Sinusit — burun atrofidagi sinus bo‘shliqlarining yallig‘lanishi natijasida rivojlanadigan va har qanday yoshdagi insonlarda uchrashi mumkin bo‘lgan keng tarqalgan sog‘liq muammosidir. Burun bitishi, burun-halqumga ajralma oqishi, yuz va bosh og‘rig‘i kabi belgilar bilan namoyon bo‘ladigan sinusit tegishli tarzda davolanmasa, surunkali holatga o‘tishi va ayrim vaziyatlarda jarrohlik aralashuvini talab qilishi mumkin.
Mavzu davomida
Sinusit nima?
Sinusit — burun atrofida joylashgan sinus bo‘shliqlarining yallig‘lanishi natijasida yuzaga keladigan kasallikdir. Sinuslar peshona, yonoqlar, burun atrofi va ko‘zlarning orqa qismida joylashgan, ichi havo bilan to‘lgan bo‘shliqlardir.
Bu bo‘shliqlar odatda burun ichi bilan tutashgan bo‘lib, shilliq ajralma ishlab chiqarish orqali nafas yo‘llarining namligini saqlashga yordam beradi. Biroq sinuslarning ichki yuzasida yallig‘lanish paydo bo‘lsa, shilliq ajralmaning oqishi buzilishi mumkin. Natijada burun bitishi, yuz og‘rig‘i va bosh og‘rig‘i kabi shikoyatlar yuzaga keladi.
Sinusit ko‘pincha yuqori nafas yo‘llari infeksiyalaridan keyin rivojlanadi. Shamollash yoki grippdan so‘ng burun ichidagi to‘qimalar shishishi, sinuslardagi ajralmalarni chiqarib yuboradigan kanallar torayishi va shilliq sinuslarda to‘planishi mumkin. Bu holat bakteriyalar, viruslar yoki allergiya bilan bog‘liq yallig‘lanishning rivojlanishiga sharoit yaratadi.
Sinusit o‘tkir yoki surunkali shaklda kechishi mumkin. O‘tkir sinusit odatda qisqa muddat davom etadi va ko‘pincha yuqori nafas yo‘llari infeksiyasidan keyin paydo bo‘ladi. Surunkali sinusit esa belgilar uzoq davom etishi yoki tez-tez takrorlanishi bilan tavsiflanadi. Surunkali sinusit rivojlanishida allergiya, burun chig‘anoqlarining kattalashuvi, burun to‘sig‘ining qiyshiqligi, poliplar yoki takroriy infeksiyalar ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Har qanday burun bitishi yoki bosh og‘rig‘i sinusitni anglatmaydi. Allergik rinit, migren, burun to‘sig‘ining qiyshiqligi, tish muammolari va boshqa yuqori nafas yo‘llari kasalliklari ham shunga o‘xshash shikoyatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli belgilar uzoq davom etsa, tez-tez takrorlansa yoki kuchli og‘riq hamda isitma bilan kechsa, quloq, burun va tomoq kasalliklari shifokoriga murojaat qilish kerak.
Sinusit belgilari qanday?
Sinusit belgilari sinus bo‘shliqlarida yallig‘lanish va shilliq ajralma to‘planishi natijasida paydo bo‘ladi. Shikoyatlar har bir insonda turlicha namoyon bo‘lishi mumkin. Ayrim odamlarda burun bitishi asosiy belgi bo‘lsa, boshqalarda yuz og‘rig‘i, bosh og‘rig‘i yoki burun-halqumga ajralma oqishi kuchliroq seziladi.
Sinusitda odatda quyidagi belgilar kuzatiladi.
Burun bitishi
Burun bitishi sinusitning eng ko‘p uchraydigan belgilaridan biridir. Sinuslarning burun ichiga ochiladigan kanallarida shish va yallig‘lanish paydo bo‘lganda, havoning o‘tishi qiyinlashadi.
Natijada bemor burun orqali erkin nafas ololmasligi, uyqu vaqtida og‘iz orqali nafas olishi va ertalab og‘zi qurigan holda uyg‘onishi mumkin. Burun bitishi bir yoki ikki tomonda kuzatilishi mumkin. Uzoq davom etadigan burun bitishi hid bilish qobiliyatiga ham salbiy ta’sir qiladi.

