Соғлом ва мувозанатли овқатланиш касалликларнинг олдини олиш ва соғлом бўлиш учун зарур шартлардан биридир. Тананинг кундалик фаолияти учун зарур бўлган энергияни истеъмол қилинган озиқ-овқатлар билан қондиришдан ташқари, зарур бўлган макро ва микроелементларни тўлиқ олиш жуда муҳимдир. Тананинг кундалик вазифаларини муаммосиз бажариши учун протеин, углевод ва ёғларни этарли миқдорда истеъмол қилишдан ташқари, витаминлар ва минералларга бўлган эҳтиёж ҳам қондирилиши керак. Мамлакатимизда витамин этишмаслигининг энг кенг тарқалган турларидан бири C витаминидир. Антиоксидант витаминлардан бири бўлган C витамини юқумли касалликлар ва саратон касалликларидан ҳимоя қилиш, иммунитет тизимини мустаҳкамлашда муҳим рол ўйнайди. Шунинг учун витамин К манбаларини тўғри истеъмол қилиш ва бу витамин этишмаслигининг олдини олиш учун шифокор билан маслаҳатлашиб муҳимдир.
Mavzu davomida
С витамини нима?
Аскорбин кислотаси деб ҳам аталадиган С витамини инсон танасида жуда муҳим функтсияларга эга бўлган озуқа моддасидир. Сувда эрийдиган витамин турларидан бири бўлган аскорбин кислотаси организм томонидан ишлаб чиқарилмаслиги сабабли, барча эҳтиёж озиқ-овқатдан олиниши керак. Озиқ-овқат билан ҳар куни танага олиниши керак бўлган С витамини миқдори аёллар учун 75 мг, эркаклар учун 90 мг. Бу эҳтиёж ҳомиладор аёлларда она қорнида ўсаётган боланинг эҳтиёжи туфайли, эмизикли оналарда эса сут ишлаб чиқариш туфайли ортади. Ҳомиладор аёллар учун С витаминининг кунлик эҳтиёжи 85 мг, эмизикли оналар учун эса 120 мг деб кўрсатилиши мумкин.
С витамини танада сақланмайди ва ҳар куни танага керакли миқдорда олиниши керак. Бу эса С витамин танқислигининг тарқалишига таъсир қилувчи омиллардан биридир. Кундалик эҳтиёждан ортиқ миқдорда олинган витаминлар организмдан сийдик ва тер билан чиқарилади. Унинг этишмовчилигида камқонлик, тиш милкида қон кетиши, терида доғлар (петехиялар) ва кўкаришлар, тез-тез касалланиш ва яраларнинг кечикиши каби салбий ҳолатлар кузатилади. Агар С витамин танқислиги узоқ вақт давом этса, синга деб аталадиган касаллик ривожланади, у осон қон кетиши, терида кўкаришлар, бўғимлар ва мушакларда оғриқлар билан намоён бўлади. Ушбу касаллик одатда узоқ вақт давомида, масалан, бир ой давомида ҳар куни 10 мг ёки ундан кам витамин С қабул қилгандан кейин ривожланадиган жиддий этишмовчилик натижасида юзага келади.
С витаминининг фойдалари қандай?
С витамини инсон танаси учун жуда муҳим озиқ моддалардир. Бу эрда витамин С фойдалари келтирилга:
Иммунитет тизимини мустаҳкамлайди: КСвитамини танангизнинг иммунитет тизимини мустаҳкамлайди ва инфектсияларга қарши курашади. Шунингдек, у юқумли вирусли касалликларнинг давомийлиги ва тарқалишини камайтиришга ёрдам беради.
Антиоксидант хусусиятлари: С витамини эркин радикаллар билан курашадиган антиоксидантдир. Ушбу радикаллар зарарли бирикмалар бўлиб, ҳужайраларнинг шикастланишига ва қаришига олиб келиши мумкин.
Коллаген ишлаб чиқаришни оширади: С витамини коллаген ишлаб чиқаришни оширади ва терингизни соғлом ва ёш кўринишга олиб келади.
