Тишлар — овқатни чайнаб, ҳазм қилишга тайёрлайдиган суяклардир. Ҳаётнинг илк бир йилида, одатда чақалоқлик даврида 6–7-ойлар оралиғида биринчи тишлар чиқа бошлайди. Пастки жағда ўнта, юқори жағда ўнта — жами йигирма дона бўлган сут тишлари пайдо бўлади.
“Биринчи тишлар” деб ҳам аталадиган бу тишлар вақтинчалик тишлар бўлиб, 5 ёшдан бошлаб аста-секин тўкилади ва ўрнини жами 32 дона бўлган доимий (асосий) тишлар эгаллайди. Болаликдан катталикгача ҳар бир босқичда оғиз ва тиш саломатлигини сақлаш ҳамда милк касалликлари, кариес ва тиш йўқотилишининг олдини олиш учун оғиз гигиенасини мунтазам қилиш зарур. Оғиз ва тиш парвариши мунтазам тиш ювиш, тиш ипидан фойдаланиш, тилни тозалаш каби амалларни қамраб олади ва бу тозалаш одатда ҳар бир овқатдан сўнг бажарилиши керак. Акс ҳолда ёки баъзи ташқи омиллар таъсирида тишларда доғлар ёки тиш тошлари пайдо бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда стоматологлар махсус ускуналар ёрдамида бажарадиган тиш тозалаш муолажалари талаб этилади. Тиш ва милк саломатлигига хавф туғдириши мумкин бўлган ҳолатларни эрта аниқлаш ва даволаш учун ҳар 6 ойда бир марта стоматолог кўригидан ўтиб, қандайдир муолажа керак-керак эмаслигини билиб туриш керак.
Mavzu davomida
Тишлар нега тозаланади?
Истеъмол қилинган озиқ-овқатларнинг оғизда ҳосил қиладиган кислотали муҳити ва тишларда қолган озиқ қолдиқлари тишларда бактериал бляшка (плак) тўпланишига сабаб бўлади. Тиш ювишнинг асосий мақсади — айнан шу бляшкаларни тозалаш, тиш ва оғизда қолган озиқ қолдиқларини кетказиш, оғиздаги кислотали пҲни нейтраллашдир. Агар тиш ювиш ва тиш ипидан фойдаланиш каби оғиз гигиенаси одатлари мунтазам бажарилмаса, ҳосил бўлган бляшка узоқ вақт сақланиб қолади. Бу ҳолат бактерияларнинг тиш эмалига зарар етказиб, кариесга олиб келишига сабаб бўлиши билан бирга, бляшканинг бир қисми қаттиқлашиб тиш тошига айланади. Тиш тошлари жуда қаттиқ бўлиб, оддий тиш ювиш билан кетмайди; уларни стоматолог томонидан бажариладиган тиш тозалаш муолажалари билан олиш мумкин.

Шунингдек, чекиш, чой ва қаҳвани тез-тез ичиш каби омиллар туфайли тишларда тиш ювиш билан кетмайдиган ранг ўзгаришлари пайдо бўлиши мумкин. Ушбу муаммоларни бартараф этиш учун клиник шароитда стоматолог томонидан турли тиш тозалаш муолажалари ўтказилади. Тишларда бор муаммоларга қандай даволаш кераклиги ёки тиш тозалаш зарур-зарурлигини аниқлаш учун албатта шифокорга мурожаат қилиб, кўрикдан ўтиш лозим.
Тиш тозалаш қандай амалга оширилади?
Ҳақиқий тиш тозалаш муолажаси стоматолог томонидан бажарилади ва ундан аввал батафсил оғиз кўриги ўтказилади. Текширувдан сўнг тозалашни талаб қиладиган муаммолар аниқланса, алоҳида рандеву берилади ёки имкон бўлса, текширув куни тозалаш бажарилиши мумкин.
Муолажада тиш сатҳидаги тиш тоши ва бляшкалар турли асбоблар ёрдамида олиб ташланади. Бу асбоблар тиш эмалига зарар етказмайди; фақат сиртни қоплаган бляшка ва тошларни кетказишда самарали. Муолажадан сўнг тиш сатҳида тоза ва силлиқ кўриниш ҳосил бўлади. Бляшка ва тошларни олиб ташлашга қўшимча равишда, ранг ўзгариши бўлган тишларда зарурат бўлса, оқартириш ва сайқаллаш (полишинг) каби амаллар ҳам бажарилиши мумкин.
Тиш тошини тозалаш
Оғиз ва тиш гигиенаси жуда синчков олиб борилганда ҳам, озиқ-овқат ва сўлакдаги айрим минераллар сабабли бир неча йилда тиш тошлари қайтадан пайдо бўлиши мумкин. Шу боис тиш тозалашни бир неча йилда бир бажариладиган мунтазам профилактик муолажа сифатида кўриш керак.
Тозалашда шифокор турли асбоб ва дори воситаларидан фойдаланиши мумкин. Одатда иш ултратовушли қурилма (ултрасоник сиҳаз/ултрасоник скалер) билан бошланади: бу асбоб тебраниш орқали тиш тошларини “чўктириб”, йирик бўлакларни ажратиб юборади. Сўнг оғиз ичига сув пуркалиб, ажралган қатламлар ювиб ташланади. Кейин нозик асбоблар билан майда тошлар тозаланади; тишларнинг эгри-бугри жойлари ва оралиқларидаги барча тошлар кетмагунча иш давом эттирилади. Тиш тошлари буткул олиб ташлангач, тиш сайқали ёки флуорид (флуориде) таркибли пасталар қўлланади ва муолажа якунланади.
Одатда муолажа тахминан 10 дақиқада тугайди; аммо тиш тошлари қанча кўп бўлса, шунча кўпроқ вақт талаб қилиши мумкин. Муолажадан кейин ярим соат давомида овқатланмаслик ва ичимлик истеъмол қилмаслик тавсия этилади. Сўнг одатдаги турмуш ва овқатланиш тартибига қайтиш мумкин.

Милк яллиғланишини тозалаш
Оғиз гигиенаси ва мунтазам тиш тозалаш ишлари эътиборсиз қолдирилса, милк яллиғланиши — гингивит (гингивитис) пайдо бўлиши мумкин. Гингивит одатда милкда қизариш, сезгирлик, овқатланаётганда оғриқ каби белгилар билан намоён бўлади, баъзан оқ рангли йиринг кўринади. Енгил яллиғланишлар қаттиқ овқатларни чайнаганда юзага келган жароҳатлар, тишларни эътиборсиз ювиш ёки турли витамин-минерал етишмовчилиги туфайли ҳам кузатилиши мумкин. Бундай ҳолат кўпинча шифокор тавсия қилган дори ва оғиз чаювчи эритмаларни қўллаш, оғиз гигиенасига синчиклаб риоя қилиш ҳамда юмшоқ таомлар билан овқатланиш орқали бир неча кун ичида тузалади.
Бироқ оғирроқ ва айниқса тез-тез такрорланадиган милк яллиғланишлари албатта даволашни талаб қилади; бундай ҳолатлар тиш йўқотилишига олиб келиши мумкин. Тишларда тўпланган бляшка ва тиш тошлари — гингивитнинг энг муҳим сабабларидан. Шу боис оғиз гигиенасига мунтазам ва эътибор билан амал қилиш, стоматолог кўригини ўтказиб юбормаслик ва шифокор тавсия этган муддатларда батафсил профессионал тозалашдан ўтиш жуда муҳим.
Оғиз ва тиш парвариши қандай олиб борилиши керак?
Кўплаб оғиз-тиш касалликларининг тагида етарли гигиена йўқлиги ётади. Тишларда бляшка ҳосил бўлишининг олдини олиш, озиқ қолдиқларини кетказиш ва оғизнинг идеал пҲ мувозанатини сақлаш учун кун давомида ҳар бир овқатдан сўнг тишларни ювиш лозим — амалда бу кунига 2–3 марта тиш ювишни англатади.
Бироқ тиш ювиш етарли эмас. Тиш ораларида қолган озиқ қолдиқларини кетказиш ва бу ерда бактериялар кўпайишининг олдини олиш учун тиш ипидан ҳам фойдаланиш керак. Бактериялар кўпайишга мойил бўлган яна бир жой — тил сатҳи. Тил сатҳида бактерия кўпайишини чеклаш учун тиш чўткасининг орқа қисмидаги ёки алоҳида маҳсулот сифатида сотиладиган тил тозалагичлардан кундалик фойдаланиш тавсия этилади. Буларнинг барчасини бажаришда тиш ва милк сатҳларига шикаст етказмайдиган, эҳтиёткор техникага амал қилиш керак. Тиш ювиш, тиш ипидан фойдаланиш ва тилни тозалашга қўшимча равишда оғиз чаювчи суюқликларни қўллаш тўлиқ гигиенага эришишга ёрдам беради ва тиш ҳамда милк касалликларининг олдини олишда анча самарали.
Оғиз ва тиш саломатлигини сақлаш учун камида ҳар 6 ойда бир марта стоматолог кўригидан ўтинг. Агар тишларингизда бляшка ёки тиш тошлари тўпланаётганини сезсангиз, шифокорга мурожаат қилиб тозалаш бўйича маълумот олинг ва керак бўлса, батафсил профессионал тозалаш учун рандеву белгиланг.