Burun-halqumga ajralma oqishi
Burun-halqumga ajralma oqishi sinuslarda to‘plangan shilliqning tomoq tomonga oqishi natijasida yuz beradi. Bemor tomog‘ida doimiy ajralma, qichishish, tomoqni tozalash ehtiyoji yoki nimadir tiqilib qolgandek tuyg‘uni his qilishi mumkin.
Bu holat, ayniqsa, kechasi yotganda kuchayadi va ertalab tomoq qurishi, og‘izdan noxush hid kelishi yoki yo‘tal bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Uzoq davom etadigan ajralma tomoq to‘qimalarini ta’sirlantirib, ovoz bo‘g‘ilishiga va yutinishda noqulaylikka sabab bo‘lishi mumkin.
Quyuq burun ajralmasi
Sinusitda burun ajralmasi ko‘pincha quyuq, yopishqoq va zich bo‘ladi. Ajralma sariq, yashil yoki oqish rangda bo‘lishi mumkin. Biroq uning rangi kasallik bakterial yoki virusli ekanini mustaqil ravishda aniq ko‘rsatmaydi.
Burun ajralmasi sinuslarda to‘plangan shilliqning tashqariga chiqarilishi natijasida paydo bo‘ladi. Ajralma uzoq davom etsa, noxush hid bilan kechsa yoki yuz og‘rig‘i bilan birga kuzatilsa, mutaxassis ko‘rigidan o‘tish muhimdir.
Yuzda bosim va to‘lib turgandek tuyg‘u
Sinusitda peshona, yonoqlar, burun ildizi va ko‘z atrofida bosim yoki to‘lib turgandek his paydo bo‘lishi mumkin. Bu holat sinus bo‘shliqlarida ajralma to‘planishi va sinus ichidagi bosimning oshishi bilan bog‘liq.
Bemor oldinga egilganda, boshini harakatlantirganda yoki ertalab uyg‘onganda bosimni kuchliroq his qilishi mumkin. Yonoqlardagi bosim va to‘lib turgandek tuyg‘u yuqori jag‘ hamda tishlarga ham tarqalishi mumkin.
Bosh og‘rig‘i
Bosh og‘rig‘i sinusitda tez-tez uchraydigan belgilar qatoriga kiradi. Og‘riq odatda peshona, chakka, burun ildizi, ko‘z atrofi yoki yonoqlarda seziladi.
Sinuslar bilan bog‘liq bosh og‘rig‘i ko‘pincha yuz sohasidagi bosim hissi bilan birga paydo bo‘ladi va oldinga egilganda kuchayishi mumkin. Biroq har qanday bosh og‘rig‘i sinusit sababli yuzaga kelmaydi. Migren, zo‘riqish bilan bog‘liq bosh og‘rig‘i, ko‘z kasalliklari va tish muammolari ham shunga o‘xshash og‘riqlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Hid bilish qobiliyatining pasayishi
Sinusitda burun bitishi va shilliq to‘planishi sababli hid bilish qobiliyati pasayishi mumkin. Bemor hidlarni avvalgidek aniq sezmasligi yoki ta’m bilish qobiliyati ham kamayganini his qilishi mumkin.
Bu holat odatda burun ichidagi shish va havoning erkin o‘ta olmasligi bilan bog‘liq. Qisqa muddatli infeksiyalarda hid bilishning yo‘qolishi vaqtinchalik bo‘lishi mumkin. Agar bu holat uzoq davom etsa, surunkali sinusit, allergiya, burun poliplari yoki boshqa burun kasalliklari bo‘yicha tekshiruv o‘tkazilishi kerak.
Yo‘tal
Sinusit bilan bog‘liq yo‘tal ko‘pincha burun-halqumga ajralma oqishi natijasida yuzaga keladi. Tomoq tomon oqayotgan shilliq, ayniqsa, kechasi yotganda yoki ertalabki soatlarda yo‘talni kuchaytirishi mumkin.
Yo‘tal quruq yoki balg‘amli bo‘lishi mumkin. Uzoq davom etadigan yo‘tal tomoq ta’sirlanishi va ovoz bo‘g‘ilishi bilan birga kechishi ehtimoli bor. Yo‘tal bir necha hafta davom etsa, faqat sinusit emas, balki allergiya, reflyuks yoki quyi nafas yo‘llari kasalliklari ham tekshirilishi lozim.

