Diabetik retinopatiya nima? Nega yuz beradi?

Diabetik retinopatiya nima? Nega yuz beradi?

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Ko‘z salomatligi diabet bilan og‘rigan bemorlar uchun juda muhimdir. Qondagi shakar miqdorining uzoq vaqt yuqori bo‘lib turishi ko‘z tomirlarida shikastlanishga olib kelib, jiddiy ko‘rish yo‘qotishlariga sabab bo‘lishi mumkin. Ana shunday holatlardan biri diabetik retinopatiya deb ataladi.

O‘z vaqtida tashxis qo‘yish va to‘g‘ri davolash usullari yordamida uning rivojlanishini to‘xtatish va ko‘rish yo‘qotilishining oldini olish mumkin.

Diabetik retinopatiya nima?

Diabetik retinopatiya — diabet sabab yuzaga keladigan ko‘z kasalligidir. Qondagi shakar miqdorining uzoq vaqt yuqori bo‘lib qolishi to‘r pardadagi (retinadagi) mayda qon tomirlarini zaiflashtiradi va bu tomirlarning sizib chiqishiga yoki tiqilib qolishiga olib keladi. Davolanmasa, vaqt o‘tishi bilan ko‘rishning pasayishiga, hattoki ko‘rlikka ham sabab bo‘lishi mumkin.

Diabetik retinopatiya belgilari nimalardan iborat?

Diabetik retinopatiya belgilari dastlab sezilishi qiyin bo‘lishi mumkin. Biroq kasallik kuchaygani sari quyidagi belgilar paydo bo‘lishi mumkin:

  • Xiralashgan yoki to‘lqinsimon ko‘rish
  • Tunda ko‘rishda qiyinchilik
  • Ko‘rish maydonida qorong‘i yoki bo‘sh nuqtalar
  • To‘satdan ko‘rish yo‘qolishi
  • Ko‘z oldida suzib yuruvchi dog‘lar (floaters)

Diabetik retinopatiya qanday tashxis qilinadi?

Erta tashxis diabetik retinopatiyani davolashda juda muhim ahamiyatga ega. Tashxis jarayonida quyidagi usullar qo‘llanadi:

Ko‘z angiografiyasi (FFA): Bu tekshiruvda tomir ichiga maxsus bo‘yoq modda — flüoresein yuboriladi. Bo‘yoq ko‘z tomirlaridan o‘tayotganda maxsus qurilmalar yordamida tasvirga olinadi va sizib chiqish bo‘lgan joylar aniqlanadi. Bu usul retinada yuzaga kelgan o‘zgarishlarni aniq ko‘rsatish afzalligiga ega.

Optik koherens tomografiya (OCT): Retina qatlamlarini batafsil tekshirish imkonini beradi. Retinadagi qalinlashishlar, suyuqlik to‘planishi va tuzilma bilan bog‘liq muammolar shu usul orqali kuzatilishi mumkin.

Diabetik retinopatiyaning turlari qanday?

Diabetik retinopatiya tasnifi kasallikning qanchalik rivojlanganiga qarab belgilanadi:

Non-proliferativ diabetik retinopatiya: Bu kasallikning erta bosqichidir. Retinadagi mayda tomirlar zaiflashadi va sizib chiqishlar yuz berishi mumkin. Bu sizib chiqishlar natijasida mayda qon quyilishlar yoki mikroanevrizmalar kuzatiladi. Ko‘rishda yengil darajadagi muammolar bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha katta yo‘qotishlar kuzatilmaydi. Biroq nazorat ostiga olinmasa yoki bemorning qand miqdori uzoq vaqt yuqori bo‘lib qolsa, kasallik kuchayib, proliferativ shaklga o‘tishi mumkin.

Proliferativ diabetik retinopatiya: Bu kasallikning ilg‘or bosqichidir. Bu paytda ko‘z, shikastlangan tomirlar sabab yetarli kislorod ololmay boshlaydi va yangi tomirlar hosil bo‘lishiga (neovaskulyarizatsiya) sabab bo‘ladi. Ammo bu yangi paydo bo‘lgan tomirlar juda mo‘rt bo‘ladi va tez-tez qonashga olib kelishi mumkin. Bu qonashlar ko‘z ichida to‘planib, jiddiy ko‘rish yo‘qotilishi xavfini tug‘diradi. Bundan tashqari, retina yuzasida pardalar hosil bo‘lishi yoki retina ko‘chishiga (retina dekolmani) olib keladigan tortilishlar ham kuzatilishi mumkin.

