Difteriya: xavfli infeksion kasallik haqida batafsil

Дифтерия: хавфли инфексион касаллик ҳақида батафсил

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Дифтерия – бу асосан нафас йўлларини зарарловчи, оғир кечувчи ва юқори даражада юқумли бактериал инфексия бўлиб, кўпинча болаларда учрайди, лекин катталарда ҳам учраши мумкин. Ушбу касаллик асосан Корйнебактериум дипҳтҳериае деб номланувчи бактерия томонидан чақирилади. Бактерия инсон организмига тушгач, токсин ишлаб чиқаради ва бу токсин танадаги ҳужайраларга зарар етказиб, турли асоратларга олиб келади. Дифтерия нафақат беморнинг ўзи учун хавфли, балки атрофдагилар учун ҳам юқиши мумкинлиги сабабли жиддий эътибор талаб этилади. Ваксинатсия бу касалликни олдини олишнинг асосий воситаси ҳисобланади.

Касалликнинг келиб чиқиш сабаблари

Дифтерияга сабаб бўлувчи бактерия одатда нафас олиш орқали организмга киради. Бактериянинг юқиш йўллари ҳаво-томчи йўли, яъни бемор йўталганда, аксирганда ёки суҳбатлашганда ажралган заррачалар орқали амалга ошади. Бундан ташқари, касаллик юқтирилган буюмлар ёки бемор билан бевосита алоқада бўлиш орқали ҳам юқиши мумкин. Баъзи ҳолларда соғлом одам ташувчи бўлиши мумкин, яъни у ўзи касаллик белгилари бўлмаган ҳолда бошқаларга инфектсияни юқдириши эҳтимоли мавжуд.

Дифтериянинг клиник белгилари

Дифтериянинг белгилари бактерия организмга кирганидан кейинги 2-5 кун ичида намоён бўлади. Касаллик ўткир ҳолатда бошланиб, аста-секин оғирлашиб боради. Энг кўп учрайдиган кўринишларидан бири бу томоқ (фарингеал) дифтерияси ҳисобланади. Бунда беморда томоқ оғриғи, ютишда қийинчилик, тана ҳароратининг кўтарилиши, умумий ҳолсизлик ва лимфа тугунларининг катталашуви кузатилади. Дифтерияга хос белги – бу томоқдаги кулрангиш-оқ доғлар (ёғочсимон қопламалар) бўлиб, улар олиб ташланганда қонаши мумкин. Бу доғлар нафас йўлларини тўсиб қўйиб, нафас олишда жиддий муаммоларга олиб келади. Нафас сиқилиши, ҳуштаксимон нафас, бўғилиш хуружлари ҳаёт учун хавфли асоратларнинг белгиси бўлиши мумкин.

Бундан ташқари, дифтерия бурун, тери, кўз, қулоқ ёки жинсий аъзоларни ҳам зарарлаши мумкин. Бурун дифтериясида бурундан қон аралаш суюқлик ажралади, тери дифтерияси эса яралар кўринишида намоён бўлади. Бироқ бу кўринишлар камроқ учрайди.

Асоратлари

Дифтериянинг энг хавфли жиҳати бу бактерия ишлаб чиқарадиган токсиннинг юрак, нерв тизими ва буйракларга етказадиган зараридир. Юракка таъсир этганда миокардит, юрак ритмининг бузилиши ва юрак етишмовчилиги каби ҳолатлар юзага келади. Нерв тизимининг зарарланиши эса фалаж, кўз ёки ютиш мушакларининг ҳаракатсизланиши каби асоратларни келтириб чиқаради. Буйрак фаолияти издан чиқиб, интоксикатсияга олиб келиши мумкин. Баъзан беморлар сунъий нафас олиш мосламасига эҳтиёж сезади, бу эса даволашни мураккаблаштиради.

Даволаш усуллари

Дифтерия аниқланганда бемор зудлик билан изолятсия қилинади. Даволашнинг асосий йўли бу дифтерияга қарши зардоб юборишдан иборат. Бу зардоб бактерия токсинини зарарсизлантиради ва асоратларнинг олдини олишга ёрдам беради. Антитоксин иложи борича эрта босқичда юборилиши керак, чунки кечиккан ҳолатда токсин органларга зарар етказган бўлади. Бунга қўшимча равишда антибиотиклар – пенитсиллин ёки эритромитсин белгиланади. Бу дорилар бактерияни йўқ қилишга қаратилган.

Нафас йўллари тўсилган ҳолларда трахеотомия ёки интубатсия каби муолажалар талаб этилиши мумкин. Юрак, нерв тизими ёки буйракдаги асоратларни даволаш учун симптоматик даво қўлланилади. Бемор тўлиқ тиклангунга қадар шифохонада қолади, ва касалликнинг юқиш хавфи тўлиқ йўқолгунга қадар назоратда бўлади.

Олдини олиш чоралар

Дифтериядан энг самарали ҳимоя бу – ваксинатсия. Барча болалар ҳаётининг илк йилларида ДТП (дифтерия, тетанос ва кўкйўталга қарши) ваксинаси олишади. Одатда бу эмлаш бир неча босқичда амалга оширилади: 2, 4, 6 ой, кейин эса 18 ойлигида ва 6-7 ёшда реваксинатсия қилинади. Катталарга эса ҳар 10 йилда бир маротаба дифтерияга қарши эмланиш тавсия этилади. Аҳоли орасида оммавий эмлаш даражаси қанча юқори бўлса, касаллик тарқалиш эҳтимоли шунча паст бўлади. Эмхоналарда дифтерияга қарши бепул эмланиш имкониятлари мавжуд бўлиб, бу соғлиқни сақлаш тизимининг муҳим йўналишларидан биридир.

Шунингдек, санитария-гигиена қоидаларига риоя қилиш, касаллар билан алоқада бўлмаслик, болаларни эмлаш жадвалига қатъий амал қилиш касаллик тарқалишини чеклашда муҳим рол ўйнайди. Дифтерия аниқланган ҳудудларда тезкор эпидемиологик назорат ўрнатилиб, беморлар билан алоқада бўлганлар текширилиб, профилактик даволаш чораси кўрилади.

Хулоса

Дифтерия – бу нафақат тарихий касаллик, балки ҳали ҳам дунёнинг турли минтақаларида учраб турадиган жиддий инфексия ҳисобланади. Унинг олдини олиш, аниқлаш ва даволаш бўйича тўғри чора-тадбирлар кўрилса, касалликнинг тарқалиши олдини олиш мумкин. Ваксинатсия – бу нафақат шахсий ҳимоя, балки бутун жамият саломатлигининг кафолатидир. Ҳар бир инсон ўзининг ва болаларининг соғлиғи учун жавобгар бўлиб, вақтида эмланиш орқали оғир асоратлар, ҳаттоки ўлимнинг олдини олиши мумкин. Соғлом турмуш тарзига амал қилиш, гигиенага риоя этиш ва тиббий кўриклардан мунтазам ўтиш орқали дифтериядан ҳимояланиш мумкин.