Tabiiy gazdan zaharlanish deb ataladigan holatlar gaz sizib chiqishi yoki gaz jihozida yoqilg‘ining chala yonishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, holsizlik va hushning buzilishi xavfli gaz ta’sirining belgilaridir. Bunday vaziyatda alomatlar kuchayishini kutmasdan xavfsiz joyga chiqish kerak.
Gaz hidi sezilsa, darhol binodan chiqing va xavfsiz joydan 104 gaz avariya xizmatiga qo‘ng‘iroq qiling. Zaharlanish alomatlari bo‘lsa, 103 tez tibbiy yordam xizmatini chaqiring.
Mavzu davomida
Tabiiy gaz va is gazi o‘rtasida qanday farq bor?
Tabiiy gazning asosiy tarkibiy qismi — metan. U yopiq xonada ko‘p miqdorda to‘plansa, havodagi kislorod ulushini kamaytirib, bo‘g‘ilishga sabab bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, gaz sizishi yong‘in va portlash xavfini tug‘diradi.
Is gazi — uglerod monoksidi, ya’ni CO — yoqilg‘i chala yonganda hosil bo‘ladi. Masalan, nosoz isitkich yoki gaz qozoni, havo almashinuvi yetishmasligi va yonish mahsulotlarining tashqariga chiqmasligi uning to‘planishiga olib kelishi mumkin.
Maishiy tabiiy gazga sizishni sezish uchun o‘tkir hidli modda qo‘shiladi. Is gazi esa rangsiz va hidsiz. Shu sababli gaz hidi yo‘qligi is gazidan zaharlanish xavfi yo‘qligini bildirmaydi.
Tabiiy gazdan zaharlanish belgilari qanday?
Is gazidan zaharlanishning dastlabki alomatlari oddiy charchoq yoki shamollashga o‘xshashi mumkin. Ko‘p uchraydigan belgilar:
- bosh og‘rig‘i va bosh aylanishi;
- holsizlik, charchoq;
- ko‘ngil aynishi va qusish;
- ko‘krak qafasida og‘riq;
- fikrlashning qiyinlashishi, hush chalkashishi.
Og‘ir holatda odam hushini yo‘qotishi va hayoti xavf ostida qolishi mumkin. Uxlayotgan kishi xavfni sezmay qolishi ehtimoli bor. Belgilar har doim bir xil tartibda rivojlanmaydi. CDC
Bir xonadagi bir nechta odamda o‘xshash shikoyatlar paydo bo‘lishi zaharlanishga shubhani kuchaytiradi. Alomatlarning tashqariga chiqqanda kamayishi ham muhim belgi, ammo bu tibbiy tekshiruvdan voz kechishga asos bo‘lmaydi. CDC klinik tavsiyalari, NHS
Gaz hidi sezilganda nima qilish kerak?
Birinchi vazifa — odamlarni xavfli muhitdan chiqarish. Sizayotgan joyni qidirish yoki jihozni ta’mirlash uchun xonada qolmang.
- Binodan chiqing. Atrofdagilarni ogohlantiring va xavfsiz chiqishiga yordam bering.
- Elektr tugmalariga tegmang. Chiroq, ventilyator yoki boshqa jihozni yoqmang ham, o‘chirmang ham. Xonada telefondan foydalanmang.
- Olov yoqmang. Chekish, gugurt yoki zajigalka ishlatish mumkin emas.
- Gaz jo‘mragini faqat xavfsiz bo‘lsa yoping. Bu harakat yoki deraza ochish evakuatsiyani kechiktirmasligi kerak.
- Tashqaridan yordam chaqiring. Gaz sizishi haqida 104 xizmatiga xabar bering.
Gaz sizishini hech qachon ochiq olov bilan tekshirmang.
Mutaxassislar xavfsizligini tasdiqlamaguncha binoga qaytmang. Ichkarida odam qolgan bo‘lsa, qutqaruvchilarga ayting; uni olib chiqish uchun gaz to‘plangan joyga himoyasiz kirmang.
Gazdan zaharlanganda birinchi yordam qanday ko‘rsatiladi?
Yordamni faqat xavfsiz joyda ko‘rsating. Jabrlanuvchining hushini va normal nafas olayotganini tekshiring, 103 xizmatiga uning holatini tushuntiring.
Hushsiz, ammo normal nafas olayotgan odamni yonboshiga yotqizing va nafasini kuzating. Bu nafas yo‘lining ochiq qolishiga yordam beradi.
Odam hushsiz bo‘lib, normal nafas olmasa yoki faqat uzilib-uzilib hansirasa, yurak–o‘pka reanimatsiyasini boshlash kerak. Telefonni xavfsiz joyda ovoz kuchaytirgichga qo‘yib, tez yordam dispetcheri ko‘rsatmalariga amal qiling.
Toza havoga chiqqach o‘zini yaxshiroq his qilish zaharlanish to‘liq o‘tib ketganini anglatmaydi. Is gazidan zaharlanishga shubha bo‘lsa, tez tibbiy baholash zarur. Holsiz yoki boshi aylanayotgan odam avtomobilni o‘zi boshqarmasligi kerak.
Zaharlanish qanday aniqlanadi va davolanadi?
