Mavzu davomida
Ёғ бези нима?
Танадаги ёғ тўпланмаларининг тери остида жойлашиб, капсула кўринишида ўралиб қолиши липома деб ҳам аталадиган ёғ безларининг ҳосил бўлишига олиб келади. Оддий ўсма кўриниши сифатида ҳам таърифланиши мумкин бўлган бу безлар одатда яхши сифатли бўлади ва кўриниш жиҳатидан безовта қилиши бундан ташқари, кўпинча соғлиқ учун муаммо туғдирмайди. Ёғ бези тананинг исталган қисмида учраши мумкин, аммо энг кўп юз, елка, бош териси, генитал соҳа, бўйин ва орқа қисмида пайдо бўлади.
Кўпчилиги юмшоқ тузилишга эга бўлиб, қўл билан босилганда гўё силжиётгандек ҳиссиёт беради. Бунинг сабаби — улар тери билан тўлиқ “битишиб кетган” бўлмаслигидир. Ёғ безлари ҳар қандай ёшда учраши мумкин, лекин болаларда жуда кам кузатилади. Одатда оғриқ бермайди. Агар кейинчалик оғриқ пайдо бўлса, бу кўпинча ёғ безига тиббий аралашув зарурлигини билдирувчи белги ҳисобланади.
Барча ҳужайралар каби ёғ ҳужайралари ҳам вақт ўтиши билан ўсиб-кўпаяди; айрим ҳолатларда бу ёғ бези ўлчамининг назоратдан чиқиб, ҳаддан ташқари катталашишига олиб келиши мумкин. Бундай вазиятларда катталашган ёғ безини жарроҳлик амалиёти ёрдамида олиб ташлаш талаб этилади.
Ёғ бези белгилари нималар?
Ёғ безининг илк ва энг характерли белгиси — без ривожланган тўқимада пайдо бўладиган шишдир. Бу шиш секин-аста ва узлуксиз катталашиши мумкин. Юз соҳасида пайдо бўладиган ёғ безлари одатда игна бошичалик ҳажмдан бир неча миллиметргача бўлса, орқа ва бўйин каби соҳаларда пайдо бўладиган шишлар каттароқ диаметрли ва чуқурроқ бўлади. Юз соҳасида учрайдиган кўз ости ёғ безлари ва қовоқдаги ёғ бези ҳолатларида безнинг оқ-сариқ рангда кўриниши — унинг устини қоплаган тери жуда юпқа бўлгани сабабли ичидаги ёғ массаси осон кўриниб туриши билан изоҳланади.
Тананинг бошқа қисмларида пайдо бўладиган чуқур ёғ безларида эса без терининг пастки қатламларида жойлашгани учун фақат шиш сезилади, ёғ қатлами ташқаридан кўринмайди. Одатда оғриқ бермайди. Бироқ без урилиб қолса, инфексияланса ёки ёмон сифатли бўлса, вақт ўтиши билан оғриқ ёки ажралма (оқинди) пайдо бўлиши мумкин. Айниқса тез катталашиш, ранг ўзгариши, қизариш ва кучли оғриқ кузатилса, липомалар жарроҳлик йўли билан олиб ташланиб, патологик текширувга юборилиши керак.

Ёғ бези нимадан пайдо бўлади?
Ёғ безининг аниқ сабаби тўлиқ маълум эмас. Бироқ пайдо бўлиш эҳтимолини ошириши маълум бўлган айрим омиллар бор. Ёғ бези ривожланишига замин яратадиган омиллардан баъзилари:
- Генетик мойиллик
- Терининг зарба олиши (шикастланиши)
- Холестерин ва триглисерид миқдорининг юқорилиги
- Метаболик касалликлар
- Носоғлом овқатланиш
- Катта ёш
- Инсулин резистентлиги ва диабет
- Жигар касалликлари
- Семизлик
Ёғ бези нега чиқади?
Ёғ безлари тери остида ёғ тўпланиши ва тиқилиб қолган ёғ безлари натижасида терида яққол кўрина бошлайди. Тиқилиб қолган ёғ бези ичида тўпланган ёғнинг ташқарига чиқишига тўсқинлик қилади ва шу сабаб “қопча”га айланиб, терида кўринадиган бўлади. Ёғ бези ҳосил бўлишининг асосий сабаби — ёғ безларининг одатдаги вазифасини тўлиқ бажара олмаслигидир.
Ёғ бези турлари нималар?