Tomoq og‘rig‘i va ta’sirlanishi
Burun-halqumga doimiy ajralma oqishi tomoqning ta’sirlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Bu holat tomoqda achishish, qurish, qichishish, yutinishda noqulaylik yoki yengil og‘riq shaklida namoyon bo‘ladi.
Ayniqsa, tun davomida oqayotgan ajralma ertalab tomoq og‘rig‘ini kuchaytirishi mumkin. Sinusit bilan bog‘liq tomoq shikoyatlari ko‘pincha burun bitishi va burun-halqumga ajralma oqishi bilan birga kuzatiladi.
Tish og‘rig‘i
Sinusit ayrim insonlarda yuqori jag‘ va yuqori oziq tishlarda og‘riq keltirib chiqarishi mumkin. Bunga yonoq sohasidagi sinuslarning yuqori tish ildizlariga yaqin joylashgani sabab bo‘ladi.
Sinuslardagi bosim oshganda tishlarda sezuvchanlik, to‘lib turgandek tuyg‘u yoki og‘riq paydo bo‘lishi mumkin. Biroq tish og‘rig‘ining sababi har doim ham sinusit emas. Tish kariyesi, milk kasalliklari va jag‘ muammolari ham shunga o‘xshash shikoyatlarni keltirib chiqaradi. Uzoq davom etadigan og‘riqda stomatolog va quloq, burun, tomoq shifokori ko‘rigidan o‘tish kerak.
Quloqda bosim hissi
Sinusit vaqtida burun, sinuslar va quloq orasidagi bosim muvozanati buzilishi mumkin. Shu sababli quloqda to‘lish, bosim, bitib qolgandek tuyg‘u yoki eshitishning biroz pasayishi kuzatiladi.
Ayniqsa, burun bitishi kuchli bo‘lgan davrda quloq bilan bog‘liq shikoyatlar yaqqolroq seziladi. Quloq og‘rig‘i, quloqdan ajralma kelishi yoki eshitishning sezilarli darajada pasayishi mavjud bo‘lsa, boshqa quloq kasalliklari bo‘yicha tekshiruv o‘tkazilishi lozim.
Og‘izdan noxush hid kelishi
Sinusitda quyuq burun-halqum ajralmasi, burun bitishi va og‘iz orqali nafas olish og‘izdan noxush hid kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Sinuslarda to‘plangan ajralma tomoq tomon oqishi natijasida og‘izda yoqimsiz ta’m va hid seziladi.
Og‘izdan noxush hid kelishi faqat sinusit bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Tish kariyesi, milk kasalliklari, reflyuks va og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasi bilan bog‘liq muammolar ham bunga sabab bo‘ladi. Shu sababli noxush hid uzoq davom etsa, uning asosiy sababi aniqlanishi kerak.
Isitma va holsizlik
O‘tkir sinusitda ayrim bemorlarda isitma, lanjlik, holsizlik va umumiy charchoq kuzatilishi mumkin. Infeksiya kuchaygan davrda organizmning qarshilik kuchi pasayib, bemor kundalik faoliyatini bajarishda qiynalishi mumkin.
Yuqori isitma, yuzda kuchli og‘riq, ko‘z atrofida shish, ongning xiralashishi yoki ensa qotishi kabi belgilar paydo bo‘lsa, vaqtni yo‘qotmasdan tibbiy muassasaga murojaat qilish kerak.
O‘tkir sinusitda belgilar to‘satdan boshlanishi mumkin. Surunkali sinusitda esa ular uzoq davom etadi va takrorlanib turadi. Sinusit ko‘pincha burun bitishi, burun-halqumga ajralma oqishi, yuz sohasida bosim va bosh og‘rig‘i bilan namoyon bo‘ladi.
Sinusit belgilari shamollash, allergik rinit, migren, tish muammolari yoki burundagi tuzilish nuqsonlari bilan adashtirilishi mumkin. Burun bitishi va ajralma 10 kundan ortiq davom etsa, belgilar yaxshilanayotgan paytda yana yomonlashsa, yuzda kuchli og‘riq, yuqori isitma yoki ko‘z atrofida shish paydo bo‘lsa, quloq, burun va tomoq shifokoriga murojaat qilish kerak.

Sinusit nimadan paydo bo‘ladi?
Sinusitning paydo bo‘lishiga ko‘plab omillar sabab bo‘lishi mumkin. Odatda kasallik inson organizmiga xos xususiyatlar va atrof-muhit omillarining birgalikdagi ta’siri natijasida rivojlanadi.