Diabetik retinopatiyaning xavf omillari nimalar?

Har bir diabetli bemorda retinopatiya rivojlanish xavfi bor, ammo ayrim omillar bu ehtimolni yanada oshiradi. Kasallik jarayonini tezlashtiradigan yoki qo‘zg‘atuvchi omillarni bilish, oldini olish choralarini ko‘rishda muhimdir. Diabetik retinopatiyaning xavf omillari quyidagilar:

  • Diabet bilan yashash muddati uzaygan sari retinopatiya rivojlanish ehtimoli ham ortadi. Ayniqsa, 10 yil va undan ortiq diabet tarixi bo‘lganlarda bu xavf yuqori bo‘ladi.
  • Qondagi shakar qanchalik tez-tez va uzoq vaqt yuqori bo‘lsa, tomirlardagi shikastlanish ham shunchalik ortadi. Shu sababli gemoglobin A1c ko‘rsatkichini ma’lum oraliqda ushlab turish retinopatiya xavfini kamaytiradi.
  • Yuqori qon bosimi ko‘z tomirlariga qo‘shimcha yuk tushiradi va ularning shikastlanishini tezlashtiradi.
  • Diabetning buyraklarda yuzaga keltirgan shikastlanishi odatda tomir tizimiga ham ta’sir ko‘rsatib, ko‘zdagi muammolarning kuchayishiga hissa qo‘shishi mumkin.
  • Homiladorlik, ayniqsa qondagi shakarni boshqarish qiyinlashadigan davrlardan biri bo‘lishi mumkin. Bu ham ko‘z salomatligiga ta’sir qilishi mumkin.

Diabetik retinopatiya qanday davolanadi?

Diabetik retinopatiyani davolash kasallik bosqichi va belgilariga qarab farq qiladi:

  • Diabetik retinopatiyada lazer bilan davolash
  • Diabetik retinopatiyada inʼeksiya bilan davolash
  • Diabetik retinopatiyada jarrohlik amaliyoti
Pigmentli retinit: Ko‘z salomatligining sukutdagi xavfi

Diabetik retinopatiyada lazer bilan davolash

Diabetik retinopatiyada lazer bilan davolash shikastlangan tomirlarni yopish yoki yangi tomirlar paydo bo‘lishining oldini olish maqsadida qo‘llanadi. Kasallikning ancha rivojlangan holatlarida bu usul bemorlarning ko‘rish funksiyasini saqlab qolishda samarali hisoblanadi. Retinadagi sizib chiqish joylari yoki qonash xavfi mavjud bo‘lgan hududlarga lazer qo‘llanib, tomirlar keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan zararni imkon qadar kamaytirishga harakat qilinadi.

Diabetik retinopatiyada inʼeksiya bilan davolash

Retina ichida suyuqlik to‘planishi va shishni kamaytirishga qaratilgan dori vositalari qo‘llanishi mumkin. Bu davolashda ko‘z ichiga inʼeksiya qilish usuli orqali noodatiy tomirlar hosil bo‘lishini to‘xtatishga yoki mavjud shishni kamaytirishga yordam beruvchi moddalar yuboriladi. Odatda takroriy seanslar talab qilinishi mumkin.

Diabetik retinopatiyada jarrohlik amaliyoti

Ko‘z ichida keng tarqalgan qon ketishi, retina yuzasida pardalar hosil bo‘lishi yoki retina ko‘chishi kabi jiddiy holatlarda jarrohlik usuli zarur bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatda vitrektomiya amaliyoti qo‘llanadi. Ko‘z ichini to‘ldirib turuvchi vitreus suyuqligi tozalanadi, qonagan to‘qimalar olib tashlanadi va retina imkon qadar o‘zining avvalgi holatiga qayta joylashtiriladi.

Diabetik retinopatiyaga nima foyda beradi?