Ёғ безлари тузилишига кўра 3 гуруҳга бўлинади:
- Ёғ кистлари: Кўпинча бош терисида учрайди. Улар аслида “без”дан кўра, суюқроқ тузилишга эга ёғ массаси ва устини қоплайдиган жуда юпқа тери қатламидан иборат бўлади.
- Яхши сифатли ёғ тўқимаси ўсмалари: Одатда бўйин ва орқа соҳада учрайди. Без кўринишига эга бўлиб, кўпинча яхши сифатли бўлади ва шу гуруҳга киради. Ичидаги ёғ массаси оч сариқ рангда ва нисбатан қаттиқ тузилишга эга. Бошқа кистлар каби катталашиб кетиши мумкин, шу боис жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш талаб этилади.
- Ёмон сифатли ёғ тўқимаси ўсмалари: Тери остидаги ёғли тўқима саратонга айланиши натижасида ҳосил бўладиган массалар шу ном билан аталади. Липосаркома деб ҳам юритилади. Ичидаги суюқлик сариқдан кулрангга мойил рангда бўлиши мумкин. Кам учрайдиган бу турдаги ёғ бези юмшоқроқ бўлади ва албатта жарроҳлик йўли билан олиб ташланиши керак.
Юқоридаги таснифдан ташқари, кўз ости ёғ безлари ҳам ўз ичида уч турга бўлинади: юқори холестерин билан боғлиқ, юпқа ёғ қатламлари кўринишида учрайдиган ксантелазма; майда юмалоқ ёғ кистлари бўлган сирингома; ва сирингомадан ҳам кичикроқ, хира кўринишга эга бўлган милия.
Ёғ бези ташхиси қандай қўйилади?
Кўзга кўринадиган ёғ безларини шифокорлар кўпинча фақат физик кўрик орқали аниқлаши мумкин. Ёғ кистлари одатда думалоқ шаклда бўлиб, марказида бир нуқта бўлади ва атрофи бироз қизариб тургандек кўринади. Ёғ безининг кўп турларида тери остидаги ёғ массаси қўл билан босилганда жойини ўзгартиргандек бўлади.
Агар шиш осон силжимайдиган, “қотиб турган” (ҳаракатсиз) бўлса, бу бошқа касалликдан дарак бериши мумкин. Жойлашган ўрнига қараб фарқ қилса-да, липомалар одатда юмшоқ бўлади ва қўл билан текширганда босилганда шакли бироз ўзгариши мумкин. Каттароқ ва қаттиқроқ ёғ безларини аниқлашда, ўхшаш кўринишдаги бошқа касалликлар билан адаштирмаслик учун ултратовуш текшируви билан ташхисни қўллаб-қувватлаш мумкин.
Тери ости ёғ бези даволаш
Тери ости ёғ безлари учун даволаш вариантлари мавжуд. Кўпинча жарроҳликсиз усуллар афзал кўрилади. Лазер, криётерапия ёки дори билан даволаш ёғ безларини кичрайтириши ёки бутунлай йўқотиши мумкин. Бироқ даволаш танлови ёғ безининг катталиги, тури ва жойлашувига боғлиқ ҳолда ўзгаради. Энг тўғри усулни белгилаш учун дерматолог мутахассисдан маслаҳат олиш тавсия этилади.

Ёғ безини олдириш қандай қилинади?
Ёғ безини олдириш учун аввало дерматолог ёки мутахассис шифокорга мурожаат қилиш муҳим. Шифокор безанинг тури ва ўлчамини баҳолайди ҳамда мос даволаш усулларини тавсия қилади. Даволаш вариантлари орасида жарроҳлик аралашуви, лазер ёки дори билан даволаш бўлиши мумкин. Муолажа ёғ безининг катталиги ва жойлашувига қараб фарқланади. Олдиришдан олдин шифокор тавсияларига амал қилиш муҳим.
Ёғ бези даволаш қандай қилинади?
Ёғ безларининг деярли 99% қисми яхши сифатли бўлиб, саратонга айланишга мойиллик кўрсатмайди. Бироқ айниқса юз ва бўйин каби кўзга кўринадиган жойлардаги ёғ безлари эстетик жиҳатдан ёқимсиз кўрингани учун беморда ноқулайлик туғдиради. Бундан ташқари, орқа соҳада пайдо бўладиган ёғ тўқимаси ўсмалари соғлиқ учун хавф туғдирмаса ҳам, орқага суяниш, рюкзак тақиш каби ҳолатларда босим остида қолиб, оғриқ келтириб чиқариши мумкин.
