби аёлларда ҳам учраши мумкин бўлган омиллар киради.

Бундан ташқари, айниқса эркакларда кўпроқ учрайдиган ва липомалар билан бирга кечиши мумкин бўлган касалликлардан бири Маделунг касаллигидир. Бу касаллик, асосан, спиртли ичимликларни кўп истеъмол қиладиган эркакларда учрайди.

Санаб ўтилган барча сабаблар туфайли пайдо бўлган ёғ безалари кўпинча жарроҳлик йўли билан — ёғ бези оператсияси орқали бартараф этилиши мумкин.

Кексаларда ёғ бези (липома) оператсияси қандай ўтади?

Ёғ бези ҳар қандай ёшда пайдо бўлиши мумкин, аммо тадқиқотлар 40–60 ёш оралиғидаги одамларда кўпроқ учрашини кўрсатади. Ёғ бези оператсияси техник жиҳатдан оддий бўлганлиги сабабли кексаларга ҳам қўлланиши мумкин.

Шунга қарамай, ҳар қандай оператсия сингари, ёши катта беморларда оператсиядан кейин организмнинг тикланиш жараёни бироз секин ва оғирроқ кечиши мумкин. Шу сабабли, аввало имкон қадар жарроҳликсиз даволаш усуллари кўриб чиқилади.

Ёғ бези (липома) оператсияси қандай қилинади?

Ёғ бези оператсиясининг бажарилиш босқичлари қуйидагича бўлиши мумкин:

• Аввал, одатда, жарроҳлик қилинадиган соҳа маҳаллий (локал) анестезия билан оғриқсизлантирилади. Баъзи ҳолатларда умумий наркоз (умумий анестезия) ҳам танланиши мумкин.
• Ёғ безининг катталигига қараб терига кесма қилинади. Ўртача 4 см диаметрга эга ёғ кистаси учун тахминан 1–1,5 см узунликдаги кесма етарли бўлади.
• Кесма орқали махсус асбоблар ёрдамида тананинг ички қисмидан ёғ бези чиқариб олинади.
• Агар бир нечта ёғ бези бўлса, уларнинг барчасига бир оператсия давомида аралашув қилиниши мумкин.
• Липомалар олиб ташлангач, кесма жойи жарроҳлик чоклари билан ёпилади.

Ёғ бези (липома) оператсиясининг хатарлари нималар?

Ёғ бези оператсиясининг асосий хавфлари қаторига:

• инфексия (яллиғланиш тушиши),
• қон кетиши

кабилар киради. Оператсиядан кейин чандиқ (яра изи) қолиши ҳам кўплаб одамлар ташвишланадиган хавфлардан биридир. Буни имкон қадар камайтириш учун оператсияни бажарадиган мутахассисни тўғри танлаш ва жарроҳликдан олдин яра изининг қай даражада кўриниши мумкинлиги ҳақида батафсил суҳбатлашиб олиш муҳимдир.

Ёғ бези оператсиясидан сўнг липоманинг яна қайтадан пайдо бўлиш хавфи ҳам мавжуд. Қайталаниш сабаби аниқ бўлмагани учун бу хавфни тўлиқ бартараф этиш мақсадида оператсия пайтида қўшимча махсус чора кўриш имкони ҳар доим ҳам бўлавермайди.

Ёғ безаси оператсияси олдидан эътибор берилиши керак бўлган айрим жиҳатлар:

• Оператсиядан олдин қонни суюлтирувчи дорилар ва гипертензия (юқори қон босими) дори воситаларини тўхтатиш талаб қилиниши мумкин. Қандай дориларни қачон тўхтатиш кераклиги ҳақида шифокордан аниқ кўрсатма олиш лозим.
• Оператсия қилинадиган соҳада туклар бўлса, уларни олдиндан олинишига (қирқиш) эътибор бериш, лекин терини жароҳатлаб қўймаслик керак.
• Маҳаллий ёки умумий анестезия турига қараб шифокор белгилаган оч қолиш (овқат емай туриш) муддатига риоя қилиш зарур.
• Оператсиядан олдин спиртли ичимлик ва чекишдан узоқ бўлиш ҳам муҳимдир. Ушбу чоралар оператсия вақтида ва ундан сўнг юзага келиши мумкин бўлган кичик асоратлар эҳтимолини камайтиришга ёрдам беради.

