B12 vitamini suvda eriydigan, organizm tomonidan ishlab chiqarilmaydigan va tashqaridan olinishi zarur bo‘lgan hayotiy ahamiyatga ega B guruhi vitaminidir. Kobalamin deb ham ataladigan ushbu vitamin oziq moddalarni energiyaga aylantirish, qizil qon hujayralarini hosil qilish va genetik axborotni tashuvchi DNK sintezini qo‘llab-quvvatlashda ishtirok etadi.
B12 vitamini organizmda muhim vazifalarni bajarishi bilan birga, oz miqdorda bo‘lsa ham zaxira sifatida to‘planishi mumkin. Ushbu vitamin asosan hayvonlardan olinadigan oziq-ovqat mahsulotlarida uchrashi sababli uning yetishmovchiligi yoki ortiqchaligi sezilarli bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, B12 vitaminiga boy oziq-ovqat mahsulotlari yoki biologik faol qo‘shimchalarni yuqori dozada iste’mol qilish qondagi vitamin darajasining oshishiga olib kelishi mumkin. Natijada B12 vitaminining yuqori bo‘lishi bilan bog‘liq turli salomatlik muammolari kuzatilishi mumkin.
Bunday holatda B12 darajasi oshishining sababini aniqlash va tegishli davolash rejasini tuzish uchun mutaxassis shifokorga murojaat qilish tavsiya etiladi.
Mavzu davomida
B12 vitaminining yuqori bo‘lishi qanday zarar keltiradi?
Kobalaminning bir qismi mushaklar, jigar va boshqa to‘qimalarda zaxira sifatida to‘planishi mumkin. Uning ortiqcha qismining katta miqdori esa buyraklar orqali organizmdan chiqariladi.
Kobalaminga bo‘lgan ehtiyoj ayniqsa homiladorlik va emizish davrida ortadi. B12 vitamini zarur miqdordan ortiq qabul qilinganda, uning bir qismi organizmda to‘planishi mumkin. Organizmdagi kobalamin zaxirasi taxminan 4 milligrammgacha yetishi mumkin. Ortiqcha miqdor esa turli belgilar bilan namoyon bo‘lishi ehtimoli mavjud.
B12 vitaminining yuqori bo‘lishi qondagi kobalamin miqdorining me’yoriy ko‘rsatkichlardan oshishi bilan izohlanadi. Qondagi kobalamin darajasi uchun 232–1245 pg/ml oralig‘i ko‘rsatilishi mumkin. Biokimyoviy tahlillarda esa me’yoriy oraliq ko‘pincha 171,22–918,81 pmol/l sifatida olinadi.
Takroriy tekshiruvlarda qondagi B12 darajasi 1245 pg/ml dan yuqori aniqlansa, vitamin darajasining oshishiga bog‘liq belgilar paydo bo‘lishi mumkin.
Agar B12 darajasi biologik faol qo‘shimchalar yoki oziq-ovqat mahsulotlarini ko‘p iste’mol qilish natijasida oshgan bo‘lsa, ularni qabul qilish to‘xtatilgach, ko‘rsatkichlar qisqa vaqt ichida me’yorga qaytishi mumkin.
Ammo kobalamin darajasi doimiy ravishda yuqori bo‘lib qolsa, bu boshqa kasalliklarning belgisi bo‘lishi mumkin. To‘liq tibbiy tekshiruvdan o‘tish va shifokor nazoratida bo‘lish ayrim kasalliklarni erta aniqlashga yordam beradi.
B12 vitamini darajasining yuqori bo‘lishi bilan bog‘liq ehtimoliy belgilar quyidagilardan iborat.

Teri toshmalari
Teri bilan bog‘liq o‘zgarishlar B12 darajasi oshganda kuzatilishi mumkin bo‘lgan eng sezilarli belgilar qatoriga kiradi. Bunda:
- terining qizarishi;
- rozatseya;
- tanada dog‘lar paydo bo‘lishi;
- qichishish;
- terining bo‘rtib chiqishi yoki shishishi kuzatilishi mumkin.
