Ўпка эмболияси – бу қон оқимидаги тромб ёки бошқа моддалар (одатда қон ивиши) ўпка артерияларидан бирига этиб бориши ва уни тўсиб қўйиши билан боғлиқ тиббий ҳолат. Бу ҳолат одатда бошқа жойларда тромб узилиб, чуқур веноз тромбоз (ДВТ) каби ўпкага етиб борганда юзага келади. Ўпка эмболияси шошилинч тиббий ёрдамни талаб қиладиган жиддий ҳолат бўлиб, даволанмаса, ҳаёт учун хавфлидир.
Mavzu davomida
Ўпка эмболиясининг сабаблари
Ўпка эмболиясини келтириб чиқарадиган энг кенг тарқалган ҳолат – бу тананинг бошқа қисмида (одатда оёқларнинг чуқур томирларида) ҳосил бўлган тромб парчаланиб, ўпкага этиб бориши. Ушбу турдаги тромблар кўпинча узоқ вақт давомида ўтириш ёки ҳаракатсиз бўлиш, узоқ вақт ётоқда дам олиш, травма, жарроҳлик ёки муайян тиббий шароитлар каби сабабларга кўра юзага келади.
Бундан ташқари, ўпка эмболиясининг бошқа сабаблари ҳам бўлиши мумкин:
- Ёғ эмболияси: шикастлангандан кейин синган суяклардаги ёғларнинг қон оқимига қўшилиши.
- Амниотик суюқлик ёки амниотик эмболия: ҳомиладорлик ёки туғилиш пайтида амниотик суюқликнинг бачадондан қон оқимига ўтиши.
- Ҳаво эмболияси: жарроҳлик ёки травмадан кейин томирларга ҳаво кириши.
Ўпка эмболиясининг белгилари
Ўпка эмболиясининг белгилари кўпинча тўсатдан бошланади ва қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:
- Тўсатдан нафас қисилиши
- Кўкрак оғриғи, айниқса чуқур нафас олаётганда ёки йўталаётганда
- Тез ёки тартибсиз юрак уриши
- Бош айланиши ёки ҳушидан кетиш ҳисси
- Йўтал, баъзида қонли
- Тўсатдан терлаш
- Заифлик ёки чарчоқ ҳисси

Ўпка эмболиясини даволаш
Ўпка эмболиясини даволаш одатда беморнинг аломатларига ва унинг аҳволининг оғирлигига боғлиқ. Бироқ, умумий даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:
Антикоагулянтлар (қонни суюлтирувчи дорилар): Бу дорилар тромб ҳосил бўлишининг олдини олиш ёки мавжуд тромбларıн ўсишини тўхтатиш орқали қонни кўпроқ суюқликка айлантиришга ёрдам беради.
Тромболитик дорилар: Ушбу дорилар қон қуйқаларини эритишга ёрдам беради. Бироқ, улар одатда жиддийроқ ҳолатларда ва эҳтиёткорлик билан қўлланилади.
Эмболия сабабига қаратилган даволаш: Масалан, чуқур томир тромбози (ДВТ) бўлса, бу ҳолатни даволаш керак.
Филтрни жойлаштириш: Камдан-кам ҳолларда қон тромбларıнıн ўпкага этиб боришини олдини олиш учун танага филтр ўрнатилиши мумкин.
Симптоматик даволаш: Нафас қисилиши ёки оғриқ каби симптомларни бошқариш учун қўллаб-қувватловчи даволаш усуллари қўлланилиши мумкин.
Ўпка эмболиясини даволаш кўпинча беморнинг аҳволига, симптомларнинг оғирлигига ва тромб ҳажмига қараб ўзгаради. Шунинг учун даволаш режаси ҳар бир бемор учун индивидуал равишда белгиланиши керак.
Хулоса қилиб айтганда, ўпка эмболияси жиддий тиббий ҳолат бўлиб, тезда тан олиниши ва даволаниши керак. Шунинг учун ўпка эмболияси белгилари бўлган одамлар дарҳол шифокорга мурожаат қилишлари керак. Эрта ташхис қўйиш ва тегишли даволаниш беморнинг омон қолиш ва тикланиш имкониятини сезиларли даражада ошириши мумкин.