Амнезия — хотирани йўқотиш ҳолатидир. Бу ҳолат ўтмишдаги воқеалар, хотиралар ва маълумотларни эслаб қолиш қобилиятининг этишмаслиги ёки йўқолиши сифатида тавсифланади. Амнезия кўпинча мия шикастланиши, касаллик, гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш ёки бошқа омиллар натижасида юзага келиши мумкин.
Mavzu davomida
Амнезия белгилари
Амнезия белгилари одамларга фарқ қилиши ва амнезия турига қараб фарқ қилиши мумкин. Аммо умуман олганда, амнезия белгилари қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:
Ўтган воқеаларни эслай олмаслик: инсон ҳаётидаги олдинги воқеаларни эслай олмаслиги ёки фақат маълум бир даврни эслаб қолиши мумкин.
Янги маълумотни эслай олмаслик: одам янги ўрганилган маълумотни эслаб қолишда қийинчиликларга дуч келиши мумкин.
Гапириш ёки ёзишда қийинчилик: одам сўзларни эслаб қолиш ёки уларни тўғри ишлатишда қийналиши мумкин.
Жой ва вақт тушунчасида чалкашлик: одам жой ёки вақт ҳақида нотўғри маълумот бериши ёки чалкашликларга дуч келиши мумкин.
Тўсатдан чалкашлик: одам бирдан саросимага тушиб, ҳозирги воқеаларни эслай олмаслиги мумкин.
Депрессия ёки ташвиш: Одам ташвиш ёки тушкунликни бошдан кечириши мумкин, чунки у ўтмишини эслай олмайди ёки баъзи хотираларини йўқотади.
Амнезия белгилари кўпинча бошқа тиббий ҳолат ёки касаллик билан бирга пайдо бўлади. Шунинг учун бундай аломатларга дучор бўлган одамларга шифокор билан маслаҳатлашиш ва текширувдан ўтиш тавсия этилади.
Амнезия турлари
Амнезия турларига қуйидагилар киради:
Ретроград амнезия: Бу турдаги амнезия одамнинг воқеани эслаб қолиш қобилиятини йўқотишидир. Одатда травматик ҳодиса ёки мия шикастланишидан кейин содир бўлади.
Антероград амнезия: бу турдаги амнезия янги маълумотларни ўрганиш ва эслаб қолиш қобилиятини йўқотишдир. Ушбу турдаги амнезия мия шикастланиши, инфектсия ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш натижасида юзага келиши мумкин.
Глобал амнезия: Ушбу турдаги амнезия воқеаларни бутунлай йўқотишдир. Одатда мия шикастланиши, эпилепсия ёки мигрен хуружлари каби сабаблар сабаб бўлади.
Даволаш амнезиянинг сабабига боғлиқ. Мисол учун, мия шикастланиши туфайли амнезия бўлса, даволаш мияга зарарни яхшилаш ёки қоплашни ўз ичига олиши мумкин. Препаратнинг ножўя таъсири туфайли амнезия бўлса, препаратни тўхтатиш ёки алмаштириш тавсия этилиши мумкин. Когнитив терапия ва нейропсикологик реабилитатсия каби терапевтик ёндашувлар ҳам амнезия билан курашиш учун ишлатилиши мумкин.
Амнезиянинг сабаблари
Амнезия турли сабабларга кўра юзага келиши мумкин. Одатда мия шикастланиши ёки миядаги дисфунктсия натижасида юзага келади. Бироқ, амнезиянинг бошқа мумкин бўлган сабаблари қуйидагилардан иборат бўлиши мумкин:
Травма: Мия шикастланиши, айниқса бош жароҳати, амнезияга олиб келиши мумкин.
Мия инфектсиялари: Мия инфектсиялари, айниқса энсефалит, мия шикастланиши ва амнезияга олиб келиши мумкин.
Мия шиши: Мия ўсмалари мия шикастланишига ва хотиранинг йўқолишига олиб келиши мумкин.
Дори-дармонларни қабул-қилишнинг ножоя таъсири: Баъзи дорилар, айниқса ташвиш, депрессия ва уйқу бузилиши учун дорилар амнезияга олиб келиши мумкин.
Спиртли ичимликлар ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш: Спиртли ичимликларни ҳаддан ташқари истеъмол қилиш ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш мияга зарар этказиш орқали амнезияга олиб келиши мумкин.
Психологик травмалар: Оғир стресс, травматик ҳодисалар ёки бошқа психологик травмалар ҳам амнезияга олиб келиши мумкин.
Саратонни даволаш: Радиатсия ёки кимётерапия каби саратонни даволаш мия шикастланишига олиб келиши мумкин, бу эса амнезияга олиб келади.
Амнезияни келтириб чиқарадиган ушбу омилларнинг ҳар бири хотира функтсияларига таъсир қилиши мумкин, натижада хотира йўқолади. Бироқ, амнезиянинг белгилари ва оғирлиги амнезияни келтириб чиқарадиган омилга қараб фарқ қилиши мумкин.

Амнезияни даволаш
Амнезияни даволаш амнезиянинг тури ва сабабига боғлиқ. Даволаш одатда невролог ёки психиатр томонидан бошқарилади.
Мия шикастланиши туфайли амнезия бўлса, даволаш мияга зарарни яхшилаш ёки компенсатсия қилишни ўз ичига олиши мумкин. Ушбу даволаш, масалан, бош жароҳати, жисмоний терапия, дори терапияси ёки нейропсикологик реабилитатсия натижасида келиб чиққан амнезияни ўз ичига олиши мумкин.
Дори воситаларининг ножўя таъсири туфайли амнезияда препаратни тўхтатиш ёки алмаштириш тавсия этилиши мумкин.
Хотира функтсияларини яхшилаш учун гипноз ва когнитив терапия каби психотерапевтик ёндашувлардан фойдаланиш мумкин.
Амнезияни даволашда мияни қайта қуриш учун нейропсикологик реабилитатсия ва турли усуллар каби когнитив машқлардан фойдаланиш мумкин.
Амнезияни даволаш амнезияни келтириб чиқарадиган омилларга қараб узоқ давом этадиган жараён бўлиши мумкин ва даволаниш натижалари одамларга фарқ қилиши мумкин. Даволаш одатда симптомларни бошқариш ва ҳаёт сифатини яхшилашга қаратилган