“Сувни ўтириб ич, ошқозонингга зарар бўлади”, деган гапни кўпчилик эшитган. Баъзан тик туриб сув ичиш буйрак фаолиятини бузиши ёки ошқозон ярасига сабаб бўлиши ҳам айтилади. Аммо соғлом одамда тик туриб сув ичишнинг ўзи ошқозон ёки бошқа ички аъзоларни шикастлаши ишончли илмий далиллар билан тасдиқланмаган. УКЛА тиббиёт мутахассиси ҳам бу даъвони рад этади. Сув ичишда унинг тозалиги, миқдори ва одамнинг бемалол юта олиши муҳим.
Mavzu davomida
Ичилган сув организмда қандай ҳаракатланади?
Сув ютилгач, қизилўнгач орқали ошқозонга, ундан ичакка ўтади. Ичакларда сўрилган сув қон айланишига қўшилади. Бу жараёнда ҳазм йўли мушаклари ҳам қатнашади. Шунинг учун сувнинг ҳаракатини фақат одамнинг тик тургани ёки ўтиргани билан тушунтириш тўғри эмас.
Буйраклар эса ичилган сувни ошқозондан бевосита олиб филтрламайди. Улар қонни филтрлаб, ортиқча сув ва чиқинди моддаларни сийдик орқали чиқаради. Шу сабаб “тик турганда сув буйракдан филтрланмасдан ўтиб кетади” деган тушунча организмнинг ишлашига мос келмайди.
Тик туриб сув ичиш ошқозон ярасига сабаб бўладими?
Тик туриб сув ичишни ошқозон ярасининг исботланган сабаби деб кўрсатиш учун асос йўқ. Ошқозон ва ўн икки бармоқ ичак ярасининг энг кўп учрайдиган сабаблари — Ҳеликобактер пйлори бактерияси ҳамда ибупрофен каби айрим яллиғланишга қарши оғриқ қолдирувчи дорилардир. (НИДДК — ошқозон яраси.)
Сув ичгандан кейин қоринда оғриқ, ачишиш ёки кўнгил айниши такрорланса, буни фақат ичиш ҳолатига боғлаб қўймаслик керак. Бундай белгилар сабабини аниқлаш зарур. Ўтириб ичганда ўзингизни қулайроқ ҳис қилишингиз мумкин, аммо ҳолатни ўзгартириш мавжуд касалликни даволаш ўрнини босмайди.

Ўтириб сув ичиш инфексиялардан ҳимоя қиладими?
Ўтириб ичиш сувни зарарсизлантирмайди. Масалан, вабо касаллиги бактерия билан ифлосланган сув ёки озиқ-овқат орқали юқади. Ундан ҳимояланишда хавфсиз ичимлик суви, санитария ва қўл гигиенаси асосий ўрин тутади. Сувни қайси ҳолатда ичиш бу чоралар ўрнини боса олмайди. (ЖССТ — вабо ва унинг олдини олиш.)
Қайси ҳолатларда ўтириб ичиш фойдали?
Ютиш қийинлиги бўлган одамлар учун ичиш пайтидаги ҳолат алоҳида аҳамиятга эга. Тиббиётда бу муаммо дисфагия, яъни овқат ёки суюқликни ютишнинг қийинлашиши деб аталади. Бундай вазиятда гавдани тик тутиб, таянчли ўриндиқда ўтириш, шошилмаслик ва кичик ҳўпламлар билан ичиш тавсия этилиши мумкин. Шахсий кўрсатмаларни ютишни баҳолайдиган мутахассис белгилайди.
Бу тавсиялар соғлом одамларнинг барчаси тик туриб сув ичишдан воз кечиши кераклигини англатмайди. Ўтириб ичиш сизга қулай бўлса, шу одатни давом эттиришингиз мумкин.
Сув ичишда нималарга эътибор бериш керак?
Кундалик эҳтиёж ёш, жисмоний фаоллик, об-ҳаво ва саломатликка қараб ўзгаради. НҲС кўпчилик учун кунига 6–8 стакан суюқликни умумий йўналиш сифатида кўрсатади. Бунга сувдан ташқари бошқа ичимликлар ҳам киради; иссиқ ҳавода, узоқ жисмоний фаолликда, ҳомиладорлик ва эмизишда эҳтиёж ортиши мумкин.
Кундалик одатларда қуйидагилар ёрдам беради:
- Хавфсиз сув танланг. Ичиш ҳолати ифлосланган сувдаги микроблардан ҳимоя қилмайди.
- Суюқликни кун давомида ичинг. Кундалик эҳтиёжни бирданига қоплашга уринманг.
- Чанқоқни эътиборсиз қолдирманг. Сийдикнинг оч сариқ бўлиши ҳам кўпчиликда етарли суюқлик олаётганининг тахминий белгиси.
- Ўзингизни ҳаддан ташқари кўп ичишга мажбурламанг. Кўпроқ сув ҳар доим ҳам кўпроқ фойда дегани эмас.
- Белгиланган чекловга амал қилинг. Буйрак ёки юрак касаллиги туфайли шифокор суюқлик миқдорини чеклаган бўлса, умумий тавсияга қараб уни оширманг.
Жуда кўп сув ичиш кам ҳолларда қондаги натрий миқдорини хавфли даражада камайтириши мумкин. Гипонатриемия деб аталадиган бу ҳолат тананинг ортиқча сувни чиқариш имконияти етмай қолганда юз беради. Унинг тик туриб ёки ўтириб ичишга алоқаси йўқ.
Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак?
Сув ичаётганда тез-тез йўталиш, қалқиб кетиш, томоқда тиқилиш ҳисси ёки ичгандан кейин овознинг ҳўл, ғарғарали эшитилиши ютиш муаммосининг белгиси бўлиши мумкин. Бундай ҳолатни шунчаки “тик туриб ичганимдан” деб қолдирмасдан, шифокорга мурожаат қилиш керак.