Лактоза интолеранси — бу организм сут ва сут маҳсулотларида мавжуд бўлган лактоза номли шакерни тўлиқ ҳазм қила олмаслиги билан боғлиқ ҳолатдир. Бу муаммо, асосан, лактаза ферментининг етишмовчилиги ёки фаолиятининг пасайиши натижасида юзага келади. Лактаза ферменти лактозани глукоза ва галактозага парчалаб, уларнинг ичак девори орқали сўрилишини таъминлайди. Агар бу фермент етарли бўлмаса, лактоза парчаланмайди ва ичакда ферментатсияга учраб, турли ноқулай симптомларга олиб келади.
Mavzu davomida
Лактоза интолерансининг сабаблари
Лактоза интолеранси бир неча сабабларга кўра юзага келиши мумкин. Энг кенг тарқалган шакли — бу генетик асосли бўлиб, ёш ўтиши билан лактаза ферментининг ишлаб чиқарилиши камаяди. Бу ҳолат, айниқса, Осиё, Африка ва Жанубий Америка аҳолиси орасида кенг тарқалган. Иккинчи турдаги лактоза интолеранси эса иккиламчи бўлиб, ичакнинг яллиғланиши, инфексиялар ёки жарроҳлик амалиётлари натижасида лактаза ферментининг ишлаб чиқарилиши камаяди. Шунингдек, баъзи ҳолларда, вақтинчалик лактоза интолеранси ҳам кузатилади, масалан, грипп ёки бошқа ичак касалликлари даврида.
Лактоза интолерансининг симптомлари
Лактоза интолеранси симптомлари одатда сут ёки сут маҳсулотларини истеъмол қилгандан сўнг 30 дақиқа ичида юзага келади. Улар қуйидагиларни ўз ичига олади:
- Қорин оғриғи ва спазмлар
- Шишиш ва газ ҳосил бўлиши
- Ич кетиши ёки баъзида қабзият
- Кўнгил айниши
- Бош оғриғи, чарчоқ, уйқучанлик, мушак ва бўғим оғриғи каби умумий ҳолсизлик белгиларини ҳам келтириб чиқариши мумкин.
Баъзида, бу симптомлар бошқа касалликлар билан аралашиб кетиши мумкин, шунинг учун аниқ ташхис қўйиш муҳимдир.
Лактоза интолерансини аниқлаш усуллари
Лактоза интолерансини аниқлаш учун бир нечта диагностик усуллар мавжуд. Энг кенг тарқалганлари қуйидагилардир:
- Лактозали озиқ-овқатларни истеъмол қилишдан кейин симптомларни кузатиш: Агар сут маҳсулотларини истеъмол қилгандан сўнг юқорида санаб ўтилган симптомлар юзага келса, бу лактоза интолерансига ишора қилиши мумкин.
- Ҳидрожен нафас тести: Бу тестда беморга лактоза берилади ва нафасидаги водород миқдори ўлчанади. Агар лактоза тўлиқ ҳазм бўлмаса, ичак бактериялари уни ферментатсия қилади ва водород ҳосил бўлади, бу эса нафас орқали аниқланади.
- Қон тести: Лактоза истеъмол қилингандан сўнг қон шакар даражаси ўлчанади. Агар лактоза тўлиқ ҳазм бўлмаса, қон шакар даражаси кўтарилмайди.
- Генетик тестлар: Баъзи ҳолларда, лактаза ферментининг ишлаб чиқарилиши генетик омилларга боғлиқ бўлиши мумкин. Генетик тестлар орқали бу ҳолат аниқланиши мумкин.
Лактоза интолерансини бошқариш ва даволаш
Лактоза интолерансини тўлиқ даволаш мумкин бўлмаса-да, унинг симптомларини бошқариш ва ҳаёт сифатини яхшилаш учун бир нечта чоралар кўриш мумкин:
- Лактоза истеъмолини чеклаш: Сут ва сут маҳсулотларини истеъмол қилишни камайтириш ёки бутунлай тўхтатиш симптомларни камайтириши мумкин.
- Лактозасиз маҳсулотлардан фойдаланиш: Ҳозирги кунда кўплаб лактозасиз сут, ёгурт ва бошқа маҳсулотлар мавжуд бўлиб, улар лактоза интолеранси бўлганлар учун мос келади.
- Лактаза ферменти қўшимчаларини қабул қилиш: Баъзи ҳолларда, овқатланишдан олдин лактаза ферменти қўшимчаларини қабул қилиш сут маҳсулотларини ҳазм қилишни осонлаштиради.
- Калтсий ва Д витамини қўшимчаларини қабул қилиш: Сут маҳсулотларини чеклаш натижасида калсий ва Д витамини етишмовчилиги юзага келиши мумкин. Шунинг учун, бу витамин ва минералларни қўшимча равишда қабул қилиш тавсия этилади.

Лактоза интолерансининг олдини олиш
Лактоза интолеранси генетик омиллар билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги сабабли, уни тўлиқ олдини олиш мумкин эмас. Бироқ, қуйидаги чоралар орқали симптомларни камайтириш мумкин:
Сут маҳсулотларини аста-секинлик билан истеъмол қилиш: Баъзи одамлар кичик миқдордаги сут маҳсулотларини яхши ҳазм қилишлари мумкин. Сут маҳсулотларини аста-секинлик билан истеъмол қилиш орқали организмнинг мослашувчанлигини ошириш мумкин.
Овқатланиш вақтида сут маҳсулотларини истеъмол қилиш: Сут маҳсулотларини бошқа овқатлар билан бирга истеъмол қилиш лактозанинг ҳазм бўлишини осонлаштириши мумкин.
Пробиотиклар қабул қилиш: Баъзи тадқиқотлар пробиотиклар ичак флорасини яхшилаб, лактозанинг ҳазм бўлишига ёрдам беришини кўрсатмоқда.
Хулоса
Лактоза интолеранси кенг тарқалган ҳолат бўлиб, сут ва сут маҳсулотларини истеъмол қилгандан сўнг турли ноқулай симптомларга олиб келади. Бу ҳолатни аниқлаш ва бошқариш учун турли диагностик усуллар ва даволаш чораларидан фойдаланиш мумкин. Соғлом овқатланиш ва ҳаёт тарзини ўзгартириш орқали лактоза интолеранси билан яшаш мумкин. Агар сизда лактоза интолеранси симптомлари мавжуд бўлса, шифокор билан маслаҳатлашиш муҳимдир.