Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari

Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Og‘iz bo‘shlig‘i, halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ingichka ichak, yo‘g‘on ichak va anus — ovqat hazm qilish tizimining a’zolaridir. Shu a’zolarga oid kasalliklar ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari guruhiga kiradi. Bu kasalliklar turi va og‘irlik darajasiga qarab turlicha kechishi mumkin, biroq bemorlarda keng ko‘lamli muammolarga sabab bo‘lishi, davolanmasa esa jiddiy asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari shifoxonalardagi gastroenterologiya bo‘limi (gastroenterologiya klinikasi) mutaxassisligi doirasiga kiradi. Tashxis va davolash ishlari ushbu bo‘limlarda gastroenterolog shifokorlar tomonidan amalga oshiriladi.

Ovqat hazm qilish tizimiga oid istalgan a’zo joylashgan sohada og‘riq, noqulaylik hissi, hojatga chiqish bilan bog‘liq muammolar, ko‘ngil aynishi va qusish kabi shikoyatlar — bu kasalliklarning keng tarqalgan belgilaridandir. Shunday shikoyatlar bilan shifoxonaga murojaat qilgan odamlarda gastroenterologik kasalliklar endoskopik tekshiruvlar natijasida ko‘pincha oson aniqlanishi mumkin.

Quyida eng ko‘p uchraydigan ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari keltiriladi:

Refluks kasalligi

Refluks kasalligi — oshqozon tarkibining qizilo‘ngachga qayta chiqib ketishi bilan tavsiflanadigan ovqat hazm qilish tizimi kasalligidir. Qisqa davom etishi va qizilo‘ngachda sezilarli shikastlanish chaqirmasligi sababli, ko‘pincha bemorlar buni payqamaydi.

Biroq bu holat kun davomida tez-tez takrorlansa, hatto uyqu vaqtida ham yuz bersa, yanada jiddiy manzara haqida gap ketadi va u patologik refluks deb ataladi. Bu holat rivojlanishida asosiy omil — qizilo‘ngach bilan oshqozon tutashgan joydagi “klapan” (sfinkter) tizimining bo‘shashib qolishidir.

Oshqozon suyuqligi yuqori kislotalilikka ega bo‘lgani uchun patologik refluksda qizilo‘ngachda yara va eroziya kabi shikastlanishlar paydo bo‘lishi mumkin. Shuningdek, ko‘krak sohasida kuydiruvchi achishish, yutish qiyinlashishi va og‘izga nordon suyuqlik kelishi kabi muammolar ham ko‘p uchraydi.

Oshqozon Yonishi: Sabablari, Alomatlari va Davolash Yo'llari

Refluksni davolash jarayonida vaznni nazorat qilish, zarur turmush tarzi o‘zgarishlarini kiritish, ovqatlanishni rejalashtirish, dori vositalarini qabul qilish, ayrim holatlarda esa jarrohlik aralashuvlar qo‘llanadi. Davolanmasa, qizilo‘ngachning pastki qismida torayish yuzaga kelishi mumkin.

Gastrit

Oshqozonning shilliq qavatida (mukozasida) yuzaga keladigan yallig‘lanishlar gastrit yoki oshqozon yallig‘lanishi deb ataladi. U o‘tkir gastrit va surunkali (xronik) gastrit ko‘rinishlariga bo‘linadi. Surunkali gastritning eng keng tarqalgan sababi — gelikobakter pilori (Helicobacter pylori) deb ataladigan bakteriya mavjudligidir. Bu bakteriya ovqat orqali organizmga kirib, oshqozonga joylashadi va shu yerda gastrit deb ataladigan yallig‘lanishlarni keltirib chiqaradi.

Shuningdek, u oshqozon va ingichka ichak yaralari hamda ovqat hazm qilish tizimi saratonlarining rivojlanishida ham rol o‘ynashi ma’lum. Davolashda odatda oshqozon kislotaliligini kamaytiruvchi antatsid (antiasid) dori vositalari qo‘llanib, shikastlangan joylarning bitishi ta’minlanadi. Agar gastrit bakteriya sababli bo‘lsa, antibiotiklar bilan davolash ham o‘tkazilishi kerak.

