Tizza qopqog‘i og‘rig‘i nima sababdan paydo bo‘ladi?

Tizza qopqog‘i og‘rig‘i nima sababdan paydo bo‘ladi?

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Tizza qopqog‘i deb ataladigan patella — tizzaning old qismida joylashgan kichik va yassi suyakdir. Bu suyak yuqori mushaklarning kuchini tizza sohasining pastki qismiga uzatishda hamda harakat vaqtida tizzaning bukilishida ishtirok etadi.

Patella boldir suyagi bilan son suyagi orasida joylashgan bo‘lib, bu suyaklar bilan paylar orqali bog‘langan. Uning pastki yuzasida bo‘g‘im tog‘aylari mavjud. Tizza qopqog‘ining joylashuv jihatidan tashqariga siljishi yoki shu sohada siqilib qolishi tizza qopqog‘i og‘rig‘ining eng ko‘p uchraydigan sabablaridan biridir. Oyoqqa harakatlanish imkonini beradigan tizza qopqog‘i va uning ostidagi to‘qimalarda yuzaga keladigan og‘riqlar hayot sifatini pasaytiradi. Ba’zi hollarda esa bu holat tizzaning o‘z vazifasini bajara olmaydigan darajaga yetishiga ham olib kelishi mumkin.

Tizza qopqog‘i og‘rig‘i nima sababdan paydo bo‘ladi?

Tizza qopqog‘ining doimiy ravishda ortiqcha yuklama ostida ishlatilishi natijasida bo‘g‘imdagi tog‘ay to‘qimasining yemirilishi yoki butunlay yo‘qolib, suyakning zararlanishi bilan kechadigan osteoartrit, travma va jarohatlar, tizza qopqog‘ining joyidan siljishi, tizza qopqog‘i sohasidagi o‘smalar, infeksiya, yog‘ to‘qimasi yoki paylarning yallig‘lanishi, plika deb ataladigan to‘qimalarning yemirilishi kabi ko‘plab holatlar tizza qopqog‘i og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin.

Kasallik turiga qarab og‘riqning kuchi va xarakteri farq qilishi mumkin, ammo ularning barchasi tizza qopqog‘i va tizza bo‘g‘imi atrofida seziladi. Tizza qopqog‘i og‘rig‘ini davolash kasallik aniq tashxis qilingandan keyin mutaxassis shifokor tomonidan belgilanadi. Ba’zi hollarda jarrohlik aralashuvi ham talab qilinishi mumkin.

Tizza qopqog‘i og‘rig‘ining sabablari nimalardan iborat?

Kun davomida doimiy bajariladigan yurish, turish, yugurish kabi harakatlar bilan birga butun tana og‘irligini ko‘taradigan tizza bo‘g‘imi juda katta bosimga duch keladi. Tizza qopqog‘i og‘riqlari ko‘pincha charchoq, haddan tashqari foydalanish, zo‘riqish, qarilik, travmalar, joylashuv siljishlari va boshqa kasalliklar bilan bog‘liq holda rivojlanadi.

Yagona sababga ega bo‘lmagan tizza og‘riqlarining aniq tashxisi bemor tarixi, jismoniy ko‘rik va zarur hollarda radiologik tasvirlash tekshiruvlari natijasida qo‘yiladi. Og‘riq muayyan harakatlarda, dam olish vaqtida yoki doimiy tarzda paydo bo‘lishi ham tashxis uchun muhimdir. Shuning uchun shifokor bilan suhbatda kasallik tarixini to‘g‘ri va aniq tushuntirish juda muhim.

Tizza qopqog‘i siljishi nima?

Tizza qopqog‘i og‘rig‘i odatda tizza qopqog‘ining joylashuv jihatidan siljishi natijasida yuzaga keladigan siqilishlardan kelib chiqadi. Tizza qopqog‘i siljishi ko‘pincha o‘tirib ishlaydigan odamlarda uchraydi. Ayollarga nisbatan erkaklarda ko‘proq kuzatiladigan bu holat, asosan, oyoqlarni chalishtirib o‘tiradiganlarda uchraydi.

