by Тиш оғриғи, эмалнинг емирилиши ёки кариес тишлар билан боғлиқ энг кенг тарқалган муаммолардан биридир. Бундай ҳолларда стоматологлар энг аввало тишни асраб қолиш учун пломбалаш усулига мурожаат қилишади. Бу оддий кўринган, аммо муҳим ва аниқ кетма-кетликка эга тиббий муолажа ҳисобланади. Пломба қўйиш жараёни нафақат тишнинг функсионал вазифасини тиклаш, балки унинг эстетик кўринишини ҳам сақлаб қолиш учун зарур. Ушбу мақолада пломбалаш нима эканлиги, унинг қандай амалга оширилиши, қандай материаллар қўлланилиши, жараённинг босқичлари ва пломбадан кейин амал қилинадиган қоидалар ҳақида батафсил маълумот берилади.
Mavzu davomida
Пломба нима ва нима учун керак?
Пломба — бу тишдаги зарарланган, чириган ёки синган қисмлар ўрнини тўлдирадиган махсус материалдир. Тишни пломбалаш орқали кариеснинг кенгайиб бориши тўхтатилади, оғриқ йўқотилади ва тишнинг табиий кўриниши тикланади. Пломба тишни ҳимоя қилади, унинг структуравий яхлитлигини сақлайди ва беморнинг чайнаш функсиясини тиклайди.
Агар тишдаги кариес вақтида даволанмаса, у илдиз томонга чуқурлашади, оғриқ кучаяди ва охир-оқибат тишни суғуришга тўғри келиши мумкин. Шу боис пломбалаш ўз вақтида бажарилиши тишни сақлаб қолиш учун жуда муҳимдир.
Пломба қўйишдан олдинги тайёргарлик
Пломба қўйишдан олдин стоматолог аввало тишни тўлиқ текширади. Бунинг учун кўпинча рентген текширувларидан фойдаланилади. Бу тишнинг ички тузилишини, чуқур жойлашган кариесни ёки илдиздаги муаммоларни аниқлашга ёрдам беради. Тишдаги шикастланган тўқималарнинг миқдори аниқланади ва шунга қараб қандай пломба материалидан фойдаланиш ҳамда қайси техникани танлаш ҳақида қарор қилинади.
Агар беморда аллергия, қон касалликлари ёки бошқа сурункали касалликлар бўлса, бу ҳақда шифокорга хабар бериш жуда муҳим. Шунингдек, пломба рангини ҳам беморнинг истагига қараб танлаш мумкин. Замонавий эстетик пломба материаллари табиий тиш рангига жуда яқин бўлади.
Пломба қўйиш босқичлари
Тишни пломбалаш бир нечта босқичдан иборат бўлади ва ҳар бир босқич ўзига хос нозикликларга эга. Қуйида ушбу жараён кетма-кетликда баён этилади:
Тишни оғриқсизлантириш
Агар тишнинг чуқур қатламлари зарар кўрган бўлса, пломбалашдан олдин локал оғриқсизлантириш амалга оширилади. Бунинг учун махсус инексиялар билан анестезия қилинади. Оғриқсизлантириш беморни ноқулайликдан халос қилади ва жараённи қулай ўтказишга ёрдам беради.
Зарарланган тўқималарни тозалаш
Тишнинг зарар кўрган, чириган ёки эмал билан қопланган қисмлари тиш бурғуси (бор машина) орқали тозаланади. Бу босқичда барча инфексияланган тўқималар олиб ташланади. Агар бу қадам етарли даражада бажарилмаса, пломба остида яна кариес ривожланиши мумкин. Шунинг учун тозалаш ишлари жуда пухта бажарилади.
Пломба жойини тайёрлаш
Тозаланган тиш кавитати (бўшлиғи) пломба материалини маҳкам ушлаши ва мустаҳкам бўлиши учун махсус шаклда тайёрланади. Баъзан бу босқичда махсус кислота ёки бошқа препаратлар ёрдамида тиш юзаси тайёрланади, бу эса пломбанинг тишга ёпишишини кучайтиради.
