Mavzu davomida
Озиқ-овқат пирамидаси нима
Озиқланиш соғлом ҳаётнинг асосларидан биридир. Озиқ-овқат пирамидаси соғлом овқатланишнинг асосий тамойилларини тушунтириш учун ишлатиладиган график воситадир. У пирамида шаклида ишлаб чиқилган ва маълум бир озиқ-овқат гуруҳининг кунлик истеъмолини кўрсатади. Шунингдек, ҳар бир озиқ-овқат гуруҳи тананинг соғлом ишлаши учун зарур бўлган маълум озиқ моддаларни таъминлайди.
Озиқ-овқат пирамидаси озиқ-овқат гуруҳларини маълум бир тартибда жойлаштиради. Одатда, пирамиданинг пастки қисмида энг юқори миқдорда истеъмол қилиниши керак бўлган озиқ-овқат гуруҳи жойлашган бўлиб, бу соғлом овқатланиш режасининг асоси ҳисобланади. Юқори қисмида оз миқдорда истеъмол қилиниши керак бўлган озиқ-овқат гуруҳи мавжуд. Озиқ-овқат пирамидаси одатда 4-5 озиқ-овқат гуруҳидан иборат бўлиб, ҳар бир гуруҳнинг аҳамияти организм учун фарқ қилади.
Озиқ-овқат пирамидаси соғлом овқатланиш одатларига эга бўлиш ва сақлаш учун жуда муҳимдир. Соғлом овқатланиш юрак касалликлари, диабет, семириш ва саратон каби кўплаб сурункали касалликлар хавфини камайтиришга ёрдам беради.
Озиқ-овқат пирамидасидаги дон ва дон маҳсулотлари
Озиқ-овқат пирамидасининг биринчи гуруҳи – дон ва дон маҳсулотлари. Бу гуруҳга нон, макарон, гуруч, жўхори, жўхори уни каби овқатлар киради. Бу озиқ-овқатлар углеводлар, толалар, Б витаминлари ва темир каби муҳим озиқ моддалар билан таъминлайди. Дон ва дон маҳсулотлари озиқ-овқат пирамидасининг пастки қисмида жойлашган, чунки улар соғлом овқатланишнинг асосини ташкил қилади.
Озиқ-овқат пирамидасидаги мева ва сабзавотлар
Озиқ-овқат пирамидасининг иккинчи гуруҳи мева ва сабзавотлардир. Бу гуруҳга ҳар қандай ранг ёки турдаги мева ва сабзавотлар киради. Мева ва сабзавотлар организм учун муҳим бўлган толалар, витаминлар ва минераллар билан таъминлайди. Шунинг учун бу гуруҳ кундалик овқатланиш режасининг муҳим қисмидир. Соғлом овқатланиш режаси ҳар куни 5 та мева ва сабзавотларни истеъмол қилишни тавсия қилади.

Озиқ-овқат пирамидасида сут ва сут маҳсулотлари
Озиқ-овқат пирамидасининг учинчи гуруҳи сут ва сут маҳсулотлари ҳисобланади. Сут ва сут маҳсулотлари юқори сифатли оқсил, калсий, фосфор, витамин Б12, рибофлавин ва селен каби кўплаб фойдали моддаларга бой. Ушбу озиқ моддалар соғлом суяклар, мушаклар, асаб тизими ва бошқа тана функтсиялари учун зарурдир.
Озиқ-овқат пирамидасида сут ва сут маҳсулотлари ҳар куни истеъмол қилиниши керак бўлган озуқа моддаларидир. Катталар учун кунига 2-3 порсия сут ёки сут маҳсулотлари тавсия этилади. Бироқ, сут аллергияси бўлган одамлар сут ва сут маҳсулотларини истеъмол қилишдан олдин шифокор билан маслаҳатлашишлари керак.
Озиқ-овқат пирамидасида гўшт, дуккаклилар, ёнғоқлар ва тухумлар
Озиқ-овқат пирамидасида гўшт, дуккаклилар, ёнғоқлар ва тухумлар оқсил, темир, синк, Б витаминлари ва бошқа озиқ моддаларнинг бой манбалари ҳисобланади. Ушбу озиқ-овқатларни мунтазам истеъмол қилиш тана функтсиялари учун муҳим бўлган протеин, витаминлар ва минералларни таъминлашга ёрдам беради.
Гўшт, дуккаклилар, ёнғоқлар ва тухумларга товуқ, балиқ, қизил гўшт, ловия, ясмиқ, нўхат, бодом, финдиқ каби турли хил овқатлар киради. Ушбу озиқ-овқатларни бошқа озиқ-овқатлар билан биргаликда истеъмол қилиш орқали мувозанатли диетага эришиш мумкин.

Озиқ-овқат пирамидасидаги ёғлар ва ширинликлар
Озиқ-овқат пирамидасида ёғлар ва ширинликлар организм учун зарур бўлган, аммо чекланган миқдорда истеъмол қилиниши керак бўлган озуқа моддалари ҳисобланади. Ушбу озиқ моддаларни ҳаддан ташқари истеъмол қилиш калория миқдорини ошириши мумкин, бу эса килограмм ортиши ва семириш хавфини оширади. Шунинг учун ёг ‘ва ширинликларни истеъмол қилишни диққат билан тартибга солиш керак.
Соғлом ёғларнинг манбалари авакадо, зайтун мойи, ёнғоқлар, уруғлар ва қизил икра каби омега-3 ёғ кислоталарига бой овқатлардир. Бироқ, қайта ишланган овқатлар, маргарин ва тўйинган ёғлар истеъмоли чекланган бўлиши керак бўлган ёғ манбаларидир.
Ширинликлар, ширин ичимликлар, ширин таомлар ва қайта ишланган овқатлар каби юқори шакарли овқатлар танани тезда энергия билан таъминлайди. Бироқ, ортиқча истеъмол қилинганда, қон шакарининг ўзгариши ва соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Шунинг учун шакарли озиқ-овқатларни истеъмол қилиш чекланган бўлиши керак ва соғломроқ ширин муқобилларга, масалан, мевалар ёки қуритилган меваларга устунлик бериш керак.