Imtihon oldidan va imtihon paytida tarkibida oddiy shakar ko‘p bo‘lgan shokolad, shirinlik va pechenye kabi mahsulotlardan yiroq bo‘ling. Miya energiya ehtiyojini qoplaydigan eng muhim ovqat — nonushtani aslo o‘tkazib yubormang. Haftasiga 3–4 kun baliq yeng va choyingizga dolchin qo‘shing.
O‘quvchining muvaffaqiyatida ovqatlanish ham muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun ham OTM va IELTSga tayyorgarlik davrida, ham o‘quv yili davomida bo‘ladigan imtihon mavsumida o‘quvchilar ongli va sog‘lom ovqatlanish dasturiga amal qilishi kerak.
Shuni unutmaslik kerakki, imtihon paytida muvaffaqiyatni kafolatlaydigan “mo‘jizaviy” mahsulot yo‘q. Biroq imtihonga tayyorgarlik davri mobaynida barcha oziq moddalari mavjud bo‘lgan yetarli – muvozanatli – ongli ovqatlanish:
— jismoniy va ruhiy sog‘liqni ijobiy qo‘llab-quvvatlaydi, stress ta’sirini kamaytiradi,
— maktab/imtihon natijalariga hissa qo‘shadi.
Farzandingiz uchun kun davomida 3 ta asosiy ovqat va 2–3 ta yengil tamaddi dan iborat, yetarli va muvozanatli tartib tuzing. Yengil tamaddi ovqatlarda qondagi shakar miqdorining keskin ko‘tarilib-tushishini to‘xtatadigan, diqqat tarqoqligini kamaytiradigan, miya faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan va stressni pasaytiradigan mahsulotlarni tanlang.
Miya energiya ehtiyojini qoplaydigan eng muhim ovqat — nonushta: yetarli, muvozanatli va ongli tanlangan mahsulotlardan iborat bo‘lishi kerak. Kechki ovqat bilan ertalabki nonushta orasida taxminan 10–12 soat vaqt o‘tadi. Shu vaqt ichida organizm ovqatdan olgan energiyaning deyarli barchasini sarflab bo‘ladi. Agar ertalab nonushta qilinmasa, miya faoliyati uchun yetarli energiya hosil bo‘lmaydi. Natijada charchoq, bosh og‘rig‘i, diqqat va idrokning pasayishi kuzatilishi mumkin.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ertalab nonushta qiladigan o‘quvchilarning maktabga qatnashi va o‘qishdagi muvaffaqiyati nonushta qilmaydiganlarga nisbatan ancha yaxshi. Shuning uchun nafaqat imtihon kuni ertalab, balki butun tayyorgarlik davri davomida ham nonushta juda muhim.
Ertalabki nonushtada kun ora 1 dona butun tuxum to‘liq va muvozanatli oqsil manbai sifatida iste’mol qilinishi kerak. Nonushtada uyg‘otuvchi ta’sirga ega choy-qahva o‘rniga choyi + zanjabil + chinnigul + dolchin + limon bo‘lagini aralashtirib damlab iching.
Dolchinning qondagi shakarni tartibga soluvchi ta’siri borligi sababli uni iste’mol qilish foydali. Qon shakarini muvozanatlash va konsentratsiyaning uzoq davom etishini ta’minlash uchun inson ichadigan barcha choy va qahvasiga 1 dona dolchin tayoqchasi qo‘shib ichishi kerak.

Mavzu davomida
Shakar uyqu keltiradi
Miyamiz energiya manbai sifatida uglevodlarni ishlatadi. Ammo uglevod deganda birinchi bo‘lib oddiy shakarni o‘ylamaslik kerak. Unutmaslik zarur: miya energiya uchun qondagi shakardan foydalanadi. O‘ylanganidan farqli ravishda, dasturxon shakari kabi oddiy uglevodlar qondagi shakarni tez ko‘tarib, tez tushirib yuborgani uchun miya ehtiyojini qondirmaydi va qonda gipoglikemiya (hypoglycemia — qondagi shakar miqdorining pasayishi)ga sabab bo‘ladi. Bu esa diqqat tarqoqligi, konsentratsiya buzilishi va uyquchanlikni keltirib chiqaradi.
