Diabetik retinopatiya nima? Nega yuz beradi?

Диабетик ретинопатия нима? Нега юз беради?

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Кўз саломатлиги диабет билан оғриган беморлар учун жуда муҳимдир. Қондаги шакар миқдорининг узоқ вақт юқори бўлиб туриши кўз томирларида шикастланишга олиб келиб, жиддий кўриш йўқотишларига сабаб бўлиши мумкин. Ана шундай ҳолатлардан бири диабетик ретинопатия деб аталади.

Ўз вақтида ташхис қўйиш ва тўғри даволаш усуллари ёрдамида унинг ривожланишини тўхтатиш ва кўриш йўқотилишининг олдини олиш мумкин.

Диабетик ретинопатия нима?

Диабетик ретинопатия — диабет сабаб юзага келадиган кўз касаллигидир. Қондаги шакар миқдорининг узоқ вақт юқори бўлиб қолиши тўр пардадаги (ретинадаги) майда қон томирларини заифлаштиради ва бу томирларнинг сизиб чиқишига ёки тиқилиб қолишига олиб келади. Даволанмаса, вақт ўтиши билан кўришнинг пасайишига, ҳаттоки кўрликка ҳам сабаб бўлиши мумкин.

Диабетик ретинопатия белгилари нималардан иборат?

Диабетик ретинопатия белгилари дастлаб сезилиши қийин бўлиши мумкин. Бироқ касаллик кучайгани сари қуйидаги белгилар пайдо бўлиши мумкин:

  • Хиралашган ёки тўлқинсимон кўриш
  • Тунда кўришда қийинчилик
  • Кўриш майдонида қоронғи ёки бўш нуқталар
  • Тўсатдан кўриш йўқолиши
  • Кўз олдида сузиб юрувчи доғлар (флоатерс)

Диабетик ретинопатия қандай ташхис қилинади?

Эрта ташхис диабетик ретинопатияни даволашда жуда муҳим аҳамиятга эга. Ташхис жараёнида қуйидаги усуллар қўлланади:

Кўз ангиографияси (ФФА): Бу текширувда томир ичига махсус бўёқ модда — флüоресеин юборилади. Бўёқ кўз томирларидан ўтаётганда махсус қурилмалар ёрдамида тасвирга олинади ва сизиб чиқиш бўлган жойлар аниқланади. Бу усул ретинада юзага келган ўзгаришларни аниқ кўрсатиш афзаллигига эга.

Оптик коҳеренс томография (ОКТ): Ретина қатламларини батафсил текшириш имконини беради. Ретинадаги қалинлашишлар, суюқлик тўпланиши ва тузилма билан боғлиқ муаммолар шу усул орқали кузатилиши мумкин.

Диабетик ретинопатиянинг турлари қандай?

Диабетик ретинопатия таснифи касалликнинг қанчалик ривожланганига қараб белгиланади:

Нон-пролифератив диабетик ретинопатия: Бу касалликнинг эрта босқичидир. Ретинадаги майда томирлар заифлашади ва сизиб чиқишлар юз бериши мумкин. Бу сизиб чиқишлар натижасида майда қон қуйилишлар ёки микроаневризмалар кузатилади. Кўришда енгил даражадаги муаммолар бўлиши мумкин, аммо кўпинча катта йўқотишлар кузатилмайди. Бироқ назорат остига олинмаса ёки беморнинг қанд миқдори узоқ вақт юқори бўлиб қолса, касаллик кучайиб, пролифератив шаклга ўтиши мумкин.

Пролифератив диабетик ретинопатия: Бу касалликнинг илғор босқичидир. Бу пайтда кўз, шикастланган томирлар сабаб етарли кислород ололмай бошлайди ва янги томирлар ҳосил бўлишига (неоваскуляризатсия) сабаб бўлади. Аммо бу янги пайдо бўлган томирлар жуда мўрт бўлади ва тез-тез қонашга олиб келиши мумкин. Бу қонашлар кўз ичида тўпланиб, жиддий кўриш йўқотилиши хавфини туғдиради. Бундан ташқари, ретина юзасида пардалар ҳосил бўлиши ёки ретина кўчишига (ретина деколмани) олиб келадиган тортилишлар ҳам кузатилиши мумкин.