Teri belgilarining qisqa vaqt ichida paydo bo‘lishi B12 vitaminini yuqori dozada qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Oshqozon-ichak tizimi bilan bog‘liq muammolar
B12 darajasining oshishi fonida oshqozon va ichaklar bilan bog‘liq ayrim belgilar kuzatilishi mumkin. Jumladan:
- qorin og‘rig‘i;
- ko‘ngil aynishi;
- qusish;
- ovqat hazm bo‘lishining buzilishi;
- qorin dam bo‘lishi;
- ich ketishi.
Belgilar kuchli bo‘lsa, oshqozon yoki qorin sohasida spazmlar va og‘ir ich ketishi kuzatilishi mumkin.
Mushak va asab tizimidagi o‘zgarishlar
Kobalaminni uzoq vaqt davomida yuqori dozada qabul qilish mushak va asab tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Bunday holatda:
- tanada jimirlash;
- sezuvchanlikning pasayishi;
- karaxtlik;
- kuchli uyquchanlik hissi paydo bo‘lishi mumkin.
Ayrim odamlarda bu belgilar tananing o‘ng tomonida ko‘proq sezilishi va doimiy tus olishi mumkin.
Ruhiy holatdagi o‘zgarishlar
B12 vitaminining ortiqchaligi miya faoliyatidagi signal uzatish jarayonlariga ta’sir qilib, stress darajasini oshirishi mumkin. Natijada:
- vahima xurujlari;
- xavotir;
- depressiya;
- asabiylik;
- ruhiy taranglik kabi holatlar kuchayishi mumkin.
Kayfiyatdagi taranglik B12 vitaminining yuqori bo‘lishi bilan bog‘liq ehtimoliy holatlardan biridir.
Uyqusizlik
Insomniya deb ataladigan uyqusizlik muammosi mavjud bo‘lgan odamlarda bu holat kuchayishi mumkin.
Kobalamin moddalar almashinuvida oziq moddalarni parchalash va energiyaga aylantirish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli organizmdagi energiya almashinuvining kuchayishi odatdagi uyqu tartibiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, uyqusizlikka sabab bo‘lishi mumkin.
Qon ivishi va yurak-qon tomir tizimi bilan bog‘liq xavflar
Kobalamin organizmda gemoglobin hosil bo‘lishi va temir almashinuvi jarayonlarida ishtirok etadi.
Vitamin miqdori haddan tashqari oshganda, qon ivishida ishtirok etuvchi trombotsitlar sonining ko‘payishi mumkinligi ta’kidlanadi. Natijada qon tomirlarida tromb hosil bo‘lish xavfi ortishi mumkin.
Bu holat quyidagi kasalliklar xavfini oshirishi mumkin:
- yurak xuruji;
- insult;
- qon tomirlarining tiqilib qolishi;
- falaj;
- yurak yetishmovchiligi.
Yurak yetishmovchiligi kobalamin darajasi yuqori bo‘lishi bilan bog‘liq eng jiddiy oqibatlardan biri sifatida ko‘rsatiladi.
Qon bosimining oshishi va bosh aylanishi
Kobalamin darajasining yuqori bo‘lishi qonning quyuqlashishiga ta’sir qilishi mumkin. Buning natijasida:
- arterial qon bosimining ko‘tarilishi;
- bosh og‘rig‘i;
- bosh aylanishi kabi belgilar kuzatilishi mumkin.
Boshqa belgilar
B12 darajasining sezilarli oshishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa jiddiy belgilar quyidagilardir:
- ishtahaning pasayishi;
- charchoq;
- holsizlik;
- tanada shish paydo bo‘lishi;
- o‘pkada shish, ya’ni o‘pka shishi rivojlanishi.
B12 vitamini darajasining oshishi nima sababdan yuz beradi?
B12 vitamini darajasi oshishidan oldin ayrim kasalliklar, ovqatlanish odatlari va moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlar bu jarayonni yuzaga keltirishi mumkin.
B12 darajasining oshishiga ta’sir qiluvchi omillar quyidagilardir.
