Pechdan zaharlanish rangi va hidi bo‘lmagan, nafas yo‘llarini bezovta qilmaydigan gaz turi — uglerod monoksidi CO (is gazi) nafasga yutilishi natijasida yuzaga keladi.
Uglerod monoksididan zaharlanish deb ham ataladigan pechdan zaharlanish o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan xavfli zaharlanish turidir. Tanadagi qizil qon hujayralarida kislorod o‘rnini uglerod monoksidi egallashi natijasida jiddiy to‘qima shikastlanishlari va o‘lim kabi oqibatlar kuzatilishi mumkin.
“Pechdan zaharlanish qanday yuz beradi?” degan savolga shunday javob berish mumkin: o‘tin, ko‘mir, propan kabi yoqilg‘ilar pech ichida yonganda va pech ichida to‘plangan gaz xona ichiga sizib chiqqanda zaharlanish yuzaga keladi. Pechdan zaharlanishda organizm kislorodsiz qoladi va xavfli oqibatlar paydo bo‘ladi.
Pechdan zaharlanishning salbiy ta’sirlaridan saqlanish uchun pechlarga muntazam texnik xizmat ko‘rsatish zarur.
Mavzu davomida
Pechdan zaharlanish nima?
Inson organizmi uchun zararli bo‘lgan uglerod monoksidi gazini nafasga yutish natijasida yuzaga keladigan zaharlanish “pechdan zaharlanish nima?” degan savolga javob bo‘ladi.
Uglerod monoksidi gazi rangsiz va hidsiz bo‘lgani uchun uni nafasga yutayotgan paytda sezish deyarli imkonsiz. Zaharlanish holatlarining og‘ir bosqichlarida bu gaz o‘limga sabab bo‘lishi mumkin. Fossil yoqilg‘ilar yonishi natijasida ajralib chiqadigan uglerod monoksidi gazi qondagi kislorod miqdorini kamaytiradi va uni nafasga yutgan odamning hayotiga xavf tug‘diradi. Uglerod monoksidi bilan zaharlanish o‘lim bilan tugamagan hollarda ham doimiy shikastlanishlar kuzatilishi mumkin.
Pechdan zaharlanish, ayniqsa, pechdan foydalanish keng tarqalgan hududlarda ko‘proq uchrashi mumkin. Ayrim ehtiyot choralarini ko‘rish orqali bunday zaharlanishlarning oldini olish mumkin. Pech ichiga begona moddalarni tashlamaslik, pech quvurlari va tizimlarini ma’lum vaqt oralig‘ida tekshirib, tozalab turish pechdan zaharlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi.
Pechdan zaharlanish belgilari qanday?
Pechdan zaharlanish boshqa zaharlanish turlaridan farq qiladigan belgilar bilan namoyon bo‘ladi.
Bu gazdan kelib chiqadigan zaharlanish bo‘lgani uchun u miya faoliyatiga ta’sir qiluvchi alomatlar orqali ajralib turadi. Pechdan zaharlanish belgilari quyidagilar:
- unutuvchanlik;
- ko‘krak og‘rig‘i;
- uyquchanlik;
- harakatsizlik;
- bosh aylanishi;
- diqqatning chalg‘ishi;
- ongning xiralashishi;
- hushdan ketish;
- ko‘z oldi qorong‘ilashishi;
- hushdan ketib qolish;
- charchoq;
- nafas olish qiyinlashishi;
- mushaklar koordinatsiyasining susayishi.
Pechdan zaharlanish belgilari juda jiddiy e’tibor talab qiladigan zaharlanish alomatlaridir. Pech gazidan zaharlanish bemor sog‘lig‘ida og‘ir muammolarga olib kelishi mumkin va albatta davolanishni talab qiladi. A’zo va to‘qimalarning shikastlanishiga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan pechdan zaharlanish ko‘pincha kechasi, odamlar uxlayotgan vaqtda sodir bo‘ladi.

Hidi bo‘lmagan bunday gazlarni uyqu holatida sezish imkonsiz. Bu esa odamning gaz sizib chiqayotganini anglamasdan hayotdan ko‘z yumishiga olib kelishi mumkin. Pechdan zaharlanishning oldini olish uchun pech va pech quvurlarini muntazam ravishda tozalab turish kerak.
Pechdan zaharlanish nima sababdan yuz beradi?
“Pechdan zaharlanish nima va nima sababdan yuz beradi?” degan savollar bunday holatning oldini olmoqchi bo‘lgan odamlar eng ko‘p javob izlaydigan savollardan biridir. Pechdan zaharlanish isitish maqsadida o‘rnatilgan pechlardan zaharli gazlarning tashqariga, ya’ni xona ichiga sizib chiqishi natijasida yuz beradi.
Hidi va rangi bo‘lmagan uglerod monoksidi gazi odamlar tomonidan sezilmaydi va zaharlanishga olib keladi. Pechdan zaharlanish holatlarining oldini olish uchun ayrim choralar ko‘rilishi mumkin.
Bu choralar yordamida zaharlanish holatlarini kamaytirish va odamlar sog‘lig‘ini himoya qilish maqsad qilinadi. Uy ichidagi kombi va pechlarga muntazam texnik xizmat ko‘rsatish bunday gazdan zaharlanishlarning oldini olishda samarali hisoblanadi.
Uglerod monoksidi chiqaradigan qurilmalar joylashgan xonalar to‘g‘ri shamollatilishi kerak. Uglerod monoksidi gazini odamlar sezolmaydi. Ammo uglerod monoksidi detektorlari yordamida gaz sizib chiqishini aniqlash va tezda zarur choralarni ko‘rish mumkin.
Pechdan zaharlanish necha soatda bilinadi?
Pechdan zaharlanish belgilari taxminan 15–30 daqiqa ichida o‘zini ko‘rsata boshlaydi. Bu vaqtda nafas olishda muammo, yo‘tal, ko‘zlarda achishish kabi turli ta’sirlar kuzatilishi mumkin. Belgilar sezilgan ilk daqiqalarda xonani tark etish, keyin esa xonani shamollatib, uglerod monoksidi gazidan tozalash juda muhim.
Pechdan zaharlanish gumoni bo‘lgan odamlar tibbiyot muassasasiga murojaat qilishi, zaharlanishni aniqlash va tashxis qo‘yish uchun ayrim tekshiruvlardan o‘tishi kerak. Pechdan zaharlanishda odamning umumiy holati tekshiriladi va ayrim testlar o‘tkaziladi. Shu orqali bemorning zaharlanish darajasini aniqlash osonroq bo‘ladi.
Zaharlanish tashxisini qo‘yish uchun shifoxonada shifokor nazorati ostida o‘tkaziladigan ayrim tekshiruvlar quyidagilar:
- karboksihemoglobin darajasi;
- qon zardobi biokimyosi;
- arterial qon gazlari tahlili;
- EKG;
- LDH;
- umumiy qon tahlili;
- umumiy siydik tahlili;
- tomografiya;
- MRT;
- toksikologik tekshiruvlar;
- laktat darajasi.
Pechdan zaharlanish qanday o‘tadi?
Pechdan zaharlanish holatlarida birinchi yordamning har qanday turi juda muhimdir. Zaharlangan odam turgan joy darhol shamollatilishi va xonaga kislorod kirishi ta’minlanishi kerak. Bemorni xavfli muhitdan tezda olib chiqish uning ko‘radigan zararini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.

Shifoxonaga olib borilgan bemorlarga avvalo sof kislorod beriladi va organizmdagi kislorod miqdorini qayta tiklashga harakat qilinadi. To‘qimalarga kislorod yetkazish orqali to‘qima shikastlanishi va o‘limning oldini olish maqsad qilinadi. Zaharlanish yengil yoki og‘ir bo‘lishidan qat’i nazar, kislorod terapiyasi barcha bemorlarga birinchi navbatda qo‘llaniladi.
Zaharlanishning dastlabki ta’sirlari bartaraf etilgandan so‘ng, bemorning zarar ko‘rish darajasiga qarab davolash davom ettiriladi. Ba’zi davolash usullari uy sharoitida davom ettirilishi mumkin, ayrim holatlarda esa shifoxonada parvarish talab qilinadi.
Pech gazi yetkazgan zarar aniqlangandan keyin shifoxona sharoitida davolash jarayoni boshlanadi. Miya, yurak va o‘pka kabi muhim a’zolarning qanchalik zararlangani mutaxassis shifokorlar tomonidan tekshiriladi. Shunga qarab davolash rejasi tuziladi va bemorning imkon qadar qisqa muddatda sog‘lig‘ini tiklash maqsad qilinadi.
Tez-tez so‘raladigan savollar
Pech qaysi holatda zaharlaydi?
Pechdan zaharlanish pech quvurlaridan sizib chiqadigan gazlar sababli yuzaga keladi. Pechda nosozlik paydo bo‘lishi zaharlanish xavfini oshiradi. Uglerod monoksidi gazi ajralib chiqishi natijasida zaharlanish sodir bo‘ladi.
Pechdan zaharlanish qanday aniqlanadi?
Zaharlanishni aniqlash uchun ayrim belgilarni kuzatish mumkin. Ko‘ngil aynishi, bosh og‘rig‘i, charchoq kabi holatlar pechdan zaharlangan odamlarda uchraydigan belgilar qatoriga kiradi.
Pechdan zaharlanish qanday oldini olinadi?
Bunday holatning oldini olish uchun, ayniqsa, shamolli ob-havoda pechni yonib turgan holatda nazoratsiz qoldirmaslik kerak. Pech ichida yetarli miqdorda ko‘mir bo‘lishi va yoqish jarayonida qopqoqlar ochiq bo‘lishi ta’minlanishi kerak. Mo‘ri va quvurlarni muntazam tozalash, quvurlarning butunligini tekshirish pechdan zaharlanishning oldini olishda samarali usullar qatoriga kiradi.
Pechdan zaharlanish qachon bilinadi?
Pechdan kelib chiqadigan zaharlanish ta’sirlari odatda 15–30 daqiqa ichida namoyon bo‘la boshlaydi. Pech gazidan zaharlangan odamlarda yo‘tal, tomoqda achishish yoki tirnashish hissi, ko‘ngil aynishi kabi turli belgilar kuzatilishi mumkin.
Pech yonib turgan xonada uxlash mumkinmi?
Agar pechli joyda yashasangiz, pech turgan xonada emas, boshqa xonada uxlashni tanlaganingiz ma’qul. Pech joylashgan xona har doim ma’lum darajada xavf tug‘dirishi mumkin. Shuning uchun imkon bo‘lsa, pech issiqligi yetib boradigan, ammo pechning o‘zi joylashmagan xonada uxlash yaxshiroq.
Pechdan zaharlanishda nima yordam beradi?
Agar zaharlanish sodir bo‘lgan bo‘lsa, avvalo qondagi kamaygan kislorod miqdorini tiklash kerak. Shuning uchun zaharlangan odamni ochiq havoga olib chiqish va kislorod yordami ko‘rsatish juda muhim. Pech gazi tarqalgan xonani shamollatish va zararli gazlarni tashqariga chiqarish ham juda katta ahamiyatga ega.
Pech yoqishda nimalarga e’tibor berish kerak?
Pech yoqilayotganda, agar ko‘mirli pech hali o‘chmagan bo‘lsa, yonayotgan ko‘mir ustiga bevosita suv quyish tavsiya etilmaydi. Rezina, plastik, tibbiy chiqindilar va axlatlarni pechda yoqish to‘g‘ri emas. Pechlarda faqat o‘tin, ko‘mir kabi yoqish uchun mo‘ljallangan materiallardan foydalanish kerak. Ko‘mir qoplarini yoqish ham xavfli hisoblanadi.