Autizm nima: belgilari va davolash

Аутизм нима: белгилари ва даволаш

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Аутизм – бу нейроривожланишнинг бузилиши бўлиб, унда одамнинг ижтимоий ўзаро таъсири, мулоқот қобилиятлари ва такрорланадиган хатти-ҳаракатларида чекловлар мавжуд бўлади. Аутизм, шунингдек, аутизм спектрининг бузилиши (АСД) деб аталади, одатда болаликдан бошланади ва ҳаёт давомида давом этиши мумкин. Аутизм индивидуал фарқлар билан генетик ва атроф-муҳит ўзаро таъсирининг мураккаб натижаси сифатида пайдо бўлади.

Аутизм белгилари

Аутизм белгилари ҳар бир одамда фарқ қилиши мумкин ва одатда эрта болаликда пайдо бўлади. Аутизм спектрига тўғри келадиган баъзи аломатлар қуйидагилардир:

  1. Ижтимоий мулоқотда чекланиш: Аутизмли одамлар кўз билан алоқа қилишда қийинчиликларга дуч келишади, бошқалар билан муносабатларни ўрнатишда қийинчиликларга ва ҳиссий ифодаларни тушунишда қийинчиликларга дуч келишлари мумкин. Ижтимоий ўзаро муносабатлардаги чекловлар бошқа одамлар билан боғланиш ва муносабатларни ривожлантириш қобилиятига таъсир қилади.
  2. Мулоқотдаги қийинчиликлар: Аутизмли одамлар ўзларининг тил ва мулоқот қобилиятларида кечикишлар ёки камчиликларни кўрсатиши мумкин. Нутқ қобилиятлари яхшиланиши мумкин бўлса-да, баъзилари бемаъни ёки такрорий тилдан фойдаланиши мумкин. Баъзи аутизмли одамлар нутқ ўрнига имо-ишоралар, белгилар ёки муқобил алоқа усулларини афзал кўришлари мумкин.
  3. Такрорий ва чекланган хатти-ҳаракатлар: Аутизмли шахслар такрорланадиган ва стереотипик хатти-ҳаракатларга, чекланган ва кучли қизиқишларга эга бўлиши мумкин. Мисол учун, улар қўлларини силкитиш ва маълум бир мавзуга эътибор бериш каби хатти-ҳаракатларни намоён қилиши мумкин.
  4. Сенсор сезувчанлик: Аутизмли одамлар товуш, ёруғлик ва тегиниш каби ҳиссий огоҳлантиришларга сезгирликни ошириши ёки камайтириши мумкин. Баъзи ҳолларда, бу ўзини юқори сезувчанлик ёки бефарқлик шаклида намоён қилиши мумкин.

Аутизмни даволаш

Аутизмни даволашда эрта ташхис қўйиш ва даволаш катта аҳамиятга эга.Даволашдан мақсад аутизмли шахснинг ижтимоий ва индивидуал қобилиятларини яхшилашдан иборат. Шу мақсадда хулқ-атворни тарбиялаш ва махсус терапия қўлланилади. Қўлланиладиган даволанишнинг оилага мос бўлиши ҳам муҳимдир. Нутқ терапияси, восита маҳоратини оширишга қаратилган терапия, ижтимоий мулоқот кўникмаларини эгаллашга қаратилган терапия қўлланиладиган муолажалар қаторига киради. 

Дори-дармонлар депрессия, диққат этишмаслиги-гиперактивлик каби аутизмга ҳамроҳ бўлган шароитларда қўлланилиши мумкин. 

Аутизмни даволашда ота-оналарнинг таълими ҳам жуда муҳимдир. Аутизмли оилаларни қўллаб-қувватловчи юридик нодавлат ташкилотлар мавжуд. 

Катта ёшдаги аутизм

Аутизм бўлган шахсларнинг болаликдан катталикка ўтиш даври муҳим аҳамиятга эга. Аутизм билан боғлиқ эҳтиёжлар ва ёрдам балоғат ёшида ўзгариши мумкин. Вояга этган аутизми мустақил яшаш кўникмалари, иш топиш, коллежга бориш, ижтимоий мулоқот ва кундалик ҳаёт эҳтиёжлари каби соҳаларда ёрдам талаб қилиши мумкин. Вояга етган аутизм учун иш билан таъминлаш, касбий таълим дастурлари, ёрдам кўрсатиладиган яшаш шароитлари ва жамоатчилик иштирокини қўллаб-қувватлаш хизматлари каби чоралар кўрилиши мумкин. Катталар аутизми учун индивидуал мослаштирилган режани яратиш муҳим ва у шахснинг ўзига хос эҳтиёжлари ва қобилиятларига мослаштирилиши керак.

Бундан ташқари, аутизм бўлган катталарнинг ижтимоий интегратсияси ва ижтимоий муносабатлари учун қўллаб-қувватловчи гуруҳлар, терапия сеанслари ёки маслаҳат хизматлари каби ресурслардан фойдаланиш мумкин. Бундай ёрдамлар аутизмли катталарнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, мустақиллик кўникмаларини ривожлантириш ва ижтимоий фаолликни рағбатлантиришга ёрдам беради.

Фарзандингизнинг хулқ-атвори бошқа болаларникидан фарқ қилади деб ҳисобласангиз, болангизда юқорида қайд этилган аломатлар бўлса, дарҳол болалар психиатрига мурожаат қилишингиз керак. Эсингизда бўлсин, аутизмда эрта ташхис қўйиш ва даволаш жуда муҳимдир.