Shifokor bemor qayerda bo‘lgani, qanday jihoz ishlagani va alomatlar qachon boshlanganini aniqlaydi. Is gaziga shubha bo‘lsa, qondagi karboksigemoglobin — is gazining gemoglobin bilan birikmasi — tekshiriladi.
Oddiy barmoq pulsoksimetridagi kislorod ko‘rsatkichi normal chiqishi is gazidan zaharlanishni inkor etmaydi. Gazli muhitdan chiqqandan keyin o‘tgan vaqt ham tahlil natijasiga ta’sir qiladi.
Is gazidan zaharlanishda tibbiyot xodimlari kislorod bilan davolaydi. Ayrim og‘ir holatlarda maxsus kamerada yuqori bosim ostida kislorod berish usuli ko‘rib chiqiladi. Davolash bemorning belgilari va tekshiruv natijalariga qarab belgilanadi.
Homiladorlar va bolalar uchun xavf qanday?
Homiladorlar, chaqaloqlar, keksalar, yurak yoki nafas tizimi kasalligi bor odamlar is gazi ta’siriga ayniqsa sezgir. Homilador ayolda alomatlar yengil bo‘lsa ham, homila uchun xavfni uy sharoitida baholab bo‘lmaydi. Shubhali ta’sirdan keyin tez tibbiy tekshiruv kerak.
Gazdan zaharlanishning oldini qanday olish mumkin?
Gaz qozoni, suv isitkich va boshqa yonilg‘i bilan ishlaydigan jihozlarni malakali mutaxassisga muntazam tekshirtiring. Mo‘ri va shamollatish yo‘llarini to‘sib qo‘ymang. Gaz plitasi yoki duxovkadan xonani isitish uchun foydalanmang.
Generatorni uy yoki garaj ichida, hatto eshik va derazalar ochiq bo‘lsa ham ishlatmang. Uni tashqarida, eshik, deraza va havo kirish joylaridan kamida taxminan 6 metr uzoqda joylashtirish kerak. Uyda, ayniqsa yotoq joylari yaqinida, is gazini aniqlaydigan signalizator o‘rnating va ishlab chiqaruvchi ko‘rsatmalariga muvofiq tekshiring.
Oddiy CO signalizatori tabiiy gaz sizishini aniqlamaydi. Tabiiy gaz uchun mos alohida datchik yoki ikkala gazni ham aniqlashi ko‘rsatilgan qurilma kerak. Datchik tanlashda aynan qaysi gazni aniqlashini tekshiring.
Ko‘p beriladigan savollar
Tabiiy gazdan zaharlanish qancha vaqtdan keyin bilinadi?
Tabiiy gazdan zaharlanish, xususan, is gazi (karbon monoksid) organizmga kirishi natijasida yuzaga keladi. Zaharlanish alomatlari qisqa vaqt ichida namoyon bo‘lishi mumkin. Hatto bir nechta oddiy belgilar ham insonning is gazidan zaharlanganini ko‘rsatishi mumkin.
Tabiiy gazdan zaharlanish qaysi tahlil orqali aniqlanadi?
Is gazidan zaharlanishni aniqlash uchun bemordan qon namunasi olinadi. Qon tahlili orqali organizmdagi karboksigemoglobin (COHb) miqdori tekshiriladi. Ushbu ko‘rsatkich insonning karbon monoksid gazidan zaharlanganini aniqlashga yordam beradi.
Tabiiy gazdan zaharlanish o‘limga olib keladimi?
Ha, is gazidan zaharlanish o‘limga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, inson uyqu vaqtida karbon monoksid gaziga duchor bo‘lsa, zaharlanishni sezmasligi mumkin. Bunday vaziyatda organizmning kislorod bilan ta’minlanishi buziladi. Kislorod yetishmovchiligi natijasida inson hushini yo‘qotishi, og‘ir holatlarda esa vafot etishi mumkin.
Tabiiy gazdan zaharlanishni uy sharoitida qanday davolash mumkin?
Is gazidan zaharlanishda uy sharoitida mustaqil davolanish tavsiya etilmaydi. Zaharlanish darajasiga qarab bemorga kislorod terapiyasi va boshqa tibbiy muolajalar kerak bo‘lishi mumkin.
Bemorning ahvoli barqarorlashgach, shifokor ruxsati bilan davolanish yoki tiklanish jarayonini uyda davom ettirish mumkin. Ayrim hollarda, ayniqsa, keksa bemorlarga shifokor nazorati ostida uy sharoitida kislorod terapiyasi buyurilishi mumkin.
Muhim: Is gazidan zaharlanishga shubha tug‘ilganda, darhol toza havoga chiqish va tez tibbiy yordam chaqirish kerak.
Tabiiy gazdan zaharlanish necha kunda o‘tib ketadi?
Is gazidan zaharlanishdan tiklanish muddati insonning karbon monoksid gaziga qancha vaqt va qanday miqdorda duchor bo‘lganiga bog‘liq.
Yengil zaharlanish holatlarida bemorning ahvoli nisbatan tez yaxshilanishi mumkin. Og‘ir zaharlanishda esa davolanish va tiklanish jarayoni uzoqroq davom etadi.
Zaharlanishning qancha vaqtda butunlay o‘tib ketishini aniq aytish qiyin. Bu insonning umumiy salomatligi, zaharlanish darajasi va ko‘rsatilgan tibbiy yordamga bog‘liq.