Oshqozon yarasi (gastrik yara)

Oshqozon to‘qimasining turli sabablar bilan shikastlanishi, oshqozon suyuqligi va hazm shiralarining ta’siri natijasida shikastlangan qismda yemirilish va yara paydo bo‘lishi oshqozon yarasi deb ataladi. Xuddi shunday holat o‘n ikki barmoq ichakda ham yuz berishi mumkin, bunday yaralar o‘n ikki barmoq ichak yara deb ataladi.

Gastrit: belgilari, sabablari va davolash usullari

Kasallikning eng keng tarqalgan sababi gelikobakter pilori infeksiyasi bo‘lsa-da, bundan tashqari genetik moyillik, stress, nordon taomlarni haddan tashqari iste’mol qilish, spirtli ichimliklar, chekish va qahva odati kabi omillar ham sabab bo‘lishi mumkin.

Davolanmasa, oshqozon devorining teshilishi (perforatsiya) yuz berib, qorin bo‘shlig‘ida suyuqlik to‘planishiga olib kelishi mumkin. Davolashda parhez, dori vositalari va jarrohlik aralashuvlar qo‘llanadi.

Hazm buzilishi

Qorinning yuqori qismida dam bo‘lish, bosim hissi va og‘riq bilan namoyon bo‘ladigan dispepsi — odatda ovqatdan keyin doimiy seziladigan hazm bo‘lmaslik (hazm buzilishi) hissidir.

Bu ko‘proq alohida mustaqil kasallikdan ko‘ra, gastroezofageal refluks, yara yoki o‘t pufagi kasalliklari bilan bog‘liq ikkilamchi bezovtalikdir. Bunday muammo bo‘lganda ovqat miqdorini kamaytirib, oz-ozdan, tez-tez ovqatlanish rejimini yo‘lga qo‘yish tavsiya etiladi; shifokor zarur deb hisoblasa, dori bilan davolash ham qo‘llanadi.

Qabziyat va ich ketishi

Qabziyat — ichak harakatlari sekinlashib, haftasiga hojatga chiqish soni 3 martagacha yoki undan ham kam bo‘lib qolishi holatidir. Bunda qorin sohasida dam bo‘lish, og‘riq va noqulaylik hissi paydo bo‘ladi. Yetarli suyuqlik ichmaslik, ratsionda tolali (kletchatkali) mahsulotlarning kamligi, sabzavot va mevalarni yetarli iste’mol qilmaslik, kamharakat turmush tarzi kabi omillar qabziyatga olib kelishi mumkin.

Ich ketishi esa buning aksincha: kuniga 2 marta yoki undan ko‘p, odatdagidan yumshoq yoki suyuq najas kelishi bilan kechadi. Ich ketishi (diareya) ichak infeksiyalari sababli yuzaga kelishi mumkin, shuningdek ovqatlanish tartibining buzilishi yoki ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining belgisi sifatida ham namoyon bo‘ladi. Asosan ovqatlanish tartibini to‘g‘rilash, infeksiya bo‘lsa unga qarshi davolash o‘tkazish orqali qabziyat va ich ketishi muammolarini bartaraf etish mumkin.

Yara­li kolit va Kron kasalligi

Kron kasalligi og‘izdan anusgacha bo‘lgan butun ovqat hazm qilish tizimida zararlanish berishi mumkin bo‘lsa-da, ko‘pincha ingichka va yo‘g‘on ichaklarda rivojlanadigan yallig‘lanishli kasallikdir. Hayot uchun xavfli darajaga yetishi mumkin bo‘lgan bu kasallik jiddiy davolash jarayonini talab qiladi.

Shunga o‘xshash kasallik — yara­li kolit esa organizmning o‘ziga-o‘zi hujum qilishi natijasida rivojlanadigan autoimmun kasallikdir. Immun tizimining o‘z hujayralariga qarshi “kurash” boshlashi oqibatida ichakda yaralar hosil bo‘lishi kuzatiladi. Har ikkala kasallikda ham davolashning asosida kasallikka mos parhez yotadi. Bundan tashqari dori vositalari ham qo‘llanadi..

