Глутен — бу буғдой, арпа ва жавдар каби донларда табиий равишда мавжуд бўлган оқсил гуруҳидир. Бу оқсил, айниқса, нон, макарон, кек каби унли маҳсулотларнинг тузилишини сақлашга ёрдам беради. Глутен, глиадин ва глутенин номли икки асосий оқсилдан ташкил топган бўлиб, улар ун ва сув аралаштирилганда ёпишқоқ, эластик тармоқ ҳосил қилади. Бу тармоқ, хамирнинг эластиклигини таъминлаб, пишириш жараёнида маҳсулотнинг кўтарилишига ёрдам беради.
Mavzu davomida
Глутеннинг организмга таъсири
Глутен, кўпчилик одамлар учун зарарли эмас. Бироқ, баъзи инсонлар учун, айниқса, селиакия касаллиги ёки глутен сезувчанлиги бўлганлар учун, глутен истеъмоли соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Селиакия касаллиги — бу аутоиммун касаллик бўлиб, глутен истеъмол қилинганда, организмнинг иммун тизими ингичка ичакнинг ички қатламига зарар етказади. Бу эса озиқ-овқат моддаларнинг сўрилишига тўсқинлик қилади. Глутен сезувчанлиги эса селиакия касаллигига ўхшаш симптомларга эга бўлса-да, иммун тизими иштирок этмайди ва ичакда доимий зарар етказмайди.
Глутен қаерда мавжуд?
Глутен, асосан, қуйидаги озиқ-овқатларда мавжуд:
- Буғдой, арпа, жавдар ва тритикале кабилар
- Нон, макарон, кек, печене, пирог каби унли маҳсулотлар
- Соя соуси, малт, пиво каби баъзи ичимликлар
- Баъзи қайта ишланган маҳсулотлар, масалан, сослар, консервалар, ярим тайёр овқатлар

Шунингдек, юлаф ўзи глутен ўз ичига олмайди, аммо кўпинча глутен ўз ичига олган маҳсулотлар билан бирга қайта ишлангани учун, глутен билан ифлосланиши мумкин.
Глутен истеъмолининг фойдалари
Глутен, баъзи озиқ-овқатлар орқали организмга фойда келтириши мумкин. Масалан, буғдой, арпа ва жавдар кабилар, юрак-қон томир касалликлари, диабет ва инсулт хавфини камайтиришга ёрдам бериши мумкин. Шунингдек, бу доналарда мавжуд бўлган толалар, ичак саломатлигини қўллаб-қувватлайди ва фойдали бактериялар учун озиқа манбаи бўлиб хизмат қилади.
Глутен истеъмолининг салбий таъсирлари
Глутен, баъзи инсонлар учун салбий таъсирларга эга бўлиши мумкин. Селиакия касаллиги бўлганлар учун глутен истеъмоли, ичакда яллиғланиш, озиқ-овқат моддаларнинг ёмон сўрилиши, вазн йўқотиш, чарчоқ, диарея каби симптомларга олиб келиши мумкин. Глутен сезувчанлиги бўлганлар эса, шишиш, бош оғриғи, чарчоқ, мушак оғриғи каби симптомларни бошдан кечириши мумкин. Шунингдек, баъзи инсонлар бугдойга аллергик бўлиши мумкин, бу эса нафас олиш қийинчиликлари, тошмалар, анафилаксия каби жиддий реаксияларга олиб келиши мумкин.

Глутен истеъмолидан қандай сақланиш керак?
Агар сизда селиакия касаллиги, глутен сезувчанлиги ёки буғдой аллергияси мавжуд бўлса, глутен истеъмолидан сақланиш муҳимдир. Бунинг учун қуйидаги чораларни кўриш мумкин:
- Озиқ-овқат маҳсулотларининг ёрлиқларини диққат билан ўқиш
- Глутен ўз ичига олган таҳıллардан тайёрланган маҳсулотлардан сақланиш
- Глутен ўз ичига олмайдиган маҳсулотларни танлаш
- Ресторанларда овқат буюртма қилаётганда, овқатнинг таркиби ҳақида сўраш
- Уйда овқат тайёрлаётганда, глутен билан ифлосланишдан сақланиш учун алоҳида идишлар ва асбоб-ускуналардан фойдаланиш
Глутен ўз ичига олмайдиган озиқ-овқатлар
Глутен ўз ичига олмайдиган озиқ-овқатлар қуйидагиларни ўз ичига олади:
- Мева ва сабзавотлар
- Гўшт, балиқ ва тухум
- Сут ва сут маҳсулотлари
- Дуккаклилар, масалан, ловия, нўхат
- Гуруч, маккажўхори, қуиноа, амарант, тефф каби донлар
- Янги тайёрланган овқатлар, агар улар глутен билан ифлосланмаган бўлса

Хулоса
Глутен — бу кўплаб таҳıлларда мавжуд бўлган оқсил бўлиб, кўпчилик одамлар учун зарарли эмас. Бироқ, селиакия касаллиги, глутен сезувчанлиги ёки буғдой аллергияси бўлганлар учун, глутен истеъмоли соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Агар сизда ушбу ҳолатлардан бири мавжуд бўлса, глутен истеъмолидан сақланиш ва глутен ўз ичига олмайдиган озиқ-овқатларни танлаш муҳимдир. Ҳар доим озиқ-овқат маҳсулотларининг ёрлиқларини ўқиш ва овқатланиш жойларида овқатнинг таркиби ҳақида сўраш орқали, соғлиғингизни ҳимоя қилишингиз мумкин.