Bunday o‘tirish holatida tizza qopqog‘i tashqariga qarab siljiydi. Bu holat doimiy takrorlanganda tizza qopqog‘idagi tog‘ay yemirilib, og‘riqlarga sabab bo‘ladi. Shuningdek, tez-tez oyoqni oyoq ustiga qo‘yib o‘tiradigan va uzoq vaqt shu holatda harakatsiz qoladigan odamlarda ham tizza qopqog‘i siljishi kuzatiladi.

Bemorlar odatda zinadan tushib-chiqishda, cho‘kkalab turishda, yugurishda va uzoq vaqt o‘tirganda og‘riq sezadilar. Ba’zi hollarda tizza qopqoqlarida ko‘karish va shish ham kuzatilishi mumkin. Bundan tashqari, harakat vaqtida g‘ijirlash hissi, tizzaning “qulflanib” qolishi, odamning o‘z tana vaznini ko‘tara olmasligi va tizzada bo‘shashish hissi ham paydo bo‘lishi mumkin.

Ortoped-mutaxassis tavsiya qilgan davolash usullari yordamida bemor butunlay sog‘ayishi mumkin. Kasallik darajasiga qarab mashqlar, tizza korseti, fizioterapiya yoki jarrohlik tavsiya etiladi. Agar bemor erta bosqichda murojaat qilsa, og‘riqni kamaytiruvchi va tog‘ay to‘qimasini mustahkamlovchi dori vositalari hamda mashqlar dasturi tavsiya qilinadi.

Kechikkan holatlarda esa artroskopik jarrohlik orqali tizza qopqog‘i joyiga qaytariladi va yemirilgan to‘qimalar tozalanadi. Operatsiya turiga qarab bemor 3–4 haftadan so‘ng odatiy kundalik hayotiga qaytishi mumkin. Zarur hollarda tizza protezi ham qo‘llanishi mumkin.

Tizza qopqog‘i artrozi nima?

Tizza qopqog‘i — tizzaning old tomonidagi maxsus egat ustida joylashgan yassi suyakdir. Tizza qopqog‘i ushbu egat bo‘ylab bemalol harakatlanishi uchun har ikki yuza ham tog‘ay to‘qimasi bilan qoplangan bo‘ladi. Bu sohadagi tog‘aylarning vaqt o‘tishi bilan yemirilishi bo‘g‘imning ham deformatsiyalanishiga sabab bo‘ladi. Bu holat patellofemoral artroz, ya’ni tizza qopqog‘i artrozi deb ataladi.

Bemorlar odatda tizza qopqog‘ida sezgirlik va og‘riq shikoyati bilan shifokorga murojaat qilishadi. Bundan tashqari, zinadan tushib-chiqish, cho‘kkalab turish, o‘rnidan turish va ba’zi hollarda yurish vaqtida ham og‘riq kuchayishi mumkin.

Kasallikning kechki bosqichlarida tizzadan chiqadigan g‘ijirlash va ishqalanish tovushlari boshqa odamlar tomonidan ham eshitilishi mumkin. Artroz ham bosqichma-bosqich rivojlanadigan kasallikdir. Dastlab tog‘ay to‘qimasida yumshash kuzatiladi, keyingi bosqichlarda esa suyak ustidagi tog‘ay to‘qimasi butunlay yo‘qolishi ham mumkin.

Shuning uchun davolash yondashuvi ham kasallik bosqichiga qarab belgilanadi. Kasallikning erta davrida zarur bo‘lsa, vazn kamaytirish va mashqlar tavsiya qilinadi. Kechki bosqichlarda esa dori-darmon bilan davolash yoki jarrohlik aralashuvi kerak bo‘lishi mumkin. Jarrohlik yo‘li bilan bo‘g‘im yuzasi tekislanadi, zarur bo‘lsa, tog‘ay ko‘chirib o‘tkazish yoki bo‘g‘im protezi qo‘llanilishi mumkin.