B12 vitaminiga boy mahsulotlarni ko‘p iste’mol qilish
Quyidagi hayvonlardan olinadigan oziq-ovqat mahsulotlarini har kuni zarur miqdordan ortiq iste’mol qilish B12 darajasining oshishiga olib kelishi mumkin:
- dengiz mahsulotlari;
- tuxum;
- sut va sut mahsulotlari;
- qizil go‘sht;
- parranda go‘shti.
Jigar kasalliklari
Jigar kasalliklari B12 darajasining oshishiga sabab bo‘lishi mumkin.
O‘tkir jigar kasalligida jigar hujayralarida saqlanayotgan kobalamin hujayralarning shikastlanishi natijasida ko‘p miqdorda qonga chiqishi mumkin.
Surunkali jigar kasalliklarida esa oziq-ovqat bilan qabul qilingan kobalamin jigar hujayralarida yetarli darajada saqlanmaydi. Natijada uning qondagi miqdori oshishi mumkin.
Bunday holatga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan kasalliklar:
- jigar saratoni;
- jigar sirrozi;
- o‘tkir gepatit.
Saraton kasalliklari
Ayrim saraton kasalliklarida qondagi kobalamin miqdori oshishi mumkin. Jumladan:
- o‘pka saratoni;
- leykemiya;
- politsitemiya;
- ko‘krak bezi saratoni;
- buyrak saratoni;
- ichak saratoni.
Tizimli va yuqumli kasalliklar
Ayrim tizimli va yuqumli kasalliklar ham qondagi B12 miqdorining oshishiga sharoit yaratishi mumkin.
Bular qatoriga quyidagilar kiradi:
- revmatoid artrit;
- tizimli qizil yugurik, ya’ni lupus;
- ich terlama;
- bezgak.
Qon kasalliklari
Ayrim qon kasalliklarida kobalamin miqdori ortishi mumkin.
Muhim sabablar qatoriga:
- miyelodisplastik sindrom;
- surunkali miyeloid leykemiya kiradi.
Bundan tashqari, gipereozinofil sindromda allergik jarayonlarning kuchayishi qondagi kobalamin miqdorining oshishiga olib kelishi mumkin.

Bolalarda B12 vitaminining yuqori bo‘lishi qanday zarar keltiradi?
Bolaning qon tahlilida B12 darajasi yuqori aniqlansa, pediatr zarur tekshiruvlarni o‘tkazib, kasallik tarixini baholaydi.
Qon, buyrak va jigar kasalliklarini aniqlash maqsadida keng qamrovli tekshiruvlar o‘tkazilishi va dastlabki tashxis qo‘yilishi mumkin.
Hozirgi kunda qondagi B12 miqdorini bevosita pasaytirishga qaratilgan aniq davolash usuli mavjud emas. Shu sababli uning bolaning o‘sishi va rivojlanishiga ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ta’siri muntazam kuzatib boriladi.
Bolalarda B12 darajasining oshishi ko‘pincha biologik faol qo‘shimchalarni ortiqcha qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatda qo‘shimchalarni to‘xtatish va B12 ga boy ayrim mahsulotlarni vaqtincha cheklash orqali ko‘rsatkichlarni me’yorga keltirish mumkin.
O‘tkazilgan ayrim tadqiqotlarda bolalarda B12 darajasining yuqori bo‘lishi sezilarli salbiy oqibatlarga olib kelmasligi qayd etilgan. Shunga qaramay, qon ko‘rsatkichlarini muntazam nazorat qilish muhimdir.
Ayollarda B12 vitaminining yuqori bo‘lishi qanday zarar keltiradi?
Ayrim tadqiqotlarda kobalamin darajasi uzoq vaqt davomida yuqori bo‘lib qolgan odamlarda saraton kasalligi aniqlanish xavfi besh baravar yuqori bo‘lishi mumkinligi haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Bundan tashqari, homiladorlik davrida B12 ko‘rsatkichlarining haddan tashqari yuqori bo‘lishi chaqaloqda aqliy rivojlanish bilan bog‘liq muammolar va autizm xavfining oshishi bilan bog‘liqligini ko‘rsatuvchi ayrim tadqiqotlar mavjud.