O‘tkir sinusitning eng ko‘p uchraydigan sababi viruslardir. Bunday sinusit odatda o‘z-o‘zidan cheklanishga moyil bo‘ladi. Shamollagan insonlarning taxminan 90 foizida sinusitga xos ayrim belgi va alomatlar uchrashi mumkin.
Allergiyaga moyil organizmga ega insonlar atopik deb tasniflanadi. Atopik insonlarda sinusit xurujlari tez-tez yuz berishi mumkin. Bunday bemorlarda havo ifloslanishi, hayvon juni, sigaret tutuni va chang kabi atrof-muhit omillari muhim o‘rin tutadi. Allergiya surunkali sinusitning rivojlanishiga ham sabab bo‘lishi mumkin.
Adenoidlarning kattalashuvi, burun to‘sig‘ining qiyshiqligi, kistoz fibroz, immun tizimining yetishmovchiligi va burunni juda kuchli qoqish ham surunkali sinusit sabablaridan hisoblanadi. Bundan tashqari, uzoq vaqt suv ostida qoladigan suzuvchilarda ham sinusit rivojlanishi mumkin.
Burundagi polip va o‘smalar, yot jismlar, burunning anatomik nuqsonlari hamda tish infeksiyalari sinusitni keltirib chiqaradigan boshqa omillar qatoriga kiradi.
Sinuslarning yallig‘lanishini anglatuvchi sinusit har qanday odamda uchrashi mumkin. Biroq ayrim kasalliklar va holatlar sinusit rivojlanishiga moyillikni oshiradi.
Burun o‘rtasidagi devorsimon tuzilma septum deb ataladi. Septumning o‘ng yoki chap tomonga qiyshayishi septum deviasiyasi deyiladi. Septum deviasiyasi bo‘lgan odamlarda burunning bir tomonidan havo o‘tishi cheklanishi sababli yopiq muhit yuzaga keladi. Bunday joyda mikroorganizmlar osonroq ko‘payishi mumkin.
Sinus infeksiyasini rivojlantirishi mumkin bo‘lgan sabablar quyidagilardan iborat:
- Burun poliplari
- Allergiya tarixi
- Mog‘or zamburug‘lari ta’sirida bo‘lish
- Immun tizimining zaiflashishi
- Tamaki mahsulotlaridan foydalanish
- Yaqinda o‘tkazilgan yuqori nafas yo‘llari infeksiyasi
- Kistoz fibroz
- Samolyotda tez-tez sayohat qilish
Sinusit uchun xavf omillari qanday?
Ayrim insonlarda sinusit rivojlanish xavfi yuqoriroq bo‘ladi. Ayniqsa, allergik rinit, astma, o‘pkaning surunkali obstruktiv kasalligi, burun poliplari, adenoid muammolari va burun to‘sig‘ining qiyshiqligi sinuslarning shamollatilishini buzib, infeksiya rivojlanishini osonlashtirishi mumkin.
Bundan tashqari, chekish, havo ifloslanishi ta’sirida bo‘lish, immun tizimining zaiflashishi, yuqori nafas yo‘llari infeksiyalarining tez-tez takrorlanishi va ayrim surunkali kasalliklar ham sinusit xavfini oshiradi.
O‘tkir sinusit nima?
O‘tkir sinusit — burun bitishi, yonoq suyagi, ko‘z atrofi va peshonada to‘lib turgandek tuyg‘u bilan kechadigan qisqa muddatli sinus yallig‘lanishidir. U odatda virusli nafas yo‘llari infeksiyalaridan keyin paydo bo‘ladi.
Viruslardan tashqari, bakteriyalar va zamburug‘lar ham o‘tkir sinusitni keltirib chiqarishi mumkin. Virusli o‘tkir sinusitning eng ko‘p uchraydigan qo‘zg‘atuvchilari rinovirus, adenovirus, gripp virusi va paragripp virusidir.
O‘tkir bakterial sinusitni keltirib chiqaruvchi bakteriyalarga Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae va Moraxella catarrhalis misol bo‘ladi.
Zamburug‘larning o‘tkir sinusitga sabab bo‘lishi kam uchraydi. Bunday holat, ayniqsa, immun tizimi bilan bog‘liq muammolari mavjud insonlarda kuzatilishi mumkin.
