Parhez orqali ozish — bu shunchaki kam ovqat yeyish emas, balki organizmga kerakli oziq moddalarni yetkazgan holda ortiqcha vazndan bosqichma-bosqich xalos bo‘lishdir. Sog‘lom ozishning asosiy sharti — kun davomida sarflanadigan energiyadan kamroq kaloriya qabul qilishdir. Bunga kaloriya tanqisligi deyiladi. Tana ovqatdan yetarli energiya olmaganda, zaxirada to‘plangan yog‘lardan foydalanishni boshlaydi. Natijada vazn kamayadi.
Biroq parhez har bir odam uchun bir xil bo‘lmaydi. Yosh, jins, vazn, bo‘y, jismoniy faollik, kasalliklar va kundalik turmush tarzi hisobga olinishi kerak. Haddan tashqari och qolish, faqat bitta mahsulot bilan ovqatlanish yoki juda qisqa muddatda ko‘p vazn tashlashga urinish sog‘liq uchun zararli bo‘lishi mumkin. Shuning uchun parhez muvozanatli, tushunarli va uzoq muddat davom ettirish mumkin bo‘lgan shaklda tuzilishi kerak.
Mavzu davomida
Kaloriya tanqisligi yaratish
Ozishning eng asosiy yo‘li — kaloriya tanqisligi yaratishdir. Masalan, organizm kuniga 2200 kaloriya sarflasa, odam 1800–1900 kaloriya qabul qilganda tana yetishmagan energiyani yog‘ zaxiralaridan olishga harakat qiladi. Shu tariqa vazn asta-sekin kamayadi.
Lekin kaloriya tanqisligi degani och yurish degani emas. Muhimi — kamroq, ammo sifatliroq ovqatlanish. Shirin gazli ichimliklar, fastfud, qandolat mahsulotlari, chips, kolbasa va boshqa qayta ishlangan mahsulotlar ko‘p kaloriya beradi, lekin organizmga yetarli foydali modda bermaydi. Bunday mahsulotlar “bo‘sh kaloriya” manbai hisoblanadi.
Ularning o‘rniga sabzavot, meva, butun donli mahsulotlar, tuxum, baliq, tovuq go‘shti, dukkaklilar va sut mahsulotlarini tanlash foydaliroq. Bunday ovqatlar uzoqroq to‘qlik beradi, ichak faoliyatini yaxshilaydi va ozish jarayonini sog‘lomroq qiladi.

Kam uglevodli parhezlar
Kam uglevodli parhezlarda non, shirinlik, makaron, oq guruch va shakarli mahsulotlar kamaytiriladi. Buning o‘rniga oqsil va foydali yog‘larga boy mahsulotlar ko‘proq iste’mol qilinadi. Keto, Atkins va Paleo kabi parhezlar shunday yondashuvga misol bo‘la oladi.
Uglevodlar kamayganda qondagi shakar darajasi barqarorroq bo‘lishi mumkin. Bu esa tez-tez och qolish va shirinlikka bo‘lgan kuchli istakni kamaytirishga yordam beradi. Ayrim odamlarda kam uglevodli ovqatlanish vazn tashlashni tezlashtirishi mumkin.
Ammo uglevodlarni butunlay chiqarib tashlash to‘g‘ri emas. Organizmga energiya, kletchatka, vitamin va minerallar kerak. Shuning uchun oq non va shakar o‘rniga suli yormasi, grechka, jigarrang guruch, sabzavot va dukkaklilar kabi foydali uglevodlarni tanlash maqsadga muvofiq. Kam uglevodli parhez uzoq muddat davom ettirilsa, mutaxassis nazorati foydali bo‘ladi.
Oraliqli ro‘za
Oraliqli ro‘za — ovqatni ma’lum vaqt oralig‘ida yeyish, qolgan vaqtda esa ovqatlanmaslik usulidir. Eng mashhur shakllaridan biri 16/8 usuli bo‘lib, bunda 16 soat ovqat yeyilmaydi, 8 soat davomida esa ovqatlanish mumkin. Masalan, odam soat 12:00 dan 20:00 gacha ovqatlanib, qolgan vaqtda faqat suv yoki shakarsiz ichimliklar ichadi.