Ёғ бези оператсиясидан кейин нималар қилиш керак?

Ёғ бези оператсиясидан кейин одатда жуда катта қийинчиликлар кузатилмайди.

Оператсиядан сўнг эътибор берилиши мумкин бўлган жиҳатлар:

• Оператсиядан кейин беморга махсус узоқ муддатли ётиб даволаниш (уйда ёки касалхонада) одатда талаб қилинмайди.
• Шифокор алоҳида чеклов қўймаган бўлса, оператсиядан кўп ўтмай кундалик ҳаётга қайтиш мумкин.
• Айниқса ёғ бези қўл, оёқ, қўл-оёқлар ёки оёқ-сон соҳаларидан олинган бўлса, бир муддат жуда оғир юк кўтармаслик ва ортиқча ҳаракатдан сақланиш мақсадга мувофиқдир. Енгил санчиш ёки сıзлама бўлса, боғлам (бандаж) устидан совуқ компресс қўллаш мумкин.
• Агар оператсия олдидан фақат локал анестезия қўлланган бўлса, одатда оператсиядан кейин кўнгил айниши, бош оғриғи каби умумий ноқулайликлар кузатилмайди. Умумий наркоз қўлланган бўлса, бундай шикоятлар қисқа вақтга пайдо бўлиши мумкин.
• Тикланиш даврида шифокор ёзиб берган дори-дармонларни ўз вақтида қабул қилиш ва оператсия қилинган соҳанинг тозалиги (гигиенаси)га эътибор бериш керак.
• Ёғ бези оператсиясидан сўнг, бошқа кўплаб жарроҳлик амалиётларида бўлганидек, инфексия хавфига қарши антибиотик тавсия қилиниши мумкин. Кўпинча кучли оғриқ бўлмаса-да, енгил сıзламалар учун оғриқ қолдирувчи дорилар қабул қилиш мумкин.

Ёғ бези (липома) оператсияси неча кунда битади?

Липома оператсиясидан кейинги тикланиш муддати ҳар бир кишида ҳар хил бўлиши мумкин. Организм тез тикланадиган одамларда оператсия соҳаси 1–2 кун ичида сезиларли даражада битиши мумкин, нисбатан заифроқ организмларда эса тери ва тўқималарнинг тўлиқ тикланиши 1 ҳафтагача чўзилиши мумкин.

Тикланиш муддати, шунингдек, кесманинг катталиги ва қўлланилган чок турига қараб ҳам ўзгариши мумкин.

Кўп бериладиган саволлар

Ёғ безини оператсиясиз даволаш (липомани оператсиясиз йўқотиш) мумкинми?

Шифокор кўригидан сўнг баъзи ҳолларда липомани жарроҳликсиз даволаш усуллари ҳам синаб кўрилиши мумкин. Булар орасида дори билан даволаш, лазер, электрокотер (электрокотеризатсия), липосаксия (липосуктион), стероид инектсиялари, криётерапия (крётҳерапй) каби усуллар бўлиши мумкин.

Ёғ бези оператсияси қанча вақт давом этади?

Оператсия одатда 1 соатга етмай тугайди. “Ёғ бези оператсияси қанча вақт давом этади?” деган саволга жавоб сифатида шуни айтиш мумкинки, липоманинг ўлчами ва тузилишига қараб оператсия вақти ўзгариши мумкин. Оддий, кичик ўлчамли ҳолатларда оператсия 10–15 дақиқа ичида якунланиши мумкин.

Ёғ бези оператсияси нархлари қандай?

Ёғ бези оператсияси нархи қўлланадиган усулга, оператсияни бажарадиган шифокор ва липоманинг ўлчами ҳамда жойлашувига қараб фарқланади.

Ёғ бези оператсияси қийинми?

Ёғ бези оператсияси одатда мураккаб бўлмаган, нисбатан енгил жарроҳлик амалиёти ҳисобланади. Маҳаллий анестезия остида бажарилганда бемор кўпинча липома оператсияси учун кириб борган шифохонадан ўз оёғида, бемалол юра оладиган ҳолатда чиқади.