Diabetik retinopatiyaning oldini olish va mavjud muammoni yengillashtirish uchun amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan bir necha asosiy qadamlar bor. Davolashni qo‘llab-quvvatlaydigan va hayot sifatini yaxshilaydigan bu choralar oddiy ko‘rinsa ham, uzoq muddatda katta farq qilishi mumkin:

Qondagi shakar miqdorini nazorat ostida ushlash: Eng muhim nuqta shu. Parhez, jismoniy faollik va zarur bo‘lsa dori-darmon yordamida qondagi shakarni imkon qadar me’yor darajasida ushlab turish retina uchun salbiy ta’sirlarni eng kam darajaga tushiradi.

Muntazam ko‘z ko‘rigidan o‘tish: Belgilar bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham, shifokor tavsiya qilgan tez-tezlikda ko‘z tekshiruvini o‘tkazish muammoni erta bosqichda aniqlashga yordam beradi.

Muvozanatli ovqatlanish: Sabzavot, meva, to‘liq don mahsulotlari va oqsilga boy, qayta ishlangan oziq-ovqatlar hamda rafinadlangan shakar kam bo‘lgan ovqatlanish rejimi umumiy salomatlikni ham, ko‘z salomatligini ham asrashda foydalidir.

Qon bosimi va xolesterinni boshqarish: Ko‘z tomirlariga zarar yetkazadigan yoki ularni yanada zaiflashtiradigan yuqori qon bosimi va yuqori xolesterin albatta nazorat ostida bo‘lishi kerak.

Qon bosimi nima? uning turlar va davolash

Chekish va alkogolni cheklash: Chekish tomir salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, alkogol esa qondagi shakar darajasini o‘zgartirib, diabetni nazorat qilishni qiyinlashtiradi.

Bu choralar tibbiy davolash bilan birga olib borilganda, uzoq muddatda retinaga yetishi mumkin bo‘lgan zararni katta darajada kamaytirishi mumkin.

Tez-tez so‘raladigan savollar

Diabetik retinopatiya ko‘rlikka olib keladimi?

Diabet bilan bog‘liq bu ko‘z kasalligi rivojlangan bosqichlarda ko‘rishning yo‘qolishiga, hattoki doimiy ko‘rlikkacha olib borishi mumkin bo‘lgan jiddiy holatdir. Ayniqsa proliferativ bosqichda yangi hosil bo‘lgan tomirlar qonab, ko‘z ichida shikastlanish keltirib chiqarishi yoki retina ko‘chishiga sabab bo‘lishi mumkin. Biroq erta tashxis va to‘g‘ri davolash yordamida bu xavfni katta darajada kamaytirish mumkin. Muntazam ko‘z ko‘riklari va qondagi shakarni nazorat qilish ko‘rlikkacha olib boruvchi oqibatlarning oldini olishda eng samarali yo‘ldir.

Diabetik retinopatiya tuzaladimi?

Kasallikning orqaga qaytishi va ko‘rish sifatining yaxshilanishi mumkin, ammo buning darajasi kasallik bosqichiga bog‘liq. Erta aniqlanganda va diabetik retinopatiyani davolash to‘liq amalga oshirilganda, retinadagi shikastlanishni nazorat ostiga olish mumkin. Ayniqsa yengil yoki o‘rta darajadagi holatlarda, qondagi shakarni uzoq muddat me’yoriy oraliqda saqlash va zarur tibbiy muolajalarni o‘z vaqtida qo‘llash ko‘rish funksiyasida sezilarli yaxshilanish berishi mumkin.

Diabetik retinopatiyani davolashda qaysi dorilar qo‘llanadi?

Retinadagi tomir o‘tkazuvchanligini kamaytiradigan va noodatiy tomirlar paydo bo‘lishini to‘xtatadigan dorilar ko‘pincha inʼeksiya tarzida qo‘llanadigan usullar qatoriga kiradi. Bu davolashga oid keng qo‘llanadigan usullardan biri diabetik retinopatiyada inʼeksiya bilan davolash deb ataladi. Dori nomlari odamga va kasallik bosqichiga qarab farq qilishi mumkin. Shu sababli qo‘llanadigan davolash rejasi albatta mutaxassis shifokor tomonidan belgilanishi kerak. Bundan tashqari, zarurat bo‘lsa, lazer bilan davolash usuli bilan birgalikda bu inʼeksiya usuli qo‘shib olib borilishi mumkin.