Bu usul kaloriya iste’molini kamaytirishga yordam berishi mumkin, chunki ovqatlanish vaqti qisqaradi. Natijada odam kun davomida kamroq yeb qo‘yadi. Bundan tashqari, oraliqli ro‘za insulin darajasiga va yog‘ zaxiralaridan foydalanish jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Shunga qaramay, bu usul hammaga ham mos kelavermaydi. Homilador ayollar, emizikli onalar, qandli diabeti borlar, oshqozon-ichak muammolari yoki ovqatlanish buzilishlari bo‘lgan insonlar bunday parhezni shifokor bilan maslahatlashmasdan boshlamasligi kerak. Oraliqli ro‘zada ham asosiy qoida o‘zgarmaydi: ovqatlanish vaqtida sifatli va muvozanatli mahsulotlar tanlanishi zarur.
Oqsilga boy parhezlar
Oqsil ozish jarayonida juda muhim. Chunki u to‘qlik hissini kuchaytiradi, mushak massasini saqlab qolishga yordam beradi va hazm bo‘lishi uchun ko‘proq energiya talab qiladi. Oqsil yetarli bo‘lsa, odam kamroq och qoladi va parhezni davom ettirish osonlashadi.
Oqsilga boy mahsulotlarga tovuq go‘shti, baliq, tuxum, tvorog, yogurt, loviya, no‘xat, yasmiq va boshqa dukkaklilar kiradi. Ozish paytida har bir asosiy ovqatda oqsil manbai bo‘lishi foydali. Masalan, nonushtada tuxum yoki tvorog, tushlikda tovuq yoki dukkakli taom, kechki ovqatda baliq yoki yogurt iste’mol qilish mumkin.
Biroq faqat oqsilga tayanib qolish ham to‘g‘ri emas. Organizmga sabzavot, foydali yog‘lar, murakkab uglevodlar, vitaminlar va minerallar ham kerak. Ayniqsa buyrak kasalligi bo‘lgan odamlar oqsil miqdorini shifokor tavsiyasisiz keskin oshirmasligi lozim.

Kam yog‘li parhezlar
Kam yog‘li parhezlarda yog‘li go‘sht, qovurilgan taomlar, transyog‘lar, margarin va ko‘p miqdordagi qayta ishlangan mahsulotlar kamaytiriladi. Bunday yondashuv kaloriya iste’molini nazorat qilishga va yurak–qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
Bu parhezda sabzavot, meva, butun donli mahsulotlar, yog‘siz go‘sht, baliq, dukkaklilar va kam yog‘li sut mahsulotlariga e’tibor qaratiladi. Ammo yog‘ni butunlay chiqarib tashlash kerak emas. Zaytun moyi, avokado, yong‘oq, bodom va baliqdagi foydali yog‘lar gormonlar, miya faoliyati va vitaminlarning so‘rilishi uchun zarur.
Xulosa
Parhez orqali ozishning bir nechta usuli bor: kaloriya tanqisligi yaratish, kam uglevodli ovqatlanish, oraliqli ro‘za, oqsilga boy parhez va kam yog‘li parhez. Ularning barchasi to‘g‘ri qo‘llansa, vazn kamayishiga yordam berishi mumkin. Eng muhimi — tanlangan usul insonning sog‘lig‘i, hayot tarzi va kundalik odatlariga mos bo‘lishidir.
Sog‘lom ozish asta-sekin kechadi. Eng yaxshi natija och qolish bilan emas, balki muntazam, muvozanatli va ongli ovqatlanish orqali erishiladi. Parhez vaqtinchalik cheklov emas, balki sog‘lom turmush tarziga o‘tish bosqichi sifatida qaralsa, natija uzoqroq saqlanadi.