by Ёз байрамлар, денгиз, қуёш ва очиқ ҳавода ўтказилган ёқимли вақтлар хотираларини уйғотса-да, бу танани турли хил соғлиқ муаммоларига қарши ҳимоясиз қиладиган даврдир. Иссиқ ҳаво, намликнинг ошиши ва қуёшга узоқ вақт таъсир қилиш ёз ойларида баъзи касалликларнинг тез-тез пайдо бўлишига олиб келади. Ушбу мақолада ёзда энг кўп учрайдиган касалликлар, уларнинг белгилари ва олдини олиш усулларини муҳокама қиламиз.
Mavzu davomida
1. Қуёш уриши
Қуёш уриши ёзда энг кўп учрайдиган касалликлардан биридир. Қуёш уриши узоқ вақт давомида тўғридан-тўғри қуёш таъсирида тана ҳароратини назорат қилиш мумкин бўлмаганда пайдо бўлади. Тана терлаш орқали ҳароратни мувозанатлашга ҳаракат қилса-да, бу механизм экстремал ҳароратларда этарли бўлмаслиги ва тана ҳарорати хавфли даражага кўтарилиши мумкин.
Семптомлар: Бош оғриғи, бош айланиши, кўнгил айниши, қусиш, юқори иситма, тери тошмаси, кучли заифлик ва онгни йўқотиш.
Ҳимоя усуллари:
- Қуёш энг кучли бўлган соатларда (соат 10:00 дан 16:00 гача) кўчага чиқишдан сақланинг.
- Кўчага чиқаётганда кенг қиррали шляпа, қуёшдан сақлайдиган кўзойнак ва очиқ рангли кийим кийинг.
- Кўп миқдорда сув истеъмол қилиш орқали танангизни сувсизлантирманг.
- Соябон ёки соя каби ҳимоя жойларида вақт ўтказишга эҳтиёт бўлинг.
2. Сувсизланиш (танадаги суюқликни йўқотиш)
Ёзда юқори ҳарорат туфайли тана кўпроқ терлайди ва суюқликни йўқотади. Агар бу йўқолган суюқликлар ва электролитлар этарли миқдорда алмаштирилмаса, сувсизланиш пайдо бўлиши мумкин. Айниқса, кексалар, болалар ва сурункали касалликларга чалинган шахслар бу ҳолатга кўпроқ мойил.
Семптомлар: Ҳаддан ташқари ташналик, қуруқ оғиз, қора сийдик, бош айланиши, заифлик, мушакларнинг крамплари ва тартибсизлик.
Ҳимоя усуллари:
- Кун давомида кўп миқдорда сув истеъмол қилишни унутманг. Суюқлик мувозанатини сақлаш учун кунига камида 2-3 литр сув ичиш муҳимдир.
- Суюқлик йўқотилишини оширадиган ортиқча кофеинли ва спиртли ичимликлардан сақланинг.
- Спорт билан шуғулланаётганда ёки очиқ ҳавода узоқ вақт ўтказганингизда кўпроқ сув ичишга эҳтиёт бўлинг.
3. Озиқ-овқатдан заҳарланиш
Ёзда ҳароратнинг ошиши озиқ-овқат маҳсулотларининг бузилиши хавфини оширади. Тез бузиладиган озиқ-овқатларни, айниқса денгиз маҳсулотлари, гўшт, сут ва сут маҳсулотларини тегишли шароитларда нотўғри сақлаш бактерияларнинг кўпайишига олиб келади, бу эса овқатдан заҳарланишга олиб келади.
Семптомлар: Қорин оғриғи, диарея, кўнгил айниши, қусиш, иситма ва заифлик.
Ҳимоя усуллари:
- Озиқ-овқатларингизни тўғри ҳароратда сақлашга эҳтиёт бўлинг. Айниқса, гўшт, балиқ ва сут маҳсулотларини музлатгичда сақланг.
- Кўчада ёки очиқ жойларда сотиладиган овқатлардан сақланинг.
- Овқатланишдан олдин сабзавот ва меваларни яхшилаб ювиб ташланг.