Диабетик ретинопатиянинг хавф омиллари нималар?

Ҳар бир диабетли беморда ретинопатия ривожланиш хавфи бор, аммо айрим омиллар бу эҳтимолни янада оширади. Касаллик жараёнини тезлаштирадиган ёки қўзғатувчи омилларни билиш, олдини олиш чораларини кўришда муҳимдир. Диабетик ретинопатиянинг хавф омиллари қуйидагилар:

  • Диабет билан яшаш муддати узайган сари ретинопатия ривожланиш эҳтимоли ҳам ортади. Айниқса, 10 йил ва ундан ортиқ диабет тарихи бўлганларда бу хавф юқори бўлади.
  • Қондаги шакар қанчалик тез-тез ва узоқ вақт юқори бўлса, томирлардаги шикастланиш ҳам шунчалик ортади. Шу сабабли гемоглобин А1к кўрсаткичини маълум оралиқда ушлаб туриш ретинопатия хавфини камайтиради.
  • Юқори қон босими кўз томирларига қўшимча юк туширади ва уларнинг шикастланишини тезлаштиради.
  • Диабетнинг буйракларда юзага келтирган шикастланиши одатда томир тизимига ҳам таъсир кўрсатиб, кўздаги муаммоларнинг кучайишига ҳисса қўшиши мумкин.
  • Ҳомиладорлик, айниқса қондаги шакарни бошқариш қийинлашадиган даврлардан бири бўлиши мумкин. Бу ҳам кўз саломатлигига таъсир қилиши мумкин.

Диабетик ретинопатия қандай даволанади?

Диабетик ретинопатияни даволаш касаллик босқичи ва белгиларига қараб фарқ қилади:

  • Диабетик ретинопатияда лазер билан даволаш
  • Диабетик ретинопатияда инъэксия билан даволаш
  • Диабетик ретинопатияда жарроҳлик амалиёти
Pigmentli retinit: Ko‘z salomatligining sukutdagi xavfi

Диабетик ретинопатияда лазер билан даволаш

Диабетик ретинопатияда лазер билан даволаш шикастланган томирларни ёпиш ёки янги томирлар пайдо бўлишининг олдини олиш мақсадида қўлланади. Касалликнинг анча ривожланган ҳолатларида бу усул беморларнинг кўриш функсиясини сақлаб қолишда самарали ҳисобланади. Ретинадаги сизиб чиқиш жойлари ёки қонаш хавфи мавжуд бўлган ҳудудларга лазер қўлланиб, томирлар келтириб чиқариши мумкин бўлган зарарни имкон қадар камайтиришга ҳаракат қилинади.

Диабетик ретинопатияда инъэксия билан даволаш

Ретина ичида суюқлик тўпланиши ва шишни камайтиришга қаратилган дори воситалари қўлланиши мумкин. Бу даволашда кўз ичига инъэксия қилиш усули орқали ноодатий томирлар ҳосил бўлишини тўхтатишга ёки мавжуд шишни камайтиришга ёрдам берувчи моддалар юборилади. Одатда такрорий сеанслар талаб қилиниши мумкин.

Диабетик ретинопатияда жарроҳлик амалиёти

Кўз ичида кенг тарқалган қон кетиши, ретина юзасида пардалар ҳосил бўлиши ёки ретина кўчиши каби жиддий ҳолатларда жарроҳлик усули зарур бўлиши мумкин. Бундай вазиятда витректомия амалиёти қўлланади. Кўз ичини тўлдириб турувчи витреус суюқлиги тозаланади, қонаган тўқималар олиб ташланади ва ретина имкон қадар ўзининг аввалги ҳолатига қайта жойлаштирилади.

Диабетик ретинопатияга нима фойда беради?

