Нерв қисилишидан кейин оғриқ, увишиш ва мушакларда кучсизлик каби белгилар пайдо бўлиши мумкин. Нерв қисилишининг асосий сабаби кўпинча такрорланувчи жароҳатлар ҳисобланади. Бундан ташқари, ревматоид артрит, қандли диабет ва қалқонсимон без фаолиятининг пасайиши — гипотиреоз каби касалликларда ҳам нерв қисилиши юзага келиши мумкин.
Mavzu davomida
Нерв қисилиши нима?
Нерв қисилиши — нерв атрофидаги суяк, тоғай, мушак ёки пай каби тўқималар томонидан босим тушиши натижасида юзага келадиган ҳолатдир. Ушбу босим натижасида нервнинг функсияси салбий таъсирланади ва оғриқ, санчиш, увишиш ёки кучсизлик каби белгилар пайдо бўлиши мумкин.
Нерв қисилиши синдромларининг бир неча тури мавжуд. Улар қайси нерв ва қайси соҳа зарарланганига қараб таснифланади. Энг кўп учрайдиган нерв қисилиши синдромлари қуйидагилардир:
Карпал туннел синдроми
Карпал туннел синдроми нерв қисилишининг энг кўп учрайдиган туридир. Бу ҳолат медиан нерв деб аталадиган нервнинг билак атрофида сиқилиши натижасида юзага келади. Ушбу нерв қўлнинг юқори қисмларидан бошланиб, бош бармоққача давом этади. Билакдан ўтиш жойида у карпал туннел деб аталадиган тузилма ичидан ўтади. Билакда пайдо бўладиган шиш каби омиллар туннел ичидан ўтувчи нервга қўшимча босим беради ва вақт ўтиши билан карпал туннел синдроми ривожланишига олиб келиши мумкин.
Мералгия парестетика
Сон соҳасидаги сезги нерви бўлган латерал феморал тери нерви пастки оёқ-қўл соҳасида ўтадиган жойларида босимга учраса, мералгия парестетика деб аталадиган нерв қисилиши юзага келиши мумкин. Бу касалликда, айниқса, соннинг ташқи ён қисмида — шим чўнтаги жойлашадиган ҳудудда — оғриқ ва сезги йўқолиши кузатилади. Бу белгилар одатда бир томонлама пайдо бўлишга мойил бўлади.
Нерв қисилишининг белгилари қандай?
Нерв қисилиши натижасида юзага келадиган белгилар зарарланган соҳага қараб фарқ қилиши мумкин. Бўйин соҳасида пайдо бўлган нерв қисилиши одатда елкага тарқаладиган оғриқ шаклида намоён бўлади. Сервикал радикулопати деб аталадиган бу ҳолатда оғриқдан ташқари бошқа белгилар ҳам кузатилиши мумкин:
- Бўйин, елка ва қўлларда ачишиш ёки куйдирувчи оғриқ
- Бош ҳаракати билан оғриқ кучининг ўзгариши
- Билак, бармоқлар ва қўлда увишиш
- Қўл ва елка соҳасидаги мушакларда кучсизлик
- Қўл, билак ёки елка соҳасида сезгининг пасайиши
Сервикал радикулопати бўлган беморларда одам қўлларини бошининг устига қўйганда белгилар енгиллашиши мумкин. Бу ҳолат ҳаракатдан кейин нерв устидаги босим камайиши билан боғлиқ.
Тирсак соҳасида юзага келадиган кубитал туннел синдроми белгиларининг кучайиши одам тирсагини букганда кузатилиши мумкин. Қўл ва бармоқларда увишиш ёки санчиш, кучсизлик ва ҳаракатларни мувофиқлаштиришда қийинчилик бу синдромга хос белгилар қаторига киради.

Энг кўп учрайдиган нерв қисилиши касаллиги — карпал туннел синдроми аёлларда кўпроқ учрайди. Бу синдром ривожланганда, айниқса, кечалари кучаядиган қўл ва билак оғриғи пайдо бўлиши мумкин. Оғриқдан ташқари, электр токи ургандек сезги, кучсизлик ёки буюмларни ушлашда қийинчилик каби шикоятлар ҳам кузатилиши мумкин. Карпал туннел синдроми белгилари баъзан пайдо бўлиб, баъзан йўқолиб туради. Нерв қисилиши вақт ўтиши билан кучайса, шикоятлар тез-тез пайдо бўлиши ва узоқроқ давом этиши мумкин.
Оёқлардаги нерв қисилиши ҳолатлари кўпинча сиятика деб аталади. Танадаги энг катта нерв бўлган сиятик нерв чаноқ суяги соҳасидан бошланади ва оёқлар бўйлаб пастга қараб давом этади. Соннинг орқа қисми ёки думбадан пастга тарқаладиган бел оғриғи сиятикани кўрсатиши мумкин. Ривожланган ҳолатларда эса оёқларда кучсизлик ва увишиш каби белгилар пайдо бўлиши мумкин.
Нерв қисилишининг сабаблари нималар?
Нерв қисилиши кўпинча такрорланувчи жароҳатлар натижасида юзага келади. Бундай жароҳатлар, айниқса, одамнинг касби ва иш шароитлари билан боғлиқ бўлиши мумкин. Масалан, доимий клавиатура ва сичқонча ишлатишни талаб қиладиган касбларда ёки пианино каби мусиқа асбобларини чаладиган санъаткорларда билак билан боғлиқ карпал туннел синдроми ривожланиш эҳтимоли ортади.
Бундай такрорий жароҳатлардан ташқари, тўсатдан юзага келадиган зўриқиш ёки суяк синиши каби ҳолатлар ҳам нервларга босим бериб, нерв қисилишига олиб келиши мумкин.