Homiladorlik davrida qon ivishining kuchayishi quyidagi holatlarni yuzaga keltirishi mumkin:
- yurak urish tezligining oshishi;
- yuqori arterial qon bosimi;
- shish paydo bo‘lishi.
Bu belgilar homilador ayolning hayot sifatini pasaytirishi mumkin.
B12 vitamini darajasining yuqori bo‘lishi qanday davolanadi?
Kobalamin miqdori B12 vitaminli inyeksiyalar, multivitamin komplekslari yoki biologik faol qo‘shimchalarni qabul qilish natijasida oshishi mumkin.
Bunday holatda kobalamin saqlovchi mahsulotlar, qo‘shimchalar va inyeksiyalarni shifokor tavsiyasiga ko‘ra vaqtincha to‘xtatish mumkin.
Shuningdek, kobalaminga boy hayvonlardan olinadigan mahsulotlarni vaqtincha cheklash tavsiya qilinishi mumkin. Bunday mahsulotlarga:
- go‘sht;
- baliq;
- parranda go‘shti;
- tuxum;
- sut va sut mahsulotlari kiradi.
Davolash jarayonini nazorat qiluvchi shifokorlar qondagi B12 miqdori nima sababdan oshganini aniqlashga harakat qiladi. Davolash aniqlangan sababga qarab belgilanadi.
Agar kobalamin darajasi boshqa bir kasallik tufayli oshgan bo‘lsa, birinchi navbatda asosiy kasallikni davolash kerak.
B guruhi vitaminlarining ortiqcha qismi odatda siydik orqali organizmdan chiqariladi. Shu sababli yetarli miqdorda suv ichish organizmdan ortiqcha moddalarni chiqarishga yordam berishi mumkin.
Jismoniy mashqlar va faollikni oshirish ham suyuqlik almashinuvini kuchaytirib, buyraklar faoliyatini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Kofein kabi siydik haydovchi moddalar siydik miqdorini oshirishi mumkinligi sababli ayrim manbalarda tavsiya etiladi. Shuningdek, mitti palma, uzum urug‘i, moringa va temirtikan kabi o‘simlik qo‘shimchalari siydik haydovchi xususiyati tufayli tavsiya qilinishi mumkin.
Biroq siydik haydovchi mahsulotlar yoki o‘simlik qo‘shimchalarini shifokor bilan maslahatlashmasdan qabul qilish tavsiya etilmaydi.
Ko‘p so‘raladigan savollar
B12 vitaminining yuqori bo‘lishidan kelib chiqadigan zararlarni kamaytirish uchun qaysi mahsulotlarni vaqtincha cheklash kerak?
Kobalamin miqdori yuqori bo‘lgan hayvonlardan olinadigan mahsulotlarni vaqtincha cheklash mumkin.
Bular quyidagilardir:
- dengiz mahsulotlari;
- tuxum;
- sut va sut mahsulotlari;
- qizil go‘sht;
- parranda go‘shti.
Oziq-ovqat mahsulotlarini cheklash shifokor yoki diyetolog tavsiyasiga ko‘ra amalga oshirilishi kerak.
B12 vitaminining yuqori bo‘lishi ayrim kasalliklarga sabab bo‘ladimi?
B12 darajasining oshishi ayrim holatlarda buyrak faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va buyrak yetishmovchiligi bilan bog‘liq jarayonlarni kuchaytirishi mumkinligi ta’kidlanadi.
Shuningdek, qonning quyuqlashishi yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshirib, og‘ir holatlarda to‘satdan o‘limga olib kelishi mumkin.
Qon aylanish tizimida qon oqimining sekinlashishi butun organizmga salbiy ta’sir ko‘rsatib, hujayralarning yangilanish jarayonini sekinlashtirishi mumkin.
B12 vitaminining yuqori bo‘lishini davolash uchun qaysi bo‘limga murojaat qilish kerak?
Katta yoshdagi odamlar ichki kasalliklar shifokori, ya’ni terapevtga murojaat qilishlari kerak.
Bolalarni esa pediatr — bolalar salomatligi va kasalliklari bo‘yicha mutaxassis ko‘rigidan o‘tkazish tavsiya etiladi.
Manba: Medical Park