Терлаш – тана ҳароратининг кўтарлиши натижасида тананинг иссиқлик мувозанатини назорат қилиш имконини берувчи физиологик ҳолат. Ҳаддан ташқари терлаш эса атроф-муҳит омиллари ва тана ҳароратини назорат қилишдан мустақил равишда ортиқча терлашдир.
Mavzu davomida
Ҳаддан ташқари терлаш нима?
Қишда совуқ ҳавода ҳам қўлтиғи, юзи ва қўлидан томчилаб терлайдиганлар яъни ҳаддан ташқари терлаш тиббиётда “гиперҳидроз” деб аталади.
Терлаш нормал физиологик ҳолатдир. Тана ҳароратининг кўтарилиши ва жисмоний машқлар натижасида тер безларига юборилган стимул туфайли сиз терлайсиз ва иссиқлик мувозанати сақланади. Бироқ, касаллик деб аталадиган гиперҳидроз, тана ҳароратини оширмасдан, симпатик тизимга юборилган ортиқча стимулятсиядан сўнг, инсоннинг физиологик эҳтиёжларидан ташқарида ортиқча терлашдир.
Ҳаддан ташқари терлашнинг сабаблари нима?
Ҳаддан ташқари терлаш танадаги баъзи ҳолатлар (юқумли касалликлар, саратон, диабет, гипертироидизм, юрак касалликлари, менопауза, семизлик, баъзи дорилар ва бошқалар) туфайли иккинчи даражали кўриниши мумкин. Инсон, албатта, илгари содир бўлмаган ортиқча терлашда шифокорга мурожаат қилиши керак.
«Бирламчи гиперҳидроз» – бу ҳеч қандай асосий касалликсиз тер безларининг ортиқча фаоллиги. Аниқ сабаб номаълум. Стресс туфайли кучайиши мумкин, аммо сабаб психиатрик касаллик эмас. Сўнгги йилларда илмий нашрларда унинг генетик келиб чиқиши борлиги ҳақида хабар берилган. Бу эркаклар ва аёлларда бир хил тезликда содир бўлади.

Ҳаддан ташқари терлашнинг белгилари қандай?
Ҳаддан ташқари терлаш тананинг ҳар қандай қисмида кузатилиши мумкин бўлса-да, баъзи қисмларга маҳаллий таъсир қилади. Буларга юз, қўлтиқ ва қўллар киради. Қўл ва юзнинг ҳаддан ташқари терлаши чақалоқлик давридан кўринса, қўлтиқ терлаш одатда ўсмирлик даврида содир бўлади.
Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, ҳаддан ташқари терлаш кундалик ижтимоий фаолиятни чеклайди, бошқа одамлар билан муносабатларни сусайтиради, қўл сиқиш пайтида хижолат қилади, клавиатурани ёзишда ёки ишлатишда муаммоларга дуч келади, таълим жараёнига таъсир қилади, ўзига ишончсизликни келтириб чиқаради, уятчанликни келтириб чиқаради ва ҳаёт сифатини пасайтириши мумкин.
Ижтимоий муҳитга кирган одам терлашдан қўрқиш билан психологик таъсир кўрсатади ва бу қўл, юз ва қўлтиқ терлашига сабаб бўлади.Бундан ташқари, тери инфектсиялари терлаш натижасида нам бўлган жойларда тез-тез учрайди.
Ортиқча терлашни даволашда қандай жарроҳлик бўлмаган усуллар қўлланилади?
Жарроҳлик бўлмаган усуллар терга қарши кимёвий моддалар, ионтофорез ва ботокс билан даволашни ўз ичига олади. Бундан ташқари, биз фақат шифокор томонидан тавсия этилган ва дозаси жуда эҳтиёткорлик билан созланиши керак бўлган дориларни қўллаш орқали терлаш жараёнини камайтиришимиз мумкин. Афсуски, бу усуллар билан эришилган муваффақиятлар вақтинчалик.
Ҳаддан ташқари терлашни жарроҳлик даволаш қандай амалга оширилади?
Танадаги тер безларининг фаолиятини назорат қилувчи тизим симпатик асаб тизими бўлиб, одам томонидан бошқарилмайдиган автоном нерв тизимининг бир қисмидир. Тер безлари билан боғлиқ нервларнинг фаолиятини камайтириш протседураси симпатектомия деб аталади. Торакоскопик симпатектомия маҳаллий даволаш усулларидан фойда кўрмайдиган беморларга доимий ечим сифатида муваффақиятли қўлланилади.
Ҳаддан ташқари терлаш бўйича олиб борилган илмий изланишларда бугунги юқори технологияли юпқа диаметрли телескоплар ва камералар ёрдамида бажариладиган, симпатик нервларнинг фаоллиги жарроҳлик йўли билан олиб ташланадиган “торакоскопик симпатектомия” деб номланган оператсиянинг ишончлилиги ва муваффақияти исботланган. .
Оператсия қўлтиқ остидаги кичик кесма билан амалга оширилади ва беморларимизнинг кўпчилигида (99%) интубатсиясиз (трахеяга трубка киритмасдан) ва ҳеч қандай дренаж қўймасдан якунланади. Косметик жиҳатдан қониқарли ва умумий беҳушлик нуқтаи назаридан хавфлар минималлаштирилади, чунки интубатсия йўқ.
Жарроҳлик муолажасидан кейин ортиқча терлаш такрорланадими?
Илмий нашрларда, оператсиядан кейин камдан-кам бўлса ҳам, такрорланиши мумкин бўлган ҳолатлар ва протседура қайта қўлланилиши ҳақида хабар берилган. Торакал симпатектомия оператсияларидан кейин кузатилиши мумкин бўлган ва ҳали сабабига эришилмаган ҳолат бўлган компенсатсион терлаш (рефлекс терлаш) жарроҳликдан кейин баъзи беморларнинг орқа ва бел қисмларида кўринадиган ва вақт ўтиши билан камайиб борувчи ён таъсирдир.