Shu bois bolalarga imtihon oldidan va tayyorgarlik davrida tarkibida oddiy shakar ko‘p bo‘lgan mahsulotlar — ya’ni shokolad, konfet, bonibon, jelibon, turli shirinliklar va pechenyelarni ko‘p berish eng katta xatolardan biridir.
Baliq o‘rganishni oshiradi
Imtihonga bir hafta qolganda haftasiga albatta 3–4 kun baliq go‘shti iste’mol qilish kerak. Omega-3 ga juda boy bo‘lgan baliq xotirani mustahkamlaydi, o‘rganish va konsentratsiyani oshiradi. Shuningdek, tayyorgarlik davri davomida o‘quvchi har tong 1 dona butun yong‘oq mag‘zi (omega-3 manbai) iste’mol qilishi konsentratsiyani oshirish uchun juda muhim.
Miya faoliyati va nerv tizimi ishida ishtirok etadigan B guruhi vitaminlari juda muhim. Shu sabab non sifatida qondagi shakarni barqaror ushlab turish va B vitaminlariga boyligi uchun albatta bug‘doy / javdar noni tanlanishi kerak.
Sut va ayranni kechqurun uchun
Ara ovqat sifatida 3–4 dona quritilgan qora olxo‘ri + 1 dona butun yong‘oq mag‘zi vitamin va minerallar jihatidan boy tanlov bo‘lishi mumkin. Kunduz iste’mol qilinganda uyquchanlikka sabab bo‘lishi mumkinligi uchun sut, yogurt va ayran kabi mahsulotlarni uxlashdan 2,5 soat oldingi ara ovqatda iste’mol qiling.
Agar qabziyat (ich qotishi) muammosi bo‘lmasa, farzandingizga har kuni albatta 1 dona banan yediring: u serotonin — “baxt gormoni” ajralishini rag‘batlantiradi va kaliyga boy manbadir. Shu tariqa diqqat tarqoqligini ham kamaytirgan bo‘lasiz.
Exinatsiya bilan aql charxlanadi
Imtihonga tayyorgarlik davrida bolalarning immuniteti kuchli bo‘lishi, infeksiyaga chalinmasligi ham aqliy va jismoniy samaradorlik uchun juda muhim. Shu sabab qo‘shimcha ravishda haftasiga 3–4 kun bolalarga 1 stakan exinatsiya (ekinezya) choyi ichirish mumkin.
Bu davrda antioksidant miqdori yuqori mahsulotlar stress va taranglikni kamaytirishda juda muhim. Quritilgan qora olxo‘ri, urug‘li quritilgan qora uzum, qulupnay, pomidor, sabzi, ananas va po‘stli olma antioksidantga boy manbalardan hisoblanadi.
Imtihondan bir kun oldin uchun tavsiyalar
Tashqarida emas, uyda ovqatlaning
Imtihon oldi kechasi ovqatlanish ham kamida nonushta kabi muhim. O‘quvchilar ovqatdan zaharlanish xavfiga qarshi albatta uyda, yangi mahsulotlardan tayyorlangan ovqatni yeyishlari kerak. Avval iste’mol qilib ko‘rmagan mahsulotlarni yemasinlar, tashqarida ovqatlanishni tanlamasinlar.

Gazli mahsulotlardan yiroq bo‘ling
Bir kun oldin gaz muammosi keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan loviya-noxat kabi dukkaklilar, karam, porey, selderey, no‘xat, bulg‘ur osh kabi mahsulotlardan uzoq turish kerak.
