by Бугунги кунда кўплаб одамлар дуч келадиган соғлиқ муаммоларидан бири бўлган қон босим бу – қон босимининг танадаги меъёрдан юқори ёки паст бўлган ҳолатини англатади. Қон босимини юрак томонидан артериялар деворларига таъсир қиладиган босим сифатида аниқлаш мумкин. Қон босимини тўғри назорат қилмаслик жиддий соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Ушбу мақолада биз қон босимининг турларини ва эътиборга олинадиган фикрларни кўриб чиқамиз.
Mavzu davomida
Қон босими нима?
Қон босими артериялардаги босим орқали қон айланиш тизими орқали тарқалганда пайдо бўлади. Қон босими икки қиймат орқали ифодаланади: систолик босим (юқори босим) ва диастолик босим (паст босим). Мисол учун, 120/80 ммҲг сифатида ифодаланган қон босими қиймати 120 ммҲг систолик босимни ва 80 ммҲг диастолик босимни кўрсатади.
Гипотония (паст қон босими) нима?
Гипотония – бу қон босими нормал қийматлардан паст бўлган ҳолат. Одатда, 90/60 ммҲг дан паст қийматлар гипотония ҳисобланади. Гипотония бош айланиши, заифлик, ҳушидан кетиш ҳисси ва кўнгил айниш каби белгилар билан намоён бўлиши мумкин. Бу қон оқимининг этарли эмаслиги ёки муайян соғлиқ муаммолари туфайли юзага келиши мумкин.
Гипертония (юқори қон босими) нима?
Гипертония – бу қон босими нормал қийматлардан юқори бўлган ҳолат. Одатда, 140/90 ммҲг дан юқори қийматлар гипертония ҳисобланади. Гипертония кўпинча аниқ белгиларга эга бўлмаса-да, вақт ўтиши билан у юрак касалликлари, қон томирлари, буйраклар муаммолари ва бошқа жиддий асоратларга олиб келиши мумкин. Юқори қон босимининг асосий сабаблари орасида стресс, семириб кетиш, нотўғри овқатланиш, жисмоний фаолликнинг этишмаслиги ва генетик омиллар мавжуд.
Гипертония белгилари қандай?
Гипертензия кўпинча жим касаллик деб аталади, чунки у аниқ белгиларни кўрсатмайди. Бироқ, баъзи одамлар бош оғриғи, бош айланиши, бурундан қон кетиш, нафас қисилиши, кўкрак оғриғи ва хира кўриш каби аломатларга дуч келиши мумкин. Ушбу аломатлар гипертониянинг ривожланган ёки ўткир асоратларининг белгиси бўлиши мумкин.
Гипертония қандай аниқланади?
Гипертония диагностикаси қон босимини мунтазам равишда ўлчаш йўли билан амалга оширилади. Қон босими одатда тиббий мутахассис томонидан текширув вақтида ўлчанади. Ташхис қўйиш учун бир нечта ўлчов талаб қилинади. Бундан ташқари, баъзи ҳолларда 24 соатлик қон босими мониторинги тести ёки уйда қон босими ўлчовлари ҳам қўлланилиши мумкин.
Гипертонияни қандай даволаш мумкин?
Гипертонияни даволаш турли ёндашувларни ўз ичига олиши мумкин, масалан, турмуш тарзини ўзгартириш ва дори-дармонларни қабул қилиш. Турмуш тарзини ўзгартириш соғлом овқатланиш, мунтазам жисмоний фаолият билан шуғулланиш, вазн йўқотиш, спиртли ичимликларни истеъмол қилишни чеклаш ва туз истеъмолини камайтиришни ўз ичига олади. Дори-дармонлар қон босимини пасайтириш учун буюрилган дори-дармонларни қўллашни ўз ичига олади. Даволаш режаси беморнинг қон босими даражаси, ёши, умумий саломатлиги ва бошқа омиллар билан белгиланади.
Гипертониянинг организмга қандай зарарлари бор?
Гипертензия, юрак касаллиги, қон томирлари, буйрак касалликлари, кўз муаммолари ва бошқа органларнинг шикастланиш хавфини ошириши мумкин. Юқори қон босими артерия деворларига зарар этказиши мумкин, бу томирларнинг торайиши ва қотиб қолишига ва юрак хуружи ёки қон томирлари каби жиддий ҳолатларнинг ривожланишига олиб келиши мумкин. Бундан ташқари, гипертония буйраклар фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Ҳомиладорлик даврида қон босими
Ҳомиладорлик пайтида қон босими кўтарилиши мумкин ва бу прееклампси деб аталади. Прееклампси юқори қон босими, шунингдек протеинурия (сийдикда протеин мавжудлиги) билан тавсифланади. Ҳомиладорлик даврида юқори қон босимини мунтазам равишда кузатиб бориш ва зарур чораларни кўриш муҳимдир, чунки прееклампси жиддий асоратларни келтириб чиқариши мумкин.
Кўз босими
Кўз босими – бу кўз ичи суюқлиги одатдагидан юқори босимга эга бўлган ҳолат. Бу ҳолат глаукома деб аталадиган кўз касаллигига олиб келиши мумкин. Кўз босими одатда бошида ҳеч қандай аломат кўрсатмайди, аммо келажакда кўришнинг йўқолишига олиб келиши мумкин. Мунтазам кўз текширувлари билан кўз босимини кузатиш муҳимдир.
Хулоса қилиб айтганда, қон босими мунтазам равишда кузатилиши керак бўлган параметрдир, чунки у тана учун муҳим кўрсаткичдир. Гипотония ва гипертония каби турли хил қон босими турлари мавжуд ва уларнинг ҳар бири ўзига хос даволаш, эҳтиёт чораларини талаб қилиши мумкин. Соғлом турмуш тарзини сақлаш, туз истеъмолини назорат қилиш, мунтазам равишда жисмоний машқлар қилиш ва қон босимини мунтазам текшириб туриш қон босимини назорат қилишда муҳим қадамдир. Ҳар қандай қон босими муаммосига дуч келганда, шифокор билан маслаҳатлашиш ва тегишли даволаш усулларига риоя қилиш муҳимдир.