Такрорланувчи жароҳатлар ва бахтсиз ҳодисалар нервларга турли йўллар билан таъсир қилиши мумкин. Масалан, нервни озиқлантирувчи қон оқими бузилиши, атрофдаги тўқималарнинг шишиши, нервни ўраб турувчи миелин қобиғининг зарарланиши ёки нерв ҳужайрасида тузилиш ўзгаришлари пайдо бўлиши мумкин. Бундай ўзгаришларнинг барчаси нервнинг электр сигналларини қабул қилиш ва узатиш вазифасига салбий таъсир қилади. Натижада оғриқ, увишиш ва функсиянинг йўқолиши каби шикоятлар юзага келади.
Такрорланувчи жароҳатлар ва бахтсиз ҳодисалардан ташқари, айрим касалликлар ва соғлиқ билан боғлиқ ҳолатлар давомида ҳам нерв қисилиши юзага келиши мумкин. Шунинг учун қуйидаги ҳолатларга эътиборли бўлиш керак:
- Қандли диабет
- Ревматоид артрит каби аутоиммун касалликлар
- Қалқонсимон без фаолиятининг бузилишлари
- Ўсмалар ёки кисталарнинг бевосита босим бериши
- Ҳомиладорлик ёки менопауза
- Семизлик
- Туғма нуқсонлар
- Нерв касалликлари
Нерв қисилиши қандай ташхис қилинади?
Нерв қисилишига ташхис қўйишда шифокорлар аввало физик кўрик ўтказади ва беморнинг тиббий тарихини ўрганади. Физик кўрик вақтида зарарланган соҳага қараб турли ҳаракат тестлари бажарилиши мумкин. Шундан сўнг нерв қисилишини аниқроқ баҳолаш учун турли текширувлар буюрилиши мумкин.
Нерв ўтказувчанлигини текшириш
Бу текширув нервларнинг электр сигналларини узатиш қобилиятини ва функсиясини баҳолашга ёрдам беради. Текширув тери юзасига жойлаштириладиган электродлар ёрдамида амалга оширилади. Нерв ўтказувчанлигини текширишда нервдан паст миқдорда электр токи ўтказилади ва ҳосил бўлган электр жавоб қайд этилади. Шифокорлар ушбу жавобни баҳолаб, тегишли нервда шикастланиш бор-йўқлигини аниқлаши мумкин.

Электромиёграфия (ЭМГ)
Электромиёграфия, яъни ЭМГ — игна шаклидаги электродлар мушакларга жойлаштирилиб бажариладиган текширувдир. ЭМГ тести мушакларнинг тинч ҳолатдаги ва ҳаракат пайтидаги электр фаоллигини ўлчайди. Текширув натижасида ушбу мушакларга борадиган нервларда бирор анормаллик бор-йўқлигини аниқлаш мақсад қилинади.
Магнит-резонанс томография (МРИ)
Магнит-резонанс томография, яъни МРИ кучли магнит майдон ва радио тўлқинлар ёрдамида тана тузилмаларини батафсил кўрсатиб берадиган тасвирий текширув усулидир. Бу усул, айниқса, нерв илдизи босими каби ҳолатларда қўлланилиши мумкин. МРИ ёрдамида ганглион кисталари, бўғим юзаси ёки мушак тузилмаларидаги катталашишлар, шиш, қон томир касалликлари ва нерв тузилмасидаги ўзгаришлар аниқланиши мумкин.
Нерв қисилиши қандай даволанади?
Нерв қисилишини даволаш асосан икки катта гуруҳга бўлинади: жарроҳлик даволаш ва жарроҳликсиз даволаш. Жарроҳликсиз даволаш усулларига дори воситалари, турмуш тарзини ўзгартириш ва физиотерапия киради.
Оғриқни кучайтирадиган ҳаракатлардан сақланиш, уйда ва иш жойида эргономик иш шароитини яратиш ёки шикоятларни кучайтирадиган ишлар ўрнига бошқа вазифаларни бажариш нерв қисилишини назорат қилишда ёрдам берадиган турмуш тарзи ўзгаришлари ҳисобланади. Семизлик сабабли юзага келган нерв қисилишида тана вазнини камайтириш шикоятларнинг енгиллашишига ёрдам бериши мумкин.
Физиотерапия зарарланган соҳада эгилувчанлик, куч ва ҳаракат ҳажмини оширишга қаратилади. Бу муолажалар оғриқ ва увишиш каби белгиларни камайтиришга ҳам ёрдам беради. Қўл ёки оёқларда юзага келган айрим нерв қисилиши ҳолатларида, кечаси уйқу вақтида одам билмаган ҳолда бажариши мумкин бўлган зўриқтирувчи ҳаракатларнинг олдини олиш учун шина ёки фиксаторлардан фойдаланиш фойда бериши мумкин.
Ностероид яллиғланишга қарши дорилар ёки кортикостероид туридаги препаратлар нерв қисилиши бўлган беморларга шифокор томонидан буюрилиши мумкин. Бу дорилар нерв сиқилган соҳадаги шишни камайтириш ва яллиғланишни бостиришга ёрдам беради.
Жарроҳликсиз даволаш усуллари самара бермаган ривожланган ҳолатларда турли маҳаллий босимни камайтирувчи оператсиялар қўлланилиши мумкин. Бундай оператсияларда зарарланган нерв ва унинг босим остида қолган жойи аниқланади. Сўнг ушбу ҳудуддаги бириктирувчи тўқима ёки юмшоқ тўқиманинг бир қисми олиб ташланиб, нерв устидаги босим камайтирилади.