Темирнинг сўрилишини оширади: С витамини темирнинг сўрилишини ошириш орқали анемия хавфини камайтиради.
Стрессни камайтиради: С витамини стрессни камайтиришга ёрдам беради ва руҳий саломатликни қўллаб-қувватлайди.
Кўз саломатлигига ҳисса қўшади: С витамини ёшга боғлиқкўз касаликларининг хавфини камайтиради.
Юрак-қон томир саломатлигини ҳимоя қилади: С витамини юрак-қон томир касалликлари хавфини камайтириш орқали юрак соғлиғини қўллаб-қувватлайди.
Тиш саломатлигини қўллаб-қувватлайди: С витамини тиш милки саломатлигига ҳисса қўшиш орқали тишларингизни мустаҳкамлайди.
Соғайиш жараёнини тезлаштиради: С витамини яраларни даволаш жараёнини тезлаштиради ва тўқималарнинг янгиланишига ёрдам беради.
С витаминида нима бор?
С витаминининг энг муҳим манбаи мева ва сабзавотлардир. Бироқ, жуда сезгир тузилишга эга бўлган С витамини иссиқлик (пишириш), металл пичоқлар ёки майдалагичлар билан алоқа қилиш, ёруғлик ёки кислород таъсирида юз фоизгача йўқолиши мумкин. Шу сабабли, у кўплаб озиқ-овқатлар таркибида бўлсада, фойдаланишга яроқлилик нуқтаи назаридан С витаминининг асосий манбаи янги мева ва сабзавотлардир. Мева ва сабзавотлардан С витамини олаётганда, ундан энг яхши даражада фойда олиш учун меваларни иложи борича янги ҳолда истеъмол қилишдир.
- Апелсин, мандарин, Грейпфрут, киви, ананас, қулупнай ва бошқа кўплаб янги мевалар,
- Лимон,
- Қизил ва яшил қалампир,
- Помидорлар,
- Исмолоқ, петрушка, салат каби кўкатлар,
- Брокколи, карам каби сабзавотлар С витаминининг муҳим манбаларидан биридир

С витамини қўшимчаларидан фойдаланиш керакми?
С витамини ҳар куни тўлиқ қондирилиши керак бўлган муҳим озиқ моддалардир. Шу сабабли, С витамини қўшимчалари ҳам жамоатчилик орасида жуда кенг тарқалган. Бироқ, барча озиқавий қўшимчаларда бўлгани каби, С витаминини ҳаддан ташқари истеъмол қилиш баъзи соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин. Соғлом ва мувозанатли овқатланиш билан С витаминига бўлган эҳтиёж тўлиқ қондирилиши мумкин. Бундай ҳолда, витамин қўшимчаларига эҳтиёж қолмайди. Соғлом одамларда С витаминига бўлган эҳтиёжни ҳар куни 3 порсия мева, 2 порсия салат ёки сабзавотлар истеъмол қилиш орқали қондириш мумкин.
Бироқ, ҳар қандай соғлиқ муаммоси туфайли ушбу озиқ-овқатларни истеъмол қила олмайдиган, С витамини танқислиги бўлган ёки юқумли касалликлар туфайли С витаминига бўлган эҳтиёж ортиб бораётганлар учун витамин С қўшимчалари шифокор томонидан белгиланиши мумкин. Бундан ташқари, шифокор билан маслаҳатлашмасдан, витамин С қўшимчаларидан фойдаланиш тавсия этилмайди.
Агар сиз С витаминининг ижобий таъсиридан фойдаланмоқчи бўлсангиз ва соғлиғингизни ҳимоя қилмоқчи бўлсангиз, кундалик овқатланиш режангизга С витамини манбалари бўлган озиқ-овқатларни киритишингиз керак. Агар сизда витамин С танқислиги бор деб ҳисобласангиз ёки унга боғлиқ аломатлар кузатилса, соғлиқни сақлаш муассасасига мурожаат қилишингиз ва шифокор кўригидан ўтишингиз керакли таҳлилларни ўтказиш орқали витамин қўшимчалари зарурлигини билишингиз мумкин.