Surunkali depressiya sifatida ham tanilgan distimiya, kattalarda kamida ikki yil, bolalarda esa kamida bir yil davom etadigan yengil yoki o‘rta darajadagi depressiv holatdir.
Juda keng tarqalgan distimiyada inson kunning katta qismida g‘amgin va tushkun ruhiy holatda bo‘ladi. Distimiyani davolashda psixologik maslahat va dori vositalari bilan davolash bilan birga, insonning tanlagan turmush tarzi ham muhim rol o‘ynaydi.
Mavzu davomida
Surunkali depressiya (distimiya) nima?
Ikki yildan ortiq vaqt davomida yo‘qolmaydigan va yengil–o‘rta darajada kechadigan surunkali depressiya (distimiya) holati insonning kundalik hayotiga bevosita ta’sir qiladi.
Belgilarning uzluksiz davom etishi surunkali depressiya (distimiya) tashxisi uchun eng muhim mezondir. Insonning maktab yoki ish hayotiga, ijtimoiy munosabatlariga va o‘zi bilan bo‘lgan munosabatiga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir qiladigan bu holat albatta davolanishi kerak.
Surunkali depressiya sabablari
Surunkali depressiyaning sababi to‘liq ma’lum emas, biroq u serotonin darajasining past bo‘lishi bilan bog‘liq deb hisoblanadi. Serotonin darajasining yetarli bo‘lishi insonning hissiy jihatdan muvozanatliroq, baxtliroq va yaxshiroq his qilishiga yordam beradi; uning past bo‘lishi esa o‘zini ko‘proq tushkun va charchagan his qilishga sabab bo‘lishi mumkin.
Insonda depressiyaning uzoq davom etishiga ko‘plab qo‘zg‘atuvchi omillar sabab bo‘lishi mumkin. Biroq ishni yo‘qotish, yaqin insonning vafoti, og‘ir kechgan munosabat kabi travmatik hodisalar birinchi navbatda ko‘rib chiqilishi mumkin.

Surunkali depressiya belgilari nimalar?
“Surunkali depressiya nima?” degan savolga javob ancha kengdir, chunki surunkali depressiya belgilari insonlardan farq qiladi.
Surunkali depressiyaning asosiy belgisi — insondagi depressiya alomatlarining ikki yildan ortiq davom etishidir. Surunkali depressiya tashxisi uchun simptomlarning bolalar va o‘smirlarda kamida bir yil davom etishi yetarli hisoblanadi.
Depressiya deb ataladigan bu holat quyidagi belgilar bilan namoyon bo‘lishi mumkin:
- Energiya yetishmasligi, kayfiyatning tushishi
- Charchoq
- Umidsizlik va qadrsizlik hissi
- Ijtimoiy yakkalanish, ijtimoiy faoliyatlardan chetlashish
- Kundalik faoliyatlarga qiziqishning yo‘qolishi
- Diqqatni jamlash va qaror qabul qilishda qiyinchilik
- Past o‘zini qadrlash va o‘ziga ishonch
- Ishtahaning pasayishi yoki haddan tashqari ko‘p ovqatlanish
- Uyqu bilan bog‘liq muammolar yoki ortiqcha uxlash
Inson diqqatni jamlashdagi qiyinchilik va o‘ziga ishonch yetishmasligi sababli ish va maktab hayotida muammolarga duch kela boshlashi mumkin.
U ijtimoiy atrofdagilar bilan muloqotdan qochishi, avval qiziqqan faoliyatlariga qiziqishini yo‘qotishi mumkin. Surunkali depressiya bilan yashayotgan inson uchun hayotdan zavq olish qiyin bo‘lishi mumkin.
Surunkali depressiyaga ega bo‘lgan insonlar major depressiya xurujlariga ham moyil bo‘lishi mumkin; bunday holatda yanada og‘irroq xurujlarni boshdan kechirish ehtimoli bor.
Surunkali depressiya qanday tashxis qilinadi?
Surunkali depressiya tashxisi batafsil baholash jarayonidan so‘ng sog‘liqni saqlash mutaxassisi tomonidan qo‘yiladi. Tashxis jarayoni simptomlarni va ularning takrorlanish chastotasini kuzatish hamda tushunish, shunga o‘xshash simptomlarga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa ehtimoliy kasalliklarni istisno qilish kabi bosqichlarni o‘z ichiga oladi.
Surunkali depressiya bilan yashayotgan insonlarning ko‘pchiligi kamida bir marta major depressiya xurujini ham boshdan kechirgan bo‘lgani uchun, avval kuzatilgan og‘ir xurujlar tashxis jarayonida yo‘naltiruvchi ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Bu omillarga qo‘shimcha ravishda, insonning maktab yoki ish faoliyati, ijtimoiy munosabatlar kabi sohalarda qanday tutum namoyon qilayotgani ham juda muhimdir.

Surunkali depressiya davolashi qanday?
