Асалари елими, яъни прополис — асалари томонидан ўсимликларнинг куртаклари, пўстлоқлари ва новдаларидан тўпланган смолали моддалар асосида тайёрланадиган табиий маҳсулотдир. Асаларилар бу моддаларга ўз ферментларини қўшиб, улардан ўз уяларини мустаҳкамлаш, дезинфексия қилиш ва ҳимоя қилишда фойдаланадилар. Прополиснинг асосий таркиби ўсимлик смолалари, мум, эфир мойлари, полифеноллар, флавоноидлар, витаминлар ва микроелементлардан иборат бўлиб, у турли хилдаги касалликларга қарши кучли табиий восита сифатида қадрланади. Асаларилар прополисни кўпинча уянинг деворларига суртишади, ёриқларни ёпишади ёки кириш жойларига суртиб, микроорганизмлардан ҳимояланади. Шунингдек, ташқи хавф туғилганда ёки бегона жонзотлар уя ичига кириб қолганида, улар ўша жонзотни прополис билан қоплаб, уяни дезинфексия ҳолатида сақлашади.
Mavzu davomida
Прополиснинг кимёвий таркиби
Прополиснинг кимёвий таркиби асосан у қаерда ишлаб чиқилганига ва ўсимлик манбаларига боғлиқ. Умуман олганда, прополис таркибида 50–55% смола ва балзам, 30% мум, 10% эфир мойи, 5% гулчамбарлик моддалари ва бошқа микромоддалар бўлади. Флавоноидлар, фенол кислоталари, алдеҳидлар, терпенлар, витамин Б1, Б2, Б6, К ва Э прополиснинг соғлиқ учун фойдали бўлишида муҳим рол ўйнайди. Шунингдек, таркибида темир, рух, мис, марганес каби микроелементлар мавжуд бўлиб, улар инсон организмининг иммун тизимини мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Прополиснинг шифобахш хусусиятлари
Прополис узоқ йиллардан буён халқ табобатида кенг қўлланилади. Унинг кучли антибактериал, антивирус, замбуруғларга қарши, яллиғланишга қарши ва оғриқни камайтирувчи хусусиятлари бор. Айниқса, организмдаги бактериал ва вирусли инфексияларни бартараф қилишда самарали восита ҳисобланади. Прополис яллиғланишни камайтиради, яра битишини тезлаштиради, қон айланишини яхшилайди ва иммунитетни кучайтиради. Айниқса, грипп, шамоллаш, ангина, бронхит каби касалликларда прополисни ички ва ташқи тарзда қўллаш тавсия этилади. Теридаги яллиғланишлар, кесилган жойлар, куйган жойлар учун прополис асосидаги мой ёки малҳамлар самарали натижа беради.
Прополиснинг қўлланилиш соҳалари
Прополис нафақат тиббиётда, балки косметология, фарматсевтика ва ҳатто озиқ-овқат саноатида ҳам кенг қўлланилади. Тиббий соҳада прополисдан тайёрланган малҳамлар, томчилар, капсулалар, спрейлар кенг тарқалган. У нафас йўлларини тозаловчи, иммунитетни оширувчи, оғриқни камайтирувчи восита сифатида ишлатилади. Косметологияда эса юз ва танани парваришлаш, терини ёшартириш, ҳуснбузарларни бартараф этиш учун прополис асосидаги кремлар, лосонлар ва ниқоблар ишлаб чиқарилади. Озиқ-овқат саноатида эса уни сақлаш муддатини узайтирувчи табиий консерваловчи сифатида фойдаланиш мумкин. Айниқса, органик ва табиий маҳсулотлар ишлаб чиқаришда прополисга талаб ортиб бормоқда.
Прополисни қандай ишлатиш керак
Прополис турли шаклларда ишлатилади: хом ҳолатда чайнаш, сув ёки спиртли эритмаси кўринишида ичиш, малҳам ёки ёғ ҳолида ташқи томондан суриш мумкин. Хом прополисни оғиз бўшлиғидаги яллиғланишлар, томоқ оғриғи, тиш оғриғи учун чайнаш тавсия этилади. Спиртли прополис дамламаси эса кўп ҳолларда иммунитетни ошириш, ички яллиғланишларни даволаш, вирусларга қарши курашишда ичимлик сифатида ишлатилади. Шу билан бирга, уни томчилаб яраларга суриш, қорин бўшлиғи оғриқларида истеъмол қилиш мумкин. Фарзандларга прополиснинг сувли эритмаси тавсия этилади, чунки спиртли дамлама уларга оғирлик қилиши мумкин. Прополисни ишлатишдан олдин унинг аллергик таъсири бор-йўқлигини синаб кўриш муҳим, чунки баъзи одамларда арилар маҳсулотларига нисбатан аллергия бўлиши мумкин.

Илмий тадқиқотлар ва замонавий тиббиётда прополис
Замонавий илмий тадқиқотлар прополиснинг кўплаб фойдали хусусиятларини тасдиқлаган. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, прополис антибактериал ва антивирус таъсири туфайли антибиотикларга муқобил табиий восита сифатида қаралмоқда. Айниқса, антибиотикларга чидамли бактерияларга қарши прополис самарали бўлиши аниқланган. Бундан ташқари, прополис саратон ҳужайраларининг кўпайишини секинлаштириш, қон шакарини тартибга солиш, оғиз бўшлиғи гигиенасини сақлаш каби соҳаларда ҳам ижобий натижалар бермоқда. Айниқса, Бразилия, Россия, Япония ва Европа давлатларида прополис асосида тайёрланган дори воситалари ва парҳез қўшимчалари кенг тарқалган.
Прополисни сақлаш ва сифатли маҳсулотни танлаш
Прополисни тўғри сақлаш муҳим аҳамиятга эга. У қоронғи, салқин ва қуруқ жойда, ҳаво кириши чекланган идишда сақланиши керак. Юқори ҳарорат ёки тўғридан-тўғри қуёш нури таъсирида прополис ўзининг фойдали хусусиятларини йўқотиши мумкин. Сифатли прополис одатда жигарранг ёки қуюқ яшил рангда бўлади, ўткир ўсимлик ифорига эга, қўлда юмшоқ-юмшоқ синади. Сунъий ёки сифатсиз прополис таркибида зарарли қўшимчалар бўлиши мумкин, шунинг учун уни ишончли манбадан харид қилиш лозим.
Хулоса
Прополис — табиатнинг бебаҳо неъмати бўлиб, қадимдан инсон саломатлигини мустаҳкамлашда муҳим ўрин эгаллаб келмоқда. Унинг табиий антибактериал, яллиғланишга қарши ва иммунитетни кучайтирувчи хусусиятлари уни замонавий тиббиётда ҳам, халқ табобатида ҳам бебаҳо восита сифатида тан олинишига сабаб бўлган. Прополисни тўғри ва меъёрда ишлатиш орқали кўплаб касалликларнинг олдини олиш, соғлиғимизни мустаҳкамлаш ва ҳаёт сифатини яхшилаш мумкин. Шу сабабли, ҳар бир инсон ўз саломатлигини табиий воситалар билан қўллаб-қувватлашни истаса, прополис бу йўлда ишончли ёрдамчи бўлиши мумкин.