Пломба материалини жойлаштириш
Пломба материали танланган усулга кўра тишдаги бўшлиқ ичига жойлаштирилади. Бу материал қатламма-қатлам суртилади ва ҳар бир қатлам махсус ёруғлик лампаси ёрдамида қотирилади. Композит пломба материаллари айнан шу тарзда ишлатилади. Агар амалгам каби металл асосидаги пломба ишлатилаётган бўлса, у аввал махсус усулда тайёрланади ва кейин тиш ичига солинади.
Пломбани шакллантириш ва силлиқлаш
Пломба тўлиқ қотгандан сўнг унинг ортиқча қисмлари олиб ташланади. Табиий тиш шакли берилади ва чайнаш пайтида ноқулайлик туғдирмаслиги учун силлиқланади. Бу босқичда стоматолог пломбанинг чайнаш юзасини текширади ва керак бўлса, қўшимча тузатишлар киритади.
Пломба материаллари турлари
Замонавий стоматологияда турли хил пломба материаллари мавжуд бўлиб, уларнинг ҳар бири ўзига хос афзаллик ва камчиликларга эга. Энг кўп ишлатиладиган турлар қуйидагилардан иборат:
- Композит (фото-полимер) пломба — табиий тиш рангига мос, эстетик кўринишга эга, ёруғлик билан қотирилади. Асосан олд тишлар ёки эстетик жиҳат муҳим бўлган ҳолларда ишлатилади.
- Амалгам пломба — металл (кумуш, симоб, мис) аралашмасидан иборат бўлиб, жуда мустаҳкам, аммо ранги кулранг бўлгани учун кўпроқ орқа тишларда қўлланилади.
- Шиша иономер пломба — болалар тишлари ёки вақтинчалик пломба сифатида ишлатилади. Флуор ажратиш хусусиятига эга.
- Керамика ва порселен пломба — юқори нархли, аммо эстетик жиҳатдан энг жозибали вариант ҳисобланади. Асосан катта кавитатлар учун ишлатилади.
Пломба қўйилганидан кейин нималарга эътибор бериш керак?
Пломба қўйилганидан сўнг бемор баъзи муҳим қоидаларга амал қилиши лозим. Айниқса дастлабки соатлар ва кунларда қуйидагиларга эътибор бериш тавсия этилади:
- Оғриқсизлантириш таъсири тугамагунча овқатланмаслик керак, чунки оғиз ичидаги сезги пасайган бўлиб, тил ёки ёноқ тишланиб кетиши мумкин.
- Жуда иссиқ ёки совуқ овқат ва ичимликлардан вақтинча тийилиш керак, чунки янги пломба тишга мослашгунча сезувчанлик бўлиши мумкин.
- Қаттиқ овқатларни чайнашдан сақланиш керак, айниқса янги пломба қўйилган кунларда.
- Агар пломба жойида оғриқ, ноқулайлик ёки ғалати ҳис пайдо бўлса, шифокорга мурожаат қилиш керак.
Пломбанинг хизмат муддати
Пломбанинг хизмат муддати ишлатилган материал, оғиз гигиенаси, беморнинг чайнаш одатлари ва стоматолог томонидан ишлатилган техникага боғлиқ бўлади. Композит пломбалар ўртача 5-7 йил хизмат қилиши мумкин, амалгам эса 10-15 йилгача давом этади. Бироқ ҳар қандай пломба вақт ўтиши билан ялтирашни йўқотади, майда ёриқлар пайдо бўлади ёки четлари емирила бошлайди. Шу сабабли мунтазам стоматологик кўрикдан ўтиш зарур.
Хулоса
Тишни пломбалаш — бу тишларни сақлаб қолиш, чайнаш функсиясини тиклаш ва оғриқни камайтиришнинг энг самарали усулларидан биридир. Бу оддий туюлган жараён аслида анча мураккаб ва пухта ёндашувни талаб қилади. Ҳар бир босқич ўз ўрнида тўғри бажарилганда пломба нафақат узоқ хизмат қилади, балки беморнинг ҳаёт сифатини яхшилайди. Энг муҳими, пломбани ўз вақтида қўйиш орқали тишни суғуриб ташлашдек оғирроқ муолажалардан қочиш мумкин. Шу боис оғиз гигиенасига эътибор бериш, мунтазам тиш шифокорига мурожаат қилиш ва кариес илк босқичидаёқ чоралар кўриш ҳар бир инсон учун муҳимдир.