Диабетик ретинопатиянинг олдини олиш ва мавжуд муаммони енгиллаштириш учун амалга оширилиши мумкин бўлган бир неча асосий қадамлар бор. Даволашни қўллаб-қувватлайдиган ва ҳаёт сифатини яхшилайдиган бу чоралар оддий кўринса ҳам, узоқ муддатда катта фарқ қилиши мумкин:

Қондаги шакар миқдорини назорат остида ушлаш: Энг муҳим нуқта шу. Парҳез, жисмоний фаоллик ва зарур бўлса дори-дармон ёрдамида қондаги шакарни имкон қадар меъёр даражасида ушлаб туриш ретина учун салбий таъсирларни энг кам даражага туширади.

Мунтазам кўз кўригидан ўтиш: Белгилар бўлса ҳам, бўлмаса ҳам, шифокор тавсия қилган тез-тезликда кўз текширувини ўтказиш муаммони эрта босқичда аниқлашга ёрдам беради.

Мувозанатли овқатланиш: Сабзавот, мева, тўлиқ дон маҳсулотлари ва оқсилга бой, қайта ишланган озиқ-овқатлар ҳамда рафинадланган шакар кам бўлган овқатланиш режими умумий саломатликни ҳам, кўз саломатлигини ҳам асрашда фойдалидир.

Қон босими ва холестеринни бошқариш: Кўз томирларига зарар етказадиган ёки уларни янада заифлаштирадиган юқори қон босими ва юқори холестерин албатта назорат остида бўлиши керак.

Qon bosimi nima? uning turlar va davolash

Чекиш ва алкоголни чеклаш: Чекиш томир саломатлигига салбий таъсир кўрсатади, алкогол эса қондаги шакар даражасини ўзгартириб, диабетни назорат қилишни қийинлаштиради.

Бу чоралар тиббий даволаш билан бирга олиб борилганда, узоқ муддатда ретинага етиши мумкин бўлган зарарни катта даражада камайтириши мумкин.

Тез-тез сўраладиган саволлар

Диабетик ретинопатия кўрликка олиб келадими?

Диабет билан боғлиқ бу кўз касаллиги ривожланган босқичларда кўришнинг йўқолишига, ҳаттоки доимий кўрликкача олиб бориши мумкин бўлган жиддий ҳолатдир. Айниқса пролифератив босқичда янги ҳосил бўлган томирлар қонаб, кўз ичида шикастланиш келтириб чиқариши ёки ретина кўчишига сабаб бўлиши мумкин. Бироқ эрта ташхис ва тўғри даволаш ёрдамида бу хавфни катта даражада камайтириш мумкин. Мунтазам кўз кўриклари ва қондаги шакарни назорат қилиш кўрликкача олиб борувчи оқибатларнинг олдини олишда энг самарали йўлдир.

Диабетик ретинопатия тузаладими?

Касалликнинг орқага қайтиши ва кўриш сифатининг яхшиланиши мумкин, аммо бунинг даражаси касаллик босқичига боғлиқ. Эрта аниқланганда ва диабетик ретинопатияни даволаш тўлиқ амалга оширилганда, ретинадаги шикастланишни назорат остига олиш мумкин. Айниқса енгил ёки ўрта даражадаги ҳолатларда, қондаги шакарни узоқ муддат меъёрий оралиқда сақлаш ва зарур тиббий муолажаларни ўз вақтида қўллаш кўриш функсиясида сезиларли яхшиланиш бериши мумкин.

Диабетик ретинопатияни даволашда қайси дорилар қўлланади?

Ретинадаги томир ўтказувчанлигини камайтирадиган ва ноодатий томирлар пайдо бўлишини тўхтатадиган дорилар кўпинча инъэксия тарзида қўлланадиган усуллар қаторига киради. Бу даволашга оид кенг қўлланадиган усуллардан бири диабетик ретинопатияда инъэксия билан даволаш деб аталади. Дори номлари одамга ва касаллик босқичига қараб фарқ қилиши мумкин. Шу сабабли қўлланадиган даволаш режаси албатта мутахассис шифокор томонидан белгиланиши керак. Бундан ташқари, зарурат бўлса, лазер билан даволаш усули билан биргаликда бу инъэксия усули қўшиб олиб борилиши мумкин.