Tish shifokoridan qo‘rquvni qanday yengish mumkin?

Тиш шифокоридан қўрқувни қандай енгиш мумкин?

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Одамлар оғиз ва тиш саломатлигини текшириш ёки даволаш учун мунтазам равишда тиш шифокорига боради. Бироқ айримлар учун олдинги салбий тажрибалар ёки бошқа сабаблар туфайли бу жараён жуда оғир кечиши мумкин. Тиш шифокори қабулини эшитганда пайдо бўладиган бу кучли хавотир ҳолати дентофобия (дентопҳобиа), яъни “тиш қўрқуви” деб аталади.

Тиш қўрқуви туфайли беморлар текширув ва даволашдан чўчиб, уларни кечиктириб юбориши мумкин. Бу эса оғиз ва тиш саломатлигига оид жиддий муаммоларга олиб келади. Шунинг учун дентофобияни бартараф этиш муҳимдир.

Дентофобия нимадан келиб чиқади?

Дентофобия турли омиллар таъсирида шаклланиши мумкин. Энг кўп учрайдиган сабаблар: оғриқли ёки травматик даволаш тажрибаси, ижтимоий-атроф муҳит таъсири, оилавий ҳикоялар, тиш шифокори билан етарли ва ишончли мулоқот ўрнатилмаган бўлиши. Баъзан одам оғриқ бўлмаса ҳам, оғриқ пайдо бўлиб қолишидан хавотирланиб, даволанишдан бутунлай қочади. Кўпинча бошқа одамлардан эшитилган воқеалар, айниқса болаликда эшитилган “тиш шифокордан қўрқитиш” гаплари ҳам бу қўрқувни кучайтиради.

Дентофобия сабаблари

Баъзи генетик ( генетика ) ва шахсий хусусиятлар тиш қўрқувига мойилликни ошириши мумкин. Бундан ташқари, қуйидаги омиллар ҳам дентофобияни келтириб чиқариши мумкин:

  • Назоратни йўқотиб қўйгандек ҳис қилиш.
  • Тиш шифокори билан салбий мулоқот.
  • Болаликда катталарнинг тиш шифокори билан қўрқитиши.
  • Даволашда кучли оғриқ бўлишидан хавотир.
  • Олдинги салбий даволаш тажрибалари.
  • Пломба аппаратлари ёки асбоб-ускуналар чиқарган товушлар.
  • Игнадан қўрқиш (инексия фобияси).

Дентофобия аломатлари

Қўрқув ва хавотир кучига қараб турлича намоён бўлади. Кўп учрайдиган белгилар:

Хавотир жуда кучли бўлса, одамлар оғиз ва тиш муаммоларини инкор этиши ёки доимий равишда кечиктириши мумкин. Бундай ҳолатни тиш шифокори ёки бошқа соғлиқ ходимлари пайқаши ва керак бўлса, психолог ёки руҳий саломатлик бўйича мутахассисга йўналтириши мумкин. Муаммонинг кундалик ҳаёт ва соғлиққа таъсири, шикоятлар ҳамда аломатлар баҳоланади.

Дентофобия қандай енгиш мумкин

Дентофобия кўплар учун стрессли жараёндир. Қўрқув сабабли давони кечиктириш тишлар чириши, тиш йўқотишлари, милк касалликлари, оғиз бўшлиғи муаммолари ва улардан келиб чиқадиган бошқа касалликлар, эстетик муаммолар ҳамда чидаб бўлмас оғриқларга олиб келиши мумкин.

Қуйидаги амалий усуллар кўп ҳолларда енгиллик беради:

  • Тиш шифокорини тўғри танлаш. Тушунадиган, эмпатик шифокор хавотирни камайтиради.
  • Маълумот олиш. Жараён ҳақида саволлар беринг; нима бўлишини билиш назорат ҳиссини оширади.
  • Нафас машқлари. Қабул олдидан чуқур нафас олиб бўшашиш хавотирни камайтиради.
  • Босқичма-босқич яқинлашиш (маруз қолиш). Аввал оддий кўрикдан бошланг, кейин мураккаброқ муолажаларга қадам-бақадам ўтинг; бу жараёнда шифокор билан ҳамкорлик муҳим.
  • Тинчлантирувчи машғулотлар. Мусиқа тинглаш ёки яқинларингиз билан суҳбатлашиш асабни тинчлантиради.

Дентофобияни даволаш

“Тишчи қўрқувини қандай енгаман?” деган савол кўпчиликни қизиқтиради. Даволаш усуллари бир нечта бўлиши мумкин ва ҳар бир инсон учун эҳтиёж бошқача. Аломатлар енгил бўлса ва кундалик ҳаётга таъсир қилмаса, юқоридаги усуллар етарли бўлиши мумкин. Аммо қўрқув сабабли давони доимий кечиктириш ёки аломатлар кучли бўлса, руҳий саломатлик бўйича мутахассис — психолог ёки психиатр билан маслаҳатлашиш мақсадга мувофиқ.

Кўп қўлланадиган психотерапевтик ёндашувлар:

  • Экспозитсион терапия (эхпосуре тҳерапй). Қўрқувни қўзғатадиган омилларга хавфсиз ва назорат остидаги шароитда босқичма-босқич дуч келиш усули. Масалан, тиш даволашига оид расмга диққатни қаратиш ёки қабул пайтида сезилган ҳисларни тасвирлаб беришдан бошланади ва аста-секин мураккаброқ босқичларга ўтилади. Бу йўл билан физиологик-психологик жавоблар секин-аста ўзгаради, бемор бўшашиш ва вазиятга бардош бериш усулларини ўрганади.
  • Когнитив-хулқ-атвор терапияси (Когнитиве Беҳавиорал Тҳерапй, КБТ ). Якка тартибда ёки экспозитсион терапия билан бирга ўтказилиши мумкин. Сеанслар тиш шифокорига боғлиқ салбий фикр ва ҳисларни аниқлаш ҳамда ўзгартиришга қаратилади.

Тез-тез сўраладиган савол

Дентофобия учун қайси бўлимга мурожаат қилиш керак?
Агар бу ҳолат яқинда пайдо бўлган бўлса, ишончли тиш шифокори билан очиқ гаплашиш яхши бошланиш бўлади. Шунингдек, дентофобия ташвиш (анксиете) турига киргани учун психиатр ёки психолог билан учрашиш ҳам маъқул.