Kron kasalligi: belgilari, sabablari va davolash usullari

Saratonlar

Ovqat hazm qilish tizimi a’zolaridan birida yoki bir nechtasida rivojlanadigan yomon sifatli o‘smalar ovqat hazm qilish tizimi saratonlarini tashkil etadi. Ular orasida eng ko‘p uchraydiganlari: qizilo‘ngach saratoni, oshqozon saratoni va yo‘g‘on ichak (kolon) saratonidir.

Barcha saraton turlarida bo‘lgani kabi, bu holatlarda ham erta tashxis hayotiy ahamiyatga ega. Saraton kech bosqichga o‘tganida ovqat hazm qilish tizimi a’zolarining bir qismi yoki deyarli barchasini olib tashlashga to‘g‘ri kelishi mumkin; bu esa organizmning oziqlanish mexanizmini keskin buzadi. Shuning uchun bu kasalliklarni erta davrda aniqlab davolash nihoyatda muhimdir.

Oshqozon osti bezining yallig‘lanishi

Oshqozon osti bezining yallig‘lanishi va buning natijasida bezning turli darajada shikastlanishi pankreatit deb ataladi. U o‘tkir va surunkali (xronik) shakllarga ega.

Oshqozon osti bezi muhim hazm shiralarini ishlab chiqaradigan a’zodir. Bez shikastlansa, ovqat bilan kirgan moddalarning “qurilish bo‘laklari”ga parchalanishi, demakki organizmning asosiy ehtiyojlari ta’minlanishi izdan chiqadi. Shu sababli juda muhim hisoblangan bu kasallik aniqlangan zahoti davolashni boshlash lozim.

Oshqozon saratoni: belgilari, diagnostikasi va davolash usullari

Gemorroy

Gemorroy — anusda (yo‘g‘on ichakning yakuniy qismi) joylashgan tomir tuzilmalarining shishib kattalashishi bilan kechadigan ovqat hazm qilish tizimi kasalligidir. U ichki va tashqi gemorroy turlariga bo‘linadi.

Qonash, og‘riq, anal sohada shish, namlik hissi, qichishish va hojatga chiqishdagi tartibsizlik kabi belgilar bilan namoyon bo‘ladigan bu kasallik kundalik hayotga kuchli salbiy ta’sir qiladi. Shu bois uni albatta davolash kerak.

Jigar kasalliklari

Ovqat hazm qilish tizimining eng muhim a’zolaridan biri bo‘lgan jigarda yuzaga kelgan hatto eng kichik kasallik ham hazm jarayoniga to‘liq salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Sariqlik (gepatit B va C), sirroz, jigarda kista va o‘smalar — jigar kasalliklarining eng ko‘p uchraydigan turlaridan.

Bu kasalliklarning barchasi jigarni shikastlab, uning vazifalarni bajara olmasligiga olib keladi. Shu sababli jigar bilan bog‘liq kasalliklarni muntazam tekshirtirib turish, biror kasallik aniqlansa davolash rejasini darhol boshlash zarur.

O‘t pufagi kasalliklari

O‘t pufagi kasalliklari juda keng tarqalgan bo‘lib, o‘tkir muammolarga sabab bo‘lishi mumkin. O‘t pufagida turli sabablarga ko‘ra hosil bo‘ladigan toshlar pufak yo‘lini berkitib, o‘t oqimini to‘sadi va pufakning yallig‘lanishiga olib keladi. Yallig‘langan o‘t pufagi kattalashib, yorilish xavfi paydo bo‘lishi mumkin.

Shuningdek, o‘t pufagi toshlari pankreatitga ham sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois ultratovush (UZI) orqali aniqlangan o‘t pufagi toshlari shifokor tavsiya qilgan holatlarda jarrohlik yo‘li bilan o‘t pufagi bilan birga olib tashlanishi kerak. Agar infeksiya bo‘lsa, unga mos antibiotik davosi qo‘llanadi.