4. Замбуруғ инфексиялари
Ёз ойларида терлаш ва намликнинг кўпайиши замбуруғ инфексиялари хавфини оширади. Замбуруғлар, айниқса, иссиқ ва нам жойларда (кас, оёқ, қўлтиқ ва бошқалар) ўсиши осонроқ. Қаттиқ кийим, нам мато ва ёмон шамоллатиладиган поябзал замбуруғ инфексиясига мойил.
Семптомлар: Терининг қизариши, қичиши, қобиғининг пайдо бўлиши, ёмон ҳид ва пўстлоғлар.
Ҳимоя усуллари:
- Кенг ва нафас оладиган кийим кийишга этибор беринг.
- Денгиз ёки бассейнда сузгандан кейин сузиш кийимингизни алмаштиришни ва қуруқ кийим кийишни унутманг.
- Оёқларингизни доимо қуруқ ҳолда сақлашга ҳаракат қилинг, нам муҳитдан сақланинг.
5. Тошма
Ёз ойларида ҳаддан ташқари терлаш туфайли терида кичик пуфакчалар кўринишида пайдо бўладиган иссиқлик тошмаси иссиқ ва нам ҳаво шароитида пайдо бўлади. Айниқса, чақалоқлар ва ёш болалар терининг нозик тузилиши туфайли тошмаларга кўпроқ мойил бўлади.
Семптомлар: Теридаги қизариш, пуфакчалар ва терида ёниш ҳисси.
Ҳимоя усуллари:
- Бўш, пахта кийимини танлаб, терининг нафас олишига рухсат беринг.
- Терлашни камайтириш учун салқин муҳитда қолишга ҳаракат қилинг.
- Терли жойларни тез-тез ювиб, қуруқ бўлишига эътибор беринг.
6. Полен аллергияси
Ёз ойларида гулчанглар даражасининг ошиши аллергия билан оғриган одамларда полен аллергияси аломатларини келтириб чиқариши мумкин. Полен ҳавода тарқалади ва нафас олаётганда бурун оқиши, аксириш ва кўзнинг ёшланиши каби аллергик реактсияларни келтириб чиқаради.
Семптомлар: Аксуриш, бурундан оқиши, кўзларнинг қичиши ва оқиши, томоқ қичиши, нафас қисилиши.
Ҳимоя усуллари:
- Полен энг юқори соатларида (эрталаб ва кечқурун) ташқарида бўлманг.
- Уйга келгач, кийимингизни алмаштиринг ва душ олинг.
- Деразаларни ёпиқ тутиб, уйингизга гулчангларнинг кириб келишини олдини олинг.
7. Ич кетиши
Ёзда ҳароратнинг ошиши озиқ-овқатнинг тез бузилишига олиб келади ва шунинг учун диарея кўпаяди. Бундан ташқари, ифлосланган сувни истеъмол қилиш ёзги диареянинг яна бир кенг тарқалган сабабидир. Айниқса, ёзги таътил пайтида чет элга борадиган сайёҳлар турли хил сув манбаларига таъсир қилганда диарея хавфига дуч келишлари мумкин.
Семптомлар: тез-тез ва сувли дефекатсия, қорин оғриғи, газ, кўнгил айниши ва ташналик.
Ҳимоя усуллари:
- Тоза ва ишончли сув манбаларини танланг.
- Кўча сотувчилардан сотиб олинган озиқ-овқат ва ичимликлар билан эҳтиёт бўлинг.
- Қўлингизни тез-тез ювиб, гигиена қоидаларига риоя қилинг.
Хулоса
Ёзги касалликлар одатда иссиқ ҳаво, намлик ва гигиена этишмаслиги билан боғлиқ бўлган соғлиқ муаммоларидир. Бироқ, тўғри профилактика усуллари билан ушбу касалликларнинг аксариятини олдини олиш мумкин. Кўп сув ичиш, сояда бўлиш, гигиена қоидаларига эътибор бериш, ёз ойларида тўғри кийим кийиш бу касалликлардан ҳимояланишнинг энг самарали усуллари ҳисобланади. Ёзнинг жазирама кунларида ҳам дам олишдан завқланиш, ҳам соғлиғингизни асраш учун ушбу тавсияларга эътибор қаратишнинг ўзи кифоя.