Oshqozoningizni asrang
Oshqozon bezovtaligini keltirishi mumkinligi bois yog‘da qovurilgan ovqatlar, turli mahsulotlar aralashmasidan tayyorlangan aralash taomlar, juda yog‘li va og‘ir sousli ovqatlar tanlanmasin. Imkon qadar kam qayta ishlangan, sodda taomlar afzal.
Allergiyasi borlar, tuxumga e’tibor
Faslga ko‘ra allergiyalar ko‘payadigan davrdamiz. Tuxum allergiya chaqirishi mumkin bo‘lgan mahsulotlarimiz qatoriga kiradi, shuning uchun tuxum iste’moliga e’tibor berish kerak. Agar bolada turli mahsulotlarga yoki gulchang (polen) allergiyasi bo‘lsa, ota-onalar tuxum masalasida yanada ehtiyot bo‘lishlari lozim.
Imtihon paytida shakar o‘rniga ko‘k meva
Tamaddi uchun glikemik indeksi past bo‘lgan yaban mersini (blueberry — ko‘k meva; ko‘p iste’mol qilinsa qabziyat keltirishi mumkin), quritilgan qora olxo‘ri, xom funduq, bodom va yong‘oq tanlanishi mumkin.
Kechki ovqatdan so‘ng stresssiz, yaxshi uyqu uchun
500 ml issiq suvga: 1 paket romashka + 1 paket melissa (lemon balm) + 1 paket dolchin-chinnigul choyini aralashtiring. Uxlashdan 1–2 soat oldin imtihonga kiradigan abituriyentga 1 finjon ichiring. Bu choy aralashmasi ham xotirjam uxlashga yordam beradi, ham stress omilini minimal darajaga tushiradi.
E’tibor beriladigan nuqtalar
TUZ: Imtihon paytida chanqashga sabab bo‘ladigan haddan tashqari sho‘r mahsulotlardan qochish kerak.
O‘SIMLIK CHOYINI TANLANG: Nonushtada kafeinli choy-qahva o‘rniga yangi ko‘k choy, dolchin, chinnigul, olma, itburun kabi o‘simlik choylari tanlanishi mumkin.
Yengil tamaddi OVQATNI O‘TKAZIB YUBORMANG: Tayyorlanish davri davomida qondagi shakar pasayib ketmasligi uchun yengil tamaddi ovqatlar aslo o‘tkazib yuborilmasin.
KECHASI 1 HOVUCH QOVOQ URUG‘I: Agar kechasi tez-tez siyishga chiqish shikoyati bo‘lsa, uxlashdan oldingi yengil tamaddi ovqatda 1 hovuch qovoq urug‘i yeyish mumkin. Shunda uyqu bo‘linmaydi, yanada chuqur va xotirjam uxlanadi.
KO‘P SUYUQLIK ICHMANG: Uxlashdan 2,5–3 soat oldin kafeinli, gazli ichimliklar, choy va qahva iste’mol qilinmasin. Shuningdek, juda ko‘p suyuqlik ichilmasin. Ko‘p suyuqlik kechasi tez-tez siyishga chiqishga va uyqusizlikka sabab bo‘ladi.
Nonushta uchun namunaviy menyu
- Butun bug‘doy – javdar – ko‘p donli non
(B guruhi vitaminlariga boy manba, miya funksiyalari uchun muhim) - 1 dona butun yong‘oq mag‘zi + 2–3 dona xom funduq / bodom
(muhim magniy manbai, miya funksiyalari uchun muhim) - Kam yog‘li oq pishloq
- 1 stakan yangi siqilgan olma sharbati
(stress, og‘riq va charchoq shikoyatlarini kamaytirish + miya funksiyalari uchun muhim) - 3–4 dona quritilgan qora olxo‘ri
(temir mineraliga boy, konsentratsiya va diqqat uchun muhim) - 1 dona butun tuxum
(temirga boy manba hamda qondagi shakarni tartibga solishda samarali “namunaviy” oqsil)