Витаминлар тана ҳужайраларининг янгиланиши, ўсиши ва ривожланиши ва энергия ишлаб чиқариши учун зарур бўлган органик бирикмалардир. Инсон организмида синтез қилиб бўлмайдиган, синтез қилинса ҳам етарли бўлмаган витаминлар ташқи озиқ-овқат ёки қўшимчалар билан тўлдирилиши керак. Витаминлар ёғда эрийдиган ва сувда эрийдиган турларга бўлинади. Сувда эрийдиган витаминлар орасида энг кўзга кўринган витаминлар гуруҳи Б витаминлари ҳисобланади. Жами 8 та Б гуруҳи витаминлари мавжуд: тиамин (Б1), рибофловин (Б2), ниацин (Б3), пантотеник кислота (Б5), пиридоксин (Б6), биотин (Б7), кобаламин (Б12) ва фолий кислотаси.
Mavzu davomida
Б12 витамини нима?
Б12 витамин, сувда эрийдиган витамин, оз миқдорда бўлса ҳам, танада сақланиши мумкин. Таркибидаги кобалт минерали туфайли кобаламин деб ҳам аталадиган витамин соғлом одамнинг жигарида тахминан 2 мг ва тананинг бошқа қисмларида 2 миллиграмм, жами 4 мг сақланади. Сақлаш миқдори кам бўлганлиги сабабли ҳар куни истеъмол қилиниши тавсия этиладиган Б12 витамини ҳайвонлардан олинган озиқ-овқатларда мавжуд. Инсон организмида йўғон ва ингичка ичакларда оз миқдорда синтезланиши мумкин бўлган витамин юқори иссиқлик таъсирида ўз функсиясини йўқотади. Б 12 витамин танадаги кўплаб механизмларда иштирок этади:
- У қондаги қизил қон ҳужайраларини ишлаб чиқаришда, ДНК ва миелин синтезида фолий кислотаси билан ишлайди.
- Нерв ҳужайраларини ўраб турган миелин қобиғининг синтезида иштирок этадиган Б12 витамини сигналини узатиш тезлигини оширади.
- У организм томонидан синтез қилинган аминокислоталар ва Б12 витаминининг реабсорбтсиясида(сўрилиши) иштирок этади. Синк ва магний каби минералларнинг функтсияларида самарали иштирок этади.
Б12 витамини етишмовчилигининг белгилари қандай?
- Б12 етишмовчилиги анемияга олиб келиши мумкин. Юрак уриши, ҳаракат қобилиятининг пасайиши, чарчоқ ва заифлик, консентрациянинг бузилиши мумкин.
- Диарея, тилда қизариш ва ачишиш ҳисси, оғизда яралар ва оёқларда тунги оғриқлар бўлиши мумкин.
- Оёқларда, қўлларда ва елкаларда мувозанат йўқолиши ва уйқусизлик, шунингдек, ақлий функтсияларнинг бузилиши кузатилади.
- Айниқса қарияларда хотирани йўқотиш ва унутиш каби муаммоларни келтириб чиқариши мумкин. Ёши катталашган сари Б12 нинг сўрилиши ва организм томонидан сақланишининг пасайиши кузатилади. Б12 етишмовчилиги 65 ёшдан ошган одамларда депрессиянинг шакллантиради.
- Б12 етишмовчилиги янги ҳужайралар синтезига тўсқинлик қилади ва метаболизмнинг секинлашишига олиб келади.
- Бундан ташқари, Б12 етишмовчилиги баъзи ҳолларда соч тўкилишига олиб келиши мумкин. Соч трансплантацияси қандай амалга оширилаётган беморларда витамин ва минерал етишмаслиги ҳам текширилади . Бироқ, эркакларда соч тўкилиши ёки каллик сабаби одатда витамин етишмаслигидан кўра генетик омиллардир.
Б12 витамини нималарда мавжуд?
Оддий соғлом одамда қондаги Б12 миқдори тахминан 150 пг / мл ни ташкил қилади. Агар бу миқдор 80 пг/мл дан пастга тушса, Б12 етишмовчилиги қайд этилиши мумкин. Ҳар куни 2,4 мкг Б12 витаминини овқат билан бирга олиш тавсия этилади. Б12 етишмовчилиги одатда малабсорбтсия(овқат ҳазм қилиш тизимида муайян озуқа моддаларини истеъмол қилиш қобилиятидан маҳрум бўлиш) бузилиши, нотўғри ва мувозанатсиз овқатланиш, омепразол, глйфор, метморфин каби дориларни қўллаш ошқозон операцияларидан кейин кузатилади. Агар етишмовчилик бўлса, Б12 га бой озиқ-овқатларни истеъмол қилиш тавсия этилади. Б12 витамини фақат ҳайвонлардан олинган озиқ-овқатларда мавжуд.
- Жигар, талоқ каби сут маҳсулотлари
- Қисқичбақасимонлар, масалан, мидия, қисқичбақалар
- Троут, селд, скумбрия ва оркинос
- Сут, ёгурт, пишлоқ
- Тухум Б12 витаминининг энг бой манбаларидан биридир.

Б12 витамини етишмовчилигини даволаш
Б12 етишмовчилигини даволашда етишмовчилик сабабини аниқлаш керак. Агар етишмовчиликнинг сабаби, масалан, Б12 маҳсулотининг етишмаслиги бўлса, бу веган(вегитариян) диеталарида жуда кенг тарқалган. Б12 витамини таблеткалари ёки тил ости таблеткалари тавсия этилади. Аммо, агар беморда Б12 витаминининг сўрилишида етишмовчилик бўлса, таблеткаларни қўллаш даволанишга ҳисса қўшмайди. Сўрилиш билан боғлиқ муаммолар туфайли етишмовчилик бўлса, Б12 витамини қўшимчаси инъектсия йўли билан амалга оширилиши керак.