Surunkali depressiyani davolash rejasi psixoterapiya va zarur deb topilsa, dori vositalari bilan davolashni ham o‘z ichiga oladigan tarzda tuziladi.
Davolash jarayoni to‘liq ravishda insonga mos holda rejalashtirilishi kerak bo‘lgan jarayon bo‘lgani uchun, simptomlarning og‘irligi, davomiyligi, insonning turmush tarzi kabi ko‘plab omillar batafsil ko‘rib chiqilishi lozim. Davolash usullari quyidagicha sanab o‘tilishi mumkin:
- Psixoterapiya (suhbat terapiyasi): Distimiyani davolash uchun eng samarali yondashuvlardan biri bo‘lgan psixoterapiya, insonning o‘z fikrlash tarzini, xatti-harakatlarini va hissiy reaksiyalarini tushunishi uchun juda muhim yo‘l-yo‘riq beradi. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi kabi terapiya usullari insonga salbiy fikrlash qoliplarini aniqlashga va shunga mos ravishda ularni o‘zgartirishga yordam berishi mumkin. Terapiya jarayoni insonning muammoni anglash va u bilan kurashish ko‘nikmalarini kuchaytirish nuqtai nazaridan qo‘llab-quvvatlovchi bo‘lishi mumkin.
- Dori vositalari bilan davolash (antidepressantlar): Davolash surunkali depressiya simptomlarini yengillashtirish maqsadida dori vositalari bilan qo‘llab-quvvatlanishi mumkin. Selektiv serotonin qayta qabul qilinishini ingibitorlari (SSRI) yoki serotonin va norepinefrin qayta qabul qilinishini ingibitorlari (SNRI) kabi antidepressant dorilar qo‘llanadigan bu davolash usuli bo‘yicha qaror albatta sog‘liqni saqlash mutaxassisi tomonidan qabul qilinishi kerak. Dori bilan davolash — shaxsga xos tarzda baholanishi va psixiatr nazorati ostida rejalashtirilishi lozim bo‘lgan jarayondir.
Bu usullarga qo‘shimcha ravishda qo‘llab-quvvatlovchi bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa omillar quyidagilar:
- Turmush tarzini o‘zgartirish: Inson tanlaydigan turmush tarzi surunkali depressiya (distimiya) simptomlarini boshqarishda muhim omil bo‘lishi mumkin. Sog‘lom ovqatlanish tartibi, muntazam jismoniy mashq va faollik, muntazam hamda yetarli uyqu kabi odatlar simptomlarning yengillashishiga yordam berishi mumkin.
- Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash: Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash olish insonning o‘zini yaxshiroq his qilishiga yordam berishi mumkin. Oila va yaqin atrofdagilar bilan birga bo‘lishdan tashqari, qo‘llab-quvvatlash guruhlari ham yaratadigan muloqot sababli insonning bu jarayonni boshqarishini osonlashtirishi mumkin.
- Stressni boshqarish: Stress simptomlarni qo‘zg‘atuvchi omillar qatoriga kirgani uchun, insonning stress bilan kurashish ko‘nikmalarini rivojlantirishi juda foydali bo‘lishi mumkin. Jismoniy jihatdan yengillik beradigan sport turlari, cho‘zilish mashqlari, yoga amaliyotlari kabi odatlarni shakllantirish insonning o‘zini yengilroq his qilishiga yordam berishi mumkin.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Distimiya nima?
Distimiya — kattalarda ikki yildan ortiq, bolalarda esa bir yildan ortiq davom etadigan surunkali depressiya degan ma’noni anglatadi. Umuman olganda, u yengil yoki o‘rta darajada kechadigan depressiya turi bo‘lsa-da, insonning kundalik hayoti va odatiy tartibiga bevosita ta’sir qiladi. Ishtahaning pasayishi, uyqusizlik, charchoq kabi turli belgilar bilan namoyon bo‘ladigan bu holat sog‘liqni saqlash mutaxassisi nazorati ostida dori yoki terapiya bilan qo‘llab-quvvatlanib davolanishi kerak.
Distimiya o‘tib ketadimi?
Surunkali depressiya professional yordam orqali davolanishi mumkin bo‘lgan holatdir. Uning o‘z-o‘zidan o‘tib ketishi yoki tuzalib qolishi haqida gap bo‘lishi mumkin emas.
Surunkali depressiya belgilari nimalar?
Kuzatiladigan belgilar insonga qarab farq qilsa-da, surunkali depressiya tashxisida yo‘l ko‘rsatuvchi ayrim simptomlar mavjud. Ikki yildan ortiq vaqt davomida quyidagi muammolarning ikki yoki undan ortig‘iga ega bo‘lish tashxis uchun muhim omildir.
- Ishtahasizlik yoki ko‘p ovqatlanish
- Uyqu muammolari; uyqusizlik yoki ko‘p uxlash
- Past energiya, charchoq va holsizlik
- Past o‘zini qadrlash
- Diqqatni jamlash bilan bog‘liq muammolar
- Umidsizlik va tushkunlik