“Kino belgisi” nima?

Kinoteatrda, mashina o’rindig’ida yoki dars xonasida tizzani bukkan holda uzoq vaqt (1,5–2 soat) harakatsiz o‘tirgandan keyin tizza qopqog‘i ostida yoki atrofida paydo bo‘ladigan simillagan, qattiq og‘riq va noqulaylikka «kino belgisi» deyiladi.

Jismoniy ko‘rik vaqtida kam uchrasa-da, shish ham kuzatilishi mumkin. Og‘riqning bo‘lmasligi kasallik yo‘qligini anglatmaydi, ammo ko‘pincha tizza bukilgan holatda bajariladigan ishlar paytida og‘riq kuchayadi. Bemor uzoq vaqt o‘tirgandan keyin o‘rnidan turishga harakat qilganda og‘riq paydo bo‘ladi yoki kuchayadi, shuningdek, qirsillagan tovush eshitilishi mumkin. Bu tovush tog‘ayning yumshashi, yirtilishi yoki zararlanishi bilan bog‘liq bo‘ladi..

Batafsil kasallik tarixi va jismoniy ko‘rikdan so‘ng shifokor zarur deb hisoblasa, qo‘shimcha radiologik tekshiruvlar buyurishi mumkin. Agar hamroh patologik holat mavjud bo‘lsa, tashxis qo‘yiladi. Davolashda birinchi bosqich sifatida tana holati bo‘yicha tavsiyalar va tegishli mushak guruhlarini mustahkamlash uchun mashqlar tavsiya qilinadi.

Ammo kasallik kechki bosqichda bo‘lsa, dori-darmon bilan davolash qo‘llanib, tog‘ay to‘qimasining yemirilishi davom etishini to‘xtatishga harakat qilinadi. Zararlanishni kamaytirish uchun tizzaga inyeksiya qilinishi mumkin. Zarur hollarda artroskopik jarrohlik aralashuvi bajariladi.

Tizza qopqog‘i tendiniti nima?

Patellar tendinit — tizza qopqog‘i ostida joylashgan mushak paylarining, boshqacha aytganda tendonlarning yallig‘lanishidir. Umuman olganda, bu holat ko‘p sport bilan shug‘ullanadigan odamlarda uchraydi. Yugurish va sakrash harakatlari ko‘p bo‘lgan basketbol kabi sport turlari bilan shug‘ullanuvchilarda bevosita zarba, kuchli zo‘riqish yoki takrorlanuvchi travmalar natijasida paydo bo‘ladi.

Tizza qopqog‘ining pastki qismida sezgirlik va og‘riq seziladi. Squat mashqlarida, uzoq vaqt o‘tirgandan keyin o‘rnidan turganda, zinadan tushib-chiqishda va takrorlanuvchi harakatlarda og‘riq paydo bo‘ladi.

Kasallik boshlang‘ich davrida belgi bermasligi mumkin, radiologik tasvirlash tekshiruvlarida ham natijalar normal ko‘rinishi mumkin. Odatda og‘riqqa shish ham hamroh bo‘ladi. O‘tkir rivojlangan holatlarda dam olish shikoyatlarning kamayishiga yordam beradi, ammo muammoni butunlay bartaraf etmaydi.

Tashxis ortopediya va travmatologiya mutaxassisi tomonidan bemor tarixi, jismoniy ko‘rik va zarur hollarda radiologik tasvirlash tekshiruvlari orqali qo‘yiladi. Davolash kasallik bosqichiga qarab belgilanadi. Operatsiyadan keyin ko‘p hollarda sportga qaytish mumkin.

Tizza og‘riqlarining boshqa ko‘plab sabablari ham bo‘lishi mumkin. Shuning uchun sizda bunday shikoyat bo‘lsa, ortoped-mutaxassisga murojaat qilish erta tashxis va tezkor davolash uchun muhimdir. Yaxshiroq va sog‘lom hayot kechirish uchun sog‘liq tekshiruvlarini o‘z vaqtida o‘tkazishni unutmang.