Shakarsiz ovqatlanish ma’lum bir muddat davomida qo‘llanadigan parhez turlaridan biridir. U vegan yoki vegetarian ovqatlanish kabi doimiy tarzda davom ettirilmaydi. Odatda 21 kun davomida shakarsiz ovqatlanish orqali qandli diabet kabi ko‘plab kasalliklarning oldini olish maqsad qilinadi.
Shakarsiz ovqatlanish deyilganda, ko‘pchilik faqat shirinlik iste’molini to‘xtatish kerak, deb o‘ylaydi. Biroq shakarsiz ovqatlanish parhezi turli xil oziq-ovqat mahsulotlarini qamrab oladi. Chunki shakar kun davomida iste’mol qiladigan ko‘plab mahsulotlarimiz tarkibida mavjud.
Bunda faqat tozalangan, ya’ni rafinadlangan shakar iste’molini emas, balki gluten va uglevod iste’molini ham to‘xtatish talab etiladi. Ayrim tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, inson organizmi biror odatdan voz kechishi uchun o‘sha odatdan 21 kun davomida uzoq turishi kerak.
Spirtli ichimliklarga qaramlik va tamaki iste’moli borasida ham shu kabi qarash mavjud. Sigaret chekmay 21 kun davom eta olgan inson ushbu muddat yakunida chekishni butunlay tashlashi mumkin. Shakarsiz parhez ham shu tamoyil asosida ishlaydi hamda organizmni ortiqcha shakardan tozalash va shakar iste’molidan voz kechishni maqsad qiladi. Glutensiz va shakarsiz ovqatlanish, ayniqsa, so‘nggi yillarda keng qo‘llanadigan parhez turlaridan biriga aylandi.
Buning asosiy sabablaridan biri doimiy ravishda vazn ortishi va organizmda shish, ya’ni shishlar paydo bo‘lishidir. Gluten mavjud bo‘lgan mahsulotlar ayrim insonlarda qorin dam bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shakar iste’moli esa vazn ortishiga olib keladi. Insonlarga tana massasi indeksiga mos ravishda ma’lum vazn oralig‘ida bo‘lish tavsiya etiladi. Shu sababli sog‘lom ovqatlanish va jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish katta ahamiyatga ega. Ortiqcha vazn ortishi semizlik kabi sog‘liq muammolarini keltirib chiqarishi mumkin.

Mavzu davomida
Nima uchun shakarsiz ovqatlanish kerak?
Rafinadlangan shakarsiz ovqatlanish yurak kasalliklari xavfini kamaytirishga yordam beradi. Ayrim sog‘liq muammolari avloddan avlodga o‘tishi mumkin. Biroq bunday kasalliklarning paydo bo‘lishi yoki rivojlanishining oldini olish uchun iste’mol qilinayotgan oziq-ovqat mahsulotlariga e’tibor berish kerak. Shakar iste’moli vazn ortishiga va semizlikka sabab bo‘lishi bilan birga, qandli diabetning rivojlanishiga ham olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, shakar iste’moli yuqori qon bosimining asosiy sabablaridan biri sifatida ham ko‘rsatiladi. Yuqori qon bosimi xavfli sog‘liq muammolaridan biridir. Shakar iste’moli tufayli insonlarda yuqori qon bosimi paydo bo‘lish xavfi mavjud. Shakarsiz ovqatlanish parhezi yordamida ushbu sog‘liq muammolariga duch kelish xavfi sezilarli darajada kamayadi. Metabolik sindrom va surunkali yallig‘lanish kabi sog‘liq muammolari ham ortiqcha shakar iste’moli natijasida yuzaga kelishi mumkin. Shakarsiz ovqatlanish parheziga rioya qilish ushbu holatlarni kamaytirishga va ulardan xalos bo‘lishga yordam berishi mumkin.
Shakarsiz ovqatlanish qanday amalga oshiriladi?
Shakarsiz ovqatlanish parhezini boshlashda shakar iste’molini birdaniga butunlay to‘xtatish har doim ham mumkin emas.
Shakarni keskin ravishda to‘xtatish organizmning turli xil reaksiyalariga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois shakar iste’molini bosqichma-bosqich kamaytirish tavsiya etiladi. Masalan, choyga solinadigan shakar miqdorini kamaytirish va kun davomida iste’mol qilinadigan shirin mahsulotlarni cheklash mumkin.