Infeksiya qo‘zg‘atuvchilaridan tashqari, allergik holatlar, burun poliplari, adenoid infeksiyalari va organizm ajralmalari juda quyuq bo‘ladigan kistoz fibroz kabi irsiy kasalliklar ham o‘tkir sinusit rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
O‘tkir sinusitda quyidagi belgilar paydo bo‘lishi mumkin:
- Burunda to‘lish va bitish
- Quyuq burun ajralmasi
- Tomoq og‘rig‘i
- Kechasi kuchayadigan yo‘tal
- Burun-halqumga ajralma oqishi
- Bosh og‘rig‘i
- Yuz sohasidagi sinuslarda bosim
- Quloq og‘rig‘i
- Tish og‘rig‘i
- Og‘izdan noxush hid kelishi
- Hid va ta’m bilish bilan bog‘liq muammolar
- Holsizlik
Ushbu belgilar orasida uchtasi o‘tkir sinusitni aniqlashda alohida ahamiyatga ega. Bular — quyuq burun ajralmasi, burun bitishi hamda yuzda og‘riq, to‘lish yoki bosim hissidir.
Bosh og‘rig‘ining o‘zi o‘tkir sinusitni aniqlash uchun yetarli belgi emas. Biroq yuzda kuchli to‘lib turgandek tuyg‘u ayrim hollarda tashxis uchun yetarli bo‘lishi mumkin.
Viruslar sababli yuzaga keladigan o‘tkir sinusit odatda 3–5 kun ichida kamayishga moyil bo‘ladi.
Belgilar 10 kun yoki undan ko‘proq davom etsa yoxud bir muddat yengillashib, keyin yana kuchaysa, sinusitning asosiy sababi bakterial infeksiya bo‘lishi mumkin.
Bolalardagi o‘tkir bakterial sinusitda kattalardan farqli ravishda boshqa belgilar bilan birga isitma ham kuzatilishi mumkin. Dastlab bolaning burun ajralmasi suvdek suyuq bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan quyuqlashadi.
O‘tkir bakterial sinusit rivojlangan insonlarning taxminan 80 foizida ilgari o‘tkazilgan yuqori nafas yo‘llari infeksiyasi mavjud bo‘ladi.
Surunkali sinusit nima?
Sinusit 12 haftadan ortiq davom etsa, u surunkali sinusit deb hisoblanadi. Surunkali sinusit infeksion kasalliklar, tuzilish bilan bog‘liq omillar va yallig‘lanish holatlarining birgalikdagi ta’siri natijasida rivojlanadi.
Chang va mog‘or kabi allergenlar, sigaret tutuni hamda nafas yo‘llaridagi shilliqni tozalashga javob beradigan kiprikchalar faoliyatining buzilishi surunkali sinusitga sabab bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, o‘rta quloq infeksiyalari vaqtida yoki astma bilan kasallangan bemorlarda ham surunkali sinusit uchrashi mumkin.
Pichan isitmasi yoki mavsumiy allergik rinit surunkali sinusitni keltirib chiqaradigan asosiy allergik sabablardan biridir. Gul changi va turli kimyoviy moddalar ham atrof-muhit allergenlari qatoriga kiradi. Ular burun shilliq qavatida yallig‘lanish keltirib chiqarib, surunkali sinusit rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Astma nafas yo‘llarida surunkali yallig‘lanish reaksiyasini yuzaga keltirgani sababli surunkali sinusitning yana bir sababidir.
Bundan tashqari, oshqozon kislotasi turli sabablarga ko‘ra qizilo‘ngachga qaytadigan reflyuks kasalligiga chalingan insonlarda ham surunkali sinusit rivojlanishi mumkin.
Surunkali sinusitda quyidagi belgilar kuzatiladi:
- Ta’m va hid bilishdagi muammolar
- Sariq-yashil rangdagi burun va burun-halqum ajralmasi
- Quyuq shilliq sababli burun bitishi
- Burundagi shilliqning halqum tomonga oqishi — postnazal oqim
- Ko‘z, peshona va yonoqlarda taranglik va noqulaylik
- Jag‘ va tish og‘rig‘i
- Haddan tashqari charchoq
- Ko‘ngil aynishi
- Quloq og‘rig‘i
- Bosh og‘rig‘i
Sinusit belgilari uzoq davom etsa va davolanmasa, kasallik rivojlanib, jiddiy sog‘liq muammolariga olib kelishi mumkin.