Баъзи ёғ безлари зарба таъсирида ёки ўз-ўзидан инфексияланиши мумкин. Бунда оғриқ, қизариш, ажралма (оқинди) ва иситма каби белгилар пайдо бўлиши эҳтимоли бор. Бундай ҳолатларда “ёғ безини олдириш” деб аталадиган оддий жарроҳлик амалиёти ёрдамида безлар олиб ташланади. Оператсия маҳаллий оғриқсизлантириш остида қилинади ва одатда ярим соатдан қисқа вақт ичида якунланади. Касалхонада ётишни талаб қилмайди: беморлар ўша куннинг ўзида уйга жавоб берилиши, эртаси куни кундалик ҳаётига қайтиши мумкин.
Агар ёғ бези эстетик ёки соғлиқ жиҳатидан одамга безовта қилмаса, уни олиб ташлаш шарт бўлмаслиги мумкин. Аммо жуда кам ҳолларда бу массалар ёмон сифатли бўлиши эҳтимоли ҳам бор. Шу сабаб саратонга айланиш шубҳаси бўлган ёки тез катталашаётган массалардан айрим вазиятларда биопсия орқали намуна олиниши мумкин. Намуна патологик текширувдан ўтказилиб, масса яхши сифатлими ёки ёмон сифатлими аниқланади ва кейинги даволаш режаси шу натижага қараб режалаштирилади.
Кўп сўраладиган саволлар
Юздаги ёғ бези қандай даволанилади?
Юздаги ёғ безлари кўпинча жарроҳликсиз даволаш усуллари билан йўқотилиши мумкин. Булар қаторига лазер, криётерапия ва дори билан даволаш кириши мумкин.
Жарроҳликсиз ёғ безаси даволаш қандай бўлади?
Жарроҳликсиз даволаш лазер, электрокаутер (электрокотер), криётерапия каби усулларни ўз ичига олиши мумкин. Шифокор безни кўргач, энг мос усулни танлайди.
Кўз ости ёғ бези қандай даволанилади?
Кўз остидаги ёғ безлари кўпинча жарроҳликсиз даволаш билан йўқотилади. Лазер ёки криётерапия каби усуллар қўлланиши мумкин.
Юзда ёғ безаси нимадан пайдо бўлади?
Юздаги ёғ безлари одатда генетик омиллар ёки ёғ ишлаб чиқарилишининг ортиши билан боғлиқ бўлиши мумкин. Шунингдек, юзда кичик ёшдан бошлаб ҳам ёғ бези учраши мумкин. Генетик келиб чиқишга эга ёғ безларининг пайдо бўлиши учун албатта катта ёшни кутиш шарт эмас.
Кўз остида ёғ безаси нимадан пайдо бўлади?
Кўз остидаги ёғ безлари генетик мойиллик ёки кўз ости соҳасида ёғ ишлаб чиқарилишининг ортиши сабабли пайдо бўлиши мумкин.
Қовоқда ёғ бези нимадан пайдо бўлади?
Қовоқдаги ёғ безлари одатда тиқилиб қолган ёғ безлари натижасида пайдо бўлади. Бу генетик ёки ёшга боғлиқ бўлиши мумкин.
Қовоқдаги ёғ бези қандай даволанилади?
Қовоқдаги ёғ безлари жарроҳликсиз даволаш усуллари билан йўқотилиши мумкин. Энг мос вариантни шифокор белгилайди.
Бошда ёғ безаси нимадан пайдо бўлади?
Бошдаги ёғ безлари одатда тиқилиб қолган соч илдизларидан келиб чиқади.
Бошдаги ёғ бези қандай даволанилади?
Бошдаги ёғ безлари кўпинча ўз-ўзидан йўқолиши мумкин. Аммо катталашса ёки оғриқ берса, албатта шифокорга мурожаат қилиш керак.
Қўлтиқ ости ёғ бези нимадан пайдо бўлади?
Қўлтиқ остидаги ёғ безлари одатда тиқилиб қолган тер безлари билан боғлиқ бўлади.
Қўлтиқ ости ёғ безаси қандай даволанилади?
Қўлтиқ остидаги ёғ безлари кўпинча жарроҳликсиз даволаш билан йўқотилади. Бунинг учун шифокор билан маслаҳатлашиш лозим.
Кўз атрофи ёғ бези қандай даволанилади?
Кўз атрофи ёғ безлари одатда лазер ёки криётерапия каби усуллар билан йўқотилади.
Ёғ бези оғриқ келтириб чиқарадими?
Ёғ безлари одатда оғриқсиз бўлади. Аммо катталашса ёки яллиғланса, оғриқ бериши мумкин.