Bu jarayonda kraxmal mavjud bo‘lgan mahsulotlarni ham asta-sekin kamaytirish kerak. Oq non va makaron kabi oziq-ovqatlar faqat qisqa muddatli to‘qlik hissini beradi. Shu sababli oq non va makaron iste’molini ham bosqichma-bosqich kamaytirib, keyinchalik to‘xtatish kerak. Shakarsiz ovqatlanish parhezida uyqu tartibiga ham e’tibor berish lozim. Har kuni bir xil vaqtda uxlash va uyg‘onishga odatlanish kerak.
Uyqu tartibining me’yorlashishi metabolizm faoliyatining ham tartibga tushishiga yordam beradi.
Shakarsiz ovqatlanish parhezi davomida yetarli miqdorda suv ichish ham muhimdir. Bir kunda kamida 2,5 litr, ko‘pi bilan esa 3,5 litr suv ichish mumkin. Haddan tashqari ko‘p suv iste’moli suvdan zaharlanishga, ya’ni suv intoksikatsiyasiga olib kelishi mumkin.
Parhez davomida ovqatlarni bir xil miqdorda va ma’lum vaqtlarda iste’mol qilish ham katta ahamiyatga ega. 21 kun davomida ovqatlanish dasturiga rioya qilish, uyqu tartibini yo‘lga qo‘yish va suv iste’moliga e’tibor berish orqali vazn yo‘qotish mumkin. Shu bilan birga, turli kasalliklarning paydo bo‘lish xavfi ham kamayadi.
Shakarsiz ovqatlanishning qanday foydalari bor?
Shakarsiz ovqatlanish parhezining asosiy foydasi organizmni ortiqcha shakardan tozalashdir. Bundan tashqari, shakar iste’molini to‘xtatish orqali sog‘liq muammolarining paydo bo‘lish xavfini kamaytirishi ham uning eng muhim afzalliklaridan biridir.
Biroq shakarsiz ovqatlanish parhezining foydalari faqat shular bilan cheklanmaydi. Ayrim insonlarda kutilmaganda shirinlik iste’mol qilish istagi paydo bo‘ladi. Ushbu parhezga 21 kun davomida uzluksiz rioya qilgan insonlarda shirinlikka bo‘lgan keskin ehtiyoj kamayishi yoki butunlay yo‘qolishi mumkin.
To‘satdan paydo bo‘ladigan ochlik hissi ham ushbu parhez yordamida kamayadi. Insonning uyqu sifati yaxshilanadi. Shakarsiz ovqatlanishning boshqa foydalarini quyidagicha sanab o‘tish mumkin:
- Xavotir buzilishi kabi psixologik muammolarni kamaytiradi.
- Tishlar salomatligi uchun foydalidir.
- Energiya darajasining oshishiga yordam beradi.
- Bezovtalik hissining kamayishiga ko‘maklashadi.
- Umumiy salomatlikni yaxshilashga yordam beradi.
- Sog‘lom tarzda vazn yo‘qotishga ko‘maklashadi.
- Husnbuzar va akne paydo bo‘lishini kamaytiradi.
- Qandli diabet xavfini pasaytiradi.
- Yuqori qon bosimi va yuqori xolesterin xavfini minimal darajaga tushiradi.
Shakarsiz ovqatlanish parhezida nimalarni iste’mol qilish mumkin?
Shakarsiz ovqatlanish dasturida iste’mol qilish mumkin bo‘lgan va cheklanishi kerak bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlari mavjud.
Ushbu davrda quyidagi mahsulotlarni iste’mol qilish mumkin:
- Avokado
- Kokos
- Tuxum
- Limon
- Turp
- Qo‘ziqorin
- Sut va sut mahsulotlari
- Mol, tovuq va kurka go‘shti
- Dengiz mahsulotlari
- Yashil bargli sabzavotlar
- Dukkakli mahsulotlar
- Ko‘k choy
- Qora choy va turk qahvasi — shakarsiz
- Pomidor
- Qalampir
- Bodring

Umuman olganda, ushbu parhez davomida quyidagi mahsulotlar iste’mol qilinadi:
- Oqsil manbalari: go‘sht, tovuq, baliq, dukkakli mahsulotlar va boshqalar;
- Tabiiy yog‘lar: zaytun moyi, kokos moyi va boshqalar;
- Quritilgan mevalar;
- Yong‘oq va boshqa mag‘izlar;
- Sabzavotlar.