Uzoq davom etadigan sinusit sababli doimiy nafas olish qiyinlashadi. Natijada organizm yetarli miqdorda kislorod ololmaydi va bemor o‘zini doimiy ravishda charchagan his qilishi mumkin.
Davolanmagan sinusit quyidagi jiddiy asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin:
- Hidlarni miyada idrok etishga javob beradigan hid bilish nervi — olfaktor nerv zararlanishi natijasida hid bilish qobiliyatining doimiy yo‘qolishi
- Sinuslardagi infeksiyaning ko‘z atrofiga tarqalishi, teri infeksiyasi yoki yiringli o‘choq — abssess sababli ko‘rish bilan bog‘liq muammolar
- Sinuslarning miya pardalariga yaqin joylashgani sababli miya pardalarining yallig‘lanishi — meningit
- Bosh suyagi suyaklarining infeksiyasi
Sinusit rivojlanishining oldini olish uchun nimalar qilish mumkin?
Turli choralar va turmush tarzidagi o‘zgarishlar yordamida sinusit rivojlanish xavfini kamaytirish mumkin:
- Sog‘lom va muvozanatli ovqatlanish orqali immun tizimini mustahkamlash
- Havo ifloslanishi va sigaret tutuni kabi qo‘zg‘atuvchilardan uzoq turish
- Nafas yo‘llari infeksiyasi belgilari mavjud insonlar bilan yaqin aloqadan saqlanish
- Qo‘llarni muntazam yuvish va qo‘l gigiyenasiga rioya qilish
- Yashash joyidagi havo haddan tashqari quruq bo‘lmasligi uchun namlagichlardan foydalanish
- Har yili grippga qarshi emlanish
- Allergik kasalliklar mavjud bo‘lsa, ularni tegishli tarzda davolash
- Surunkali sinus infeksiyasiga moyillik bo‘lsa, shifokor tavsiyasiga muvofiq burunni tozalash va ochishga yordam beruvchi vositalardan foydalanish

Sinuslarning yallig‘lanishi nima?
Sinuslarning yallig‘lanishi — burun atrofida joylashgan sinus bo‘shliqlarining yallig‘lanishi va ularda shilliq to‘planishi bilan namoyon bo‘ladigan holatdir. Tibbiyotda bu holat ko‘pincha sinusit deb ataladi.
Sinuslar peshona, yonoqlar, burun ildizi va ko‘z atrofida joylashgan, ichi havo bilan to‘lgan bo‘shliqlardir. Ular odatda burun ichiga ochiladi va ishlab chiqarilgan ajralmalar burun orqali tashqariga chiqariladi.
Sinuslarning ichki yuzasida shish va yallig‘lanish yuzaga kelsa, ularning kanallari torayishi yoki butunlay berkilishi mumkin. Natijada shilliq sinuslar ichida to‘planib, burun bitishi, burun-halqumga ajralma oqishi, yuzda bosim va bosh og‘rig‘i kabi shikoyatlarni keltirib chiqaradi.
Sinuslarning yallig‘lanishi odatda shamollash, gripp yoki yuqori nafas yo‘llari infeksiyasidan keyin rivojlanadi.
Sinus yallig‘lanishi qisqa muddatli bo‘lishi yoki uzoq davom etadigan va tez-tez takrorlanadigan muammoga aylanishi mumkin. Qisqa muddatli yallig‘lanish odatda o‘tkir sinusit deb baholanadi.
Belgilar uzoq davom etsa yoki takrorlansa, surunkali sinusit ehtimoli ko‘rib chiqiladi. Surunkali sinus yallig‘lanishida allergiya, burun to‘sig‘ining qiyshiqligi, burun poliplari, immun tizimi muammolari yoki takroriy infeksiyalar muhim rol o‘ynashi mumkin.
Sinuslarning yallig‘lanishida quyidagi belgilar kuzatiladi:
- Burun bitishi
- Quyuq burun ajralmasi
- Burun-halqumga ajralma oqishi
- Yuzda to‘lib turgandek tuyg‘u
- Peshona va yonoqlarda og‘riq
- Hid bilishning pasayishi
- Yo‘tal
- Tomoq ta’sirlanishi
- Holsizlik
Ayrim bemorlarda yuqori tishlarda og‘riq, quloqda bosim yoki isitma ham kuzatilishi mumkin.
Tez-tez so‘raladigan savollar
Sinuslar necha kunda tozalanadi?
Sinuslarning tozalanish muddati sinusitning sababi, og‘irligi va bemorning umumiy sog‘lig‘iga qarab o‘zgaradi.
Yuqori nafas yo‘llari infeksiyasidan keyin yuzaga kelgan yengil sinus bitishi bir necha kun ichida kamayishi mumkin. O‘tkir sinusitda belgilar odatda 7–10 kun ichida yengillashadi.
Biroq ayrim bemorlarda burun bitishi, burun-halqumga ajralma oqishi va yuzdagi bosim uzoqroq davom etishi mumkin.
Shikoyatlar 10 kundan ortiq davom etsa, yaxshilanayotganda yana yomonlashsa yoki kuchli og‘riq va isitma bilan kechsa, quloq, burun va tomoq shifokoriga murojaat qilish kerak.
Ho‘l soch sinusitga sabab bo‘ladimi?
Ho‘l sochning o‘zi sinusitga bevosita sabab bo‘lmaydi. Sinusit odatda viruslar, bakteriyalar, allergiya, burun bitishi, sinus kanallarining torayishi yoki tuzilish bilan bog‘liq muammolar natijasida rivojlanadi.
Biroq sovuq havoda ho‘l soch bilan uzoq vaqt yurish yoki organizm qarshilik kuchining pasayishi ayrim insonlarda yuqori nafas yo‘llari infeksiyalariga moyillikni oshirishi mumkin.
Bunday infeksiyalar esa sinusit rivojlanishi uchun sharoit yaratadi. Demak, ho‘l soch to‘g‘ridan-to‘g‘ri sinusitni keltirib chiqarmaydi, ammo sezgir insonlarda kasallikka moyillikni oshiruvchi omillardan biri bo‘lishi mumkin.
Sinusit qachon xavfli bo‘ladi?
Sinusit ko‘pincha davolash mumkin bo‘lgan kasallikdir. Biroq ayrim belgilar jiddiy holatni ko‘rsatishi mumkin.
Quyidagi holatlarda vaqtni yo‘qotmasdan tibbiy muassasaga murojaat qilish kerak:
- Yuqori isitma
- Yuzning bir tomonida kuchli og‘riq
- Ko‘z atrofida shish yoki qizarish
- Ko‘rishning xiralashishi
- Narsalarni ikkita ko‘rish
- Ongning xiralashishi
- Ensa qotishi
- Juda kuchli bosh og‘rig‘i
- Belgilarning tez yomonlashishi
Bundan tashqari, tez-tez takrorlanadigan yoki 12 haftadan ortiq davom etadigan sinusit belgilari surunkali sinusit ehtimoli bo‘yicha tekshirilishi kerak.
Sinusit vaqtida qanday yotish kerak?
Sinusit vaqtida boshni biroz baland tutib yotish burun-halqumga ajralma oqishini va burun bitishini kamaytirishi mumkin.
Chalqancha yotganda bosh va tananing yuqori qismini yostiq bilan ko‘tarib turish sinuslardagi bosimni yengillashtiradi.
Xona havosi haddan tashqari quruq bo‘lmasligiga e’tibor berish, uxlashdan oldin burunni tozalash va yetarli suyuqlik ichish ham tunda erkinroq nafas olishga yordam beradi.
Nafas qisishi, yuzda kuchli og‘riq, yuqori isitma yoki uyqu sifatiga jiddiy ta’sir qiladigan burun bitishi bo‘lsa, mutaxassis ko‘rigidan o‘tish kerak.
Sinusitni nimalar qo‘zg‘atadi?
Sinusitni qo‘zg‘atuvchi omillar quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin:
- Yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari
- Allergik rinit
- Burun to‘sig‘ining qiyshiqligi
- Burun poliplari
- Sigaret tutuni
- Havo ifloslanishi
- Quruq havo
- Haroratning keskin o‘zgarishi
- Immun tizimining zaiflashishi
Chang, mog‘or, gul changi va uy hayvonlari juni kabi allergenlar burun ichidagi to‘qimalarning shishishiga sabab bo‘lib, sinuslarning bo‘shashini qiyinlashtirishi mumkin.
Sinusit xurujlari tez-tez takrorlansa, uning asosiy sababini aniqlash uchun quloq, burun va tomoq kasalliklari shifokoriga murojaat qilish kerak.
Manba: Medical Park