“Shakarsiz ovqatlanishda meva yeyish mumkinmi?” degan savol mevalar tarkibida tabiiy shakar mavjudligi sababli ko‘p beriladi. Mevalarni me’yoridan ortiq iste’mol qilmaslik sharti bilan yeyish mumkin.
Shakarsiz ovqatlanish davrida qaysi mahsulotlardan voz kechish kerak?
Ayrim oziq-ovqat tarkibiy qismlari bevosita “shakar” nomi bilan ko‘rsatilmaydi. Shakarning turli nomlar bilan ataladigan turlari mavjud. Shu sababli tayyor oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qilishda ularning tarkibida ko‘rsatilgan moddalarni diqqat bilan tekshirish kerak. Ushbu ovqatlanish tartibida imkon qadar tayyor va qadoqlangan oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qilmaslik tavsiya etiladi.
Shakarsiz parhez davomida quyidagi oziq-ovqat mahsulotlari va tarkibiy qismlardan voz kechish kerak:
- Xamirli pishiriqlar
- Muzqaymoq
- Sho‘r va shirin krekerlar
- Tez tayyorlanadigan makaron mahsulotlari
- Muzlatilgan oziq-ovqatlar va tayyor gazaklar (meze)
- Qayta ishlangan oziq-ovqatlar
- Oq non
- Makaron
- Karamel
- Kola va boshqa gazlangan ichimliklar
- Tayyor meva sharbatlari
- Shakarli va xushbo‘ylashtirilgan qahva turlari
- Shirinlashtirilgan ichimliklar va kokteyllar
- Saxaroza va shakarqamish shakari
Bundan tashqari, tarkibida quyidagi moddalar bo‘lgan mahsulotlarni iste’mol qilishdan ham saqlanish kerak:
- Maltoza
- Asal
- Meva konsentrati
- Glyukoza
- Kokos shakari
Shakarsiz ovqatlanishning nojo‘ya ta’sirlari bormi?
Shakarsiz ovqatlanish dasturini boshlagan insonlarda ma’lum vaqtdan keyin ayrim nojo‘ya ta’sirlar kuzatilishi mumkin. Odatda parhezni boshlashdan avval juda ko‘p miqdorda shakar iste’mol qilgan insonlarda bunday nojo‘ya ta’sirlarning paydo bo‘lish xavfi yuqoriroq bo‘ladi. Ushbu davrda bosh og‘rig‘i va bosh aylanishi kabi muammolar kuzatilishi mumkin. Shakar iste’molining to‘xtatilishi ayrim insonlarda bezovtalik va xavotirning paydo bo‘lishiga ham sabab bo‘lishi mumkin.
Ko‘p miqdorda shakar iste’mol qilgan insonlar parhezni boshlaganida uyqu bilan bog‘liq muammolar ham yuzaga kelishi mumkin. Uxlab qolish yoki uyg‘onishda qiyinchilik kuzatiladi. Shuningdek, ko‘ngil aynishi va diqqatni jamlash bilan bog‘liq muammolar ham yuzaga kelishi mumkin.
Ko‘p beriladigan savollar
21 kunlik shakarsiz ovqatlanish orqali qancha vazn yo‘qotish mumkin?
Shakarsiz ovqatlanish parhezi vazn yo‘qotishga yordam beradigan dasturlardan biridir. Parhezning dastlabki haftalarida 1–2 kilogramm vazn yo‘qotish mumkin. Shakar iste’moli butunlay to‘xtatilgach, haftasiga 3 kilogrammgacha vazn yo‘qotish mumkinligi aytiladi. Vazn yo‘qotish jarayoni insonning umumiy salomatlik holati va jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanishiga ham bevosita bog‘liq.
Shakarsiz ovqatlanish natijasida qanday o‘zgarishlar yuz beradi?
Shakarsiz ovqatlanish boshlanganidan so‘ng dastlab insonning yuzi va tana tuzilishida o‘zgarishlar kuzatila boshlaydi.
Ushbu jarayonda:
- Vazn kamayadi.
- Tunda hojatga chiqish soni kamayadi.
- Ko‘z salomatligi yaxshilanadi.
- Inson o‘zini yanada tetik va quvvatli his qiladi.
- Buyrak va miya faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatiladi.
- Teri yanada sog‘lom ko‘rinishga ega bo‘ladi.
- Insulinga rezistentlik, ya’ni insulin qarshiligi yaxshilanadi.
- Tez-tez och qolish hissi kamayadi.
- Yallig‘lanish bilan bog‘liq muammolar kamayadi yoki yo‘